Uluslararası Gelişmeler ve Örgütler — Kimlik, Merkez ve Amaç Haritası

YanlışDoğru cevap: E — Bir ülkenin AB üyesi olması, otomatik olarak Şengen alanında olduğu anlamına gelir

AB üyeliği ile Şengen üyeliği aynı şey değildir: bazı AB üyeleri Şengen'de değildir, bazı AB dışı ülkeler (İsviçre, Norveç gibi) Şengen'e dâhildir. Bu nedenle 'AB üyesi = Şengen üyesi' çıkarımı yanlıştır. Diğer seçenekler doğrudur.

Şengen ile AB'nin aynı kabul edilmesi. Şengen bir serbest dolaşım alanıdır; üyelik AB üyeliğinden bağımsız olabilir.

YanlışDoğru cevap: B — Dünya Bankası – üye ülkelere kısa vadeli ödemeler dengesi kredisi sağlamak ve döviz kurlarında istikrarı gözetmek

Kısa vadeli ödemeler dengesi kredisi sağlamak ve döviz istikrarını gözetmek IMF’nin işlevidir; Dünya Bankası ise daha çok kalkınma ve yatırım projelerine uzun vadeli finansman sağlar. Bu yüzden B yanlıştır. A (IMF), C (UNESCO), D (NATO) ve E (DSÖ) doğru eşleştirmelerdir.

IMF ile Dünya Bankası karıştırılır: IMF kısa vadeli istikrar/ödemeler dengesi, Dünya Bankası uzun vadeli kalkınma finansmanı sağlar.

YanlışDoğru cevap: C — Montrö (Montreux) Sözleşmesi

1936 tarihli Montrö (Montreux) Sözleşmesi, Türk Boğazları'ndan geçiş rejimini düzenler ve Boğazlar üzerindeki Türk egemenliğini belirleyen kalıcı uluslararası rejimdir. Kyoto ve Paris iklim antlaşmalarıdır; Nahçıvan Anlaşması Türk Keneşi'ni kurar; İstanbul Deklarasyonu D-8'i kurar.

Montrö'nün bir iklim veya örgüt kuruluş antlaşması sanılması. Montrö yalnızca Boğazlar rejimiyle ilgilidir.

YanlışDoğru cevap: B — Dünyanın en büyük ekonomilerini (gelişmiş ve yükselen) bir araya getiren küresel ekonomik/finansal işbirliği platformu

G-20, dünyanın en büyük gelişmiş ve yükselen ekonomilerini bir araya getiren küresel ekonomik ve finansal işbirliği platformudur. Türkiye kurucu üyelerdendir. Petrol karteli OPEC, Türk dilli birlik TDT, Strazburg merkezli insan hakları örgütü Avrupa Konseyi, Karadeniz örgütü KEİ'dir.

G-20'nin petrol veya bölgesel bir örgütle karıştırılması. G-20 küresel ölçeklidir ve ekonomilerin büyüklüğüne göre belirlenir.

YanlışDoğru cevap: A — Antlaşmanın resmî metni veya antlaşmayı yapan/yürüten kurumun tarihli resmî duyurusu

Yürürlük tarihi gibi kesin ve doğrulanabilir bir bilgi, birincil ve tarihli bir kaynaktan teyit edilmelidir. En güvenilir kaynak, antlaşmanın resmî metni ya da antlaşmayı yapan/yürüten kurumun resmî ve tarihli duyurusudur. Köşe yazısı yorum (B), sosyal medya paylaşımı kaynaksız (C), eski soru bankası güncellikten uzak (D), forum tartışması ise doğrulanamaz (E) olduğundan güvenilir birincil kaynak sayılmaz.

Güncel-olgusal bilgide popülerlik, yorum ya da eski basılı kaynak değil; birincil ve tarihli resmî kaynak esas alınır.

YanlışDoğru cevap: A — IMF – çocuk hakları ve çocuk sağlığının korunması

UNHCR mülteciler (D), UNESCO eğitim-bilim-kültür (B), WHO sağlık (C) ve FAO tarım-gıda (E) alanında çalışır; bunlar doğrudur. IMF ise çocuk haklarıyla değil, uluslararası para sistemi ve ekonomik istikrarla ilgilenir. Çocuk hakları ve çocuk sağlığı UNICEF’in görev alanıdır. Bu nedenle A yanlıştır.

Öğrenci IMF ile UNICEF’in görev alanlarını karıştırıp ekonomik bir kuruluşa çocuk hakları görevi atfeder.

YanlışDoğru cevap: D — İslam İşbirliği Teşkilatı

Türk Devletleri Teşkilatı, Karadeniz Ekonomik İşbirliği ve D-8'in merkezleri İstanbul'dadır. İslam İşbirliği Teşkilatı'nın merkezi ise Cidde'dedir (Suudi Arabistan), İstanbul değil. Bu nedenle İİT bu listeye yanlış eklenmiş olur.

İİT'nin İstanbul merkezli sanılması. Türkiye İİT üyesi olsa da örgütün merkezi Cidde'dedir.

YanlışDoğru cevap: B — IMF → üye ülkeler arasındaki gümrük vergilerini tamamen kaldırma

B yanlıştır: IMF (Uluslararası Para Fonu) küresel finansal istikrarı sağlamak, ödemeler dengesi sorunu yaşayan ülkelere KREDİ vermekle görevlidir; üye ülkeler arasındaki gümrük vergilerini kaldırma (ticaret serbestisi) alanı ise DTÖ (Dünya Ticaret Örgütü) gibi kuruluşların işidir. A (G20-ekonomik iş birliği), C (NATO-savunma), D (UNESCO-eğitim/kültür), E (OPEC-petrol) doğrudur. Yanlış eşleştirme B'dedir.

Öğrenci IMF'yi 'ekonomik' olduğu için gümrük/ticaretle karıştırır; oysa IMF finansal istikrar ve kredi kuruluşudur, gümrük indirimi DTÖ'nün alanıdır.

YanlışDoğru cevap: E — Uluslararası Para Fonu (IMF) – New York (ABD)

Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) merkezi New York değil, Washington D.C.'dir (Dünya Bankası da aynı şehirdedir); New York'ta BM Genel Merkezi bulunur. Bu nedenle E yanlıştır. A (UAD-Lahey), B (NATO-Brüksel), C (UNESCO-Paris), D (WHO-Cenevre) doğru eşleştirmelerdir.

IMF'nin merkezini BM Genel Merkezi'yle karıştırıp New York sanmak; oysa IMF Washington D.C.'dedir.

YanlışDoğru cevap: C — Türk Devletleri Teşkilatı

NATO askerî-savunma (A), OPEC petrol ihraç eden ülkelerin ekonomik çıkar (B), DTÖ uluslararası ticaret (D), IMF ise uluslararası mali/parasal istikrar (E) örgütüdür; bu dördü askerî ya da ekonomik ağırlıklıdır. Türk Devletleri Teşkilatı (eski adı Türk Konseyi) ise Türk dili konuşan devletler arasında öncelikle siyasi, kültürel ve tarihî-dilsel iş birliğini geliştirmeyi amaçlar. Dolayısıyla diğerlerinden farklı olan C'dir.

Örgütler amaçlarına göre askerî (NATO), ekonomik (OPEC, DTÖ, IMF) ve siyasi-kültürel (Türk Devletleri Teşkilatı) diye ayrılır. Öğrenci Türk Devletleri Teşkilatı'nı askerî ya da petrol örgütü sanabilir.