KPSS Kültür, Sanat ve Bilim — Çözümlü Sorular

YanlışDoğru cevap: A — Venedik Film Festivali

Venedik Film Festivali İtalya'da düzenlenir ve en büyük ödülü 'Altın Aslan'dır (Leone d'Oro). Cannes Fransa'da düzenlenir ve en büyük ödülü 'Altın Palmiye'dir; Berlin Almanya'da düzenlenir ve en büyük ödülü 'Altın Ayı'dır; Sundance ABD'de bağımsız sinemaya odaklanır; Toronto Kanada'da düzenlenir ve halk ödülü ile öne çıkar. En büyük ödülü 'Altın Aslan' olan ve İtalya'da düzenlenen festival Venedik'tir.

Büyük festivallerin en yüksek ödülleri karıştırılır: Altın Aslan Venedik, Altın Palmiye Cannes, Altın Ayı Berlin festivaline aittir.

YanlışDoğru cevap: C — Ödülü veren kurumun resmî duyurusunu bulup bilgiyi tarihli birincil kaynakla doğrulamadan soruyu yayınlamamak

Kaynaklar çeliştiğinde soru doğrulanmadan yayınlanmamalıdır. Doğru yöntem, ödülü veren kurumun resmî/birincil ve tarihli duyurusunu bularak bilgiyi teyit etmektir. 'Daha yeni görünen', 'ilk sırada çıkan' veya 'çok paylaşılan' kaynaklar doğruluk güvencesi vermez; çift cevaplı yayın da hatalıdır. Doğru cevap C'dir.

Öğrenci güncellik (tarih yeniliği) veya popülerliği doğrulukla eşitleyip B, D veya E'yi seçebilir; oysa çelişkide esas olan birincil/resmî kaynakla doğrulamadır.

YanlışDoğru cevap: A — Ödülü veren kurumun o yıla ait resmî, tarihli açıklamasını kaynak göstererek bilgiyi doğrulamak

Yıldan yıla değişen ödül bilgisi ancak ödülü veren kurumun o yıla ait resmî ve tarihli açıklamasıyla doğrulanarak yayımlanmalıdır (A). Geçen yılın kazananını güncel saymak (B) bayat bilgidir; sosyal medyadaki paylaşım (C) ve başka uygulamadaki cevabı kopyalamak (D) ile genel kanı (E) doğrulanabilir birincil kaynak değildir. Bu nedenle en uygun yaklaşım A’dır.

Sürekli değişen güncel bilgide eski veri, popüler paylaşım ya da başka kaynaktan kopyalama güvenilir sayılmaz; tarihli birincil kaynakla teyit şarttır.

YanlışDoğru cevap: E — FIFA - Dünya Miras Listesi'ni belirleyip kültürel mirası korumak

Dünya Miras Listesi'ni belirleyip kültürel/doğal mirası koruyan kuruluş UNESCO'dur; FIFA ise futbolla ilgilidir. Bu nedenle FIFA-Dünya Mirası eşleştirmesi yanlıştır. Diğer eşleştirmeler doğrudur.

Dünya Miras Listesi UNESCO'ya aittir; futbol örgütü FIFA ile karıştırılmamalıdır.

YanlışDoğru cevap: C — Bir varlığın listeye alınması için evrensel düzeyde istisnai (üstün) kültürel ya da doğal değer taşıması gerekir.

Dünya Mirası Listesi’ne alınmanın temel koşulu, varlığın evrensel düzeyde istisnai (üstün) kültürel ya da doğal değer taşımasıdır; C doğrudur. Liste hem kültürel hem doğal hem de karma varlıkları kapsar (A yanlış). Nüfus (B), modernlik (D) ve ticari işlev (E) listeye alınma ölçütü değildir.

Dünya Mirası ölçütü ‘üstün evrensel değer’dir; yalnızca kültürel varlıkları kapsadığı ya da nüfus/modernlik ölçütü olduğu sanılır.

YanlışDoğru cevap: D — Bir kentin tarihî surları ve kalesi gibi taşınmaz yapılar

Somut olmayan kültürel miras; gelenek, el sanatı, müzik, sözlü anlatım, tören gibi maddi olmayan ögeleri kapsar (A, B, C, E). Tarihî surlar ve kaleler gibi taşınmaz yapılar ise "somut" (maddi) kültürel miras kapsamındadır; bu nedenle somut olmayan mirasa örnek gösterilemez.

Somut ve somut olmayan kültürel miras karıştırılır; yapılar/eserler somut, gelenek-müzik-zanaat gibi ögeler somut olmayan mirastır.

YanlışDoğru cevap: C — WHO – Uluslararası ticaret kurallarını belirlemek

WHO (Dünya Sağlık Örgütü) uluslararası sağlık alanında çalışır; uluslararası ticaret kurallarını belirlemek ise Dünya Ticaret Örgütü’nün (WTO/DTÖ) görevidir. Bu nedenle C eşleştirmesi yanlıştır. A (FIFA-futbol), B (IOC-olimpiyat), D (UNESCO-eğitim/bilim/kültür) ve E (IMF-mali istikrar) doğru eşleştirmelerdir.

WHO (sağlık) ile WTO (ticaret) benzer kısaltmaları nedeniyle karıştırılır.

YanlışDoğru cevap: E — Nobel Ödülü — Yalnızca sinema ve müzik alanları

Nobel Ödülü fizik, kimya, tıp, edebiyat, ekonomi ve barış dallarında verilir; sinema ve müzikle ilgisi yoktur, dolayısıyla E yanlıştır. A doğrudur (Nobel alanları). B doğrudur (Oscar sinema). C doğrudur (Pulitzer gazetecilik/edebiyat). D doğrudur (Grammy müzik).

Öğrenci Nobel'i genel bir 'sanat ödülü' sanarak sinema/müzikle ilişkilendirir.

YanlışDoğru cevap: B — Turing Ödülü — edebiyat

Turing Ödülü, bilgisayar bilimi alanında verilen ve alanın "Nobel'i" sayılan bir ödüldür; edebiyat ödülü değildir. B bu nedenle yanlıştır. Oscar (sinema), Grammy (müzik), Pulitzer (gazetecilik/edebiyat) ve Türkiye'nin köklü film ödülü Altın Portakal (sinema) doğru eşleştirmelerdir.

Turing Ödülü bilgisayar bilimi alanına aittir; edebiyat ya da bilim (Nobel) ödülleriyle karıştırılmamalıdır.

YanlışDoğru cevap: E — Volkanik aşınmayla oluşan peri bacalarının yanı sıra kayalara oyulmuş kilise ve yerleşimlerin bir arada bulunması

Kapadokya, volkanik tüfün doğal aşınmasıyla oluşan peri bacaları gibi eşsiz yer şekillerini (doğal değer) ve bu kayalara oyulmuş kiliseler, freskler ve yer altı yerleşimleri gibi tarihsel-kültürel mirası (kültürel değer) bir arada barındırdığı için karma (doğal + kültürel) Dünya Mirası olarak listelenmiştir (E). Diğer seçenekler bölgenin özellikleriyle bağdaşmaz.

Kapadokya'nın Dünya Mirası olması hem doğal (peri bacaları) hem kültürel (kaya kiliseleri) değerlerinin birlikteliğindendir; tek bir ölçütle açıklanamaz.

YanlışDoğru cevap: A — Dünya Mirası Listesi – Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi

I. gruptaki Efes, Truva ve Göbeklitepe somut yerler/arkeolojik alanlar olduğundan Dünya Mirası Listesi'ne; II. gruptaki Ebru, Karagöz ve Mevlevi Sema yaşayan gelenek/sanatlar olduğundan Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ne girer. Yer ise Dünya Mirası, gelenek/uygulama ise Somut Olmayan Miras ayrımı esastır.

İkisi de UNESCO listesi olduğu için aynı listede sanılır; oysa yer/yapı ile yaşayan gelenek iki ayrı listeye kaydedilir.

YanlışDoğru cevap: C — UNESCO – Cenevre

UNESCO'nun merkezi Paris'tir, Cenevre değildir. Cenevre; Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) gibi kurumların merkezidir. Bu nedenle 'UNESCO – Cenevre' eşleştirmesi yanlıştır.

Cenevre birçok BM kuruluşuna ev sahipliği yaptığı için UNESCO da orada sanılır; oysa UNESCO Paris merkezlidir.

YanlışDoğru cevap: B — Hattuşa (Boğazköy)

Hitit Devleti'nin başkenti Hattuşa'dır (Çorum-Boğazköy). Kadeş Antlaşması Hititler ile Mısır arasında yapılmış olup Hitit uygarlığıyla özdeşleşir. Bu nedenle tanımlanan alan Hattuşa/Boğazköy'dür.

Nemrut Kommagene'ye, Efes Grek-Roma'ya aittir; Hitit başkenti bunlar değil Hattuşa'dır.

YanlışDoğru cevap: E — Orhan Pamuk Edebiyat, Aziz Sancar Kimya ödülü almıştır.

Orhan Pamuk 2006'da Nobel Edebiyat Ödülü'nü, Aziz Sancar ise 2015'te DNA onarımı çalışmalarıyla Nobel Kimya Ödülü'nü almıştır. Bu nedenle doğru eşleştirme 'Edebiyat – Kimya'dır.

Aziz Sancar biyolojik bir konuda çalıştığı için ödülü 'Tıp' sanılır; oysa ödül Kimya dalındadır.

YanlışDoğru cevap: D — Matematik, Nobel ödülü verilen alanlardan biridir.

Nobel ödülü verilen alanlar Fizik, Kimya, Fizyoloji veya Tıp, Edebiyat ve Barış'tır; ayrıca İsveç Merkez Bankası'nın Nobel anısına eklediği İktisat ödülü vardır. Matematik dalında Nobel ödülü YOKTUR; bu nedenle D yanlıştır. Matematiğin en prestijli ödülü Fields Madalyası'dır.

Matematik köklü bir bilim olduğundan Nobel'i olduğu sanılır; oysa matematik dalında Nobel ödülü yoktur (o alanda Fields Madalyası verilir).

YanlışDoğru cevap: B — Göbeklitepe

Şanlıurfa'daki Göbeklitepe, tarım öncesi döneme tarihlenen ve bilinen en eski anıtsal/tapınak yapısı olarak kabul edilen UNESCO Dünya Mirası alanıdır. Çatalhöyük bir Neolitik yerleşim, Arslantepe ise Malatya'da bir höyüktür.

Çatalhöyük de erken Neolitik olduğu için karıştırılır; ancak 'en eski anıtsal tapınak' ve 'Şanlıurfa' tanımı Göbeklitepe'ye özgüdür.

YanlışDoğru cevap: A — Pamukkale-Hierapolis

Pamukkale-Hierapolis somut bir alan (traverten oluşumları ve antik kent) olup Dünya Mirası Listesi'nde yer alır; Somut Olmayan Kültürel Miras değildir. Meddahlık, Ebru, Karagöz ve Mevlevi Sema ise yaşayan gelenek/sanat olarak Somut Olmayan Miras'tır.

Tümü UNESCO ile ilişkili olduğundan hepsi aynı listede sanılır; oysa Pamukkale bir yerdir ve Dünya Mirası'na aittir.

YanlışDoğru cevap: C — Karagöz – Meddah

Perde arkasından deri figürlerin ışıkla yansıtıldığı gölge oyunu Karagöz'dür; tek bir sanatçının taklit ve öyküye dayalı sözlü anlatısı ise Meddahlıktır. Dolayısıyla sıra Karagöz – Meddah'tır.

İkisi de geleneksel seyirlik sanat olduğundan sıraları ters çevrilir; oysa gölge oyunu Karagöz, sözlü anlatı Meddah'tır.

YanlışDoğru cevap: D — Avrupa Konseyi – Strazburg

AİHM, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ni uygulamak üzere Avrupa Konseyi bünyesinde kurulmuştur ve merkezi Strazburg'dur. AİHM, sıkça karıştırıldığı Avrupa Birliği'nin değil Avrupa Konseyi'nin organıdır.

'Avrupa' ortak kelimesi yüzünden AİHM, Avrupa Birliği'nin organı sanılır; oysa AİHM Avrupa Konseyi'ne bağlıdır.

YanlışDoğru cevap: E — Pamukkale-Hierapolis

Denizli'deki Pamukkale-Hierapolis, travertenleri (doğal değer) ve Hierapolis antik kenti (kültürel değer) nedeniyle UNESCO'nun karma (hem doğal hem kültürel) miras kategorisinde yer alır. Safranbolu ve Divriği yalnızca kültürel mirastır.

Safranbolu da korunmuş bir yerleşim olduğu için karma sanılır; oysa karma miras özelliği (doğal+kültürel) Denizli'deki Pamukkale-Hierapolis'e aittir.

YanlışDoğru cevap: B — Birleşmiş Milletler'in eğitim, bilim ve kültür alanında uzmanlık kuruluşudur ve Dünya Mirası Listesi'ni yürütür.

UNESCO, Birleşmiş Milletler'in eğitim, bilim ve kültür alanındaki uzmanlık kuruluşudur; merkezi Paris'tir ve 1972 Sözleşmesi çerçevesinde Dünya Mirası Listesi'ni yürütür. Sağlık DSÖ'nün, ticaret DTÖ'nün, askerî ittifak NATO'nun alanıdır.

UNESCO, sağlık (DSÖ) veya ticaret (DTÖ) kuruluşlarıyla karıştırılır; oysa alanı eğitim-bilim-kültürdür.

YanlışDoğru cevap: A — Nemrut Dağı

Adıyaman'daki Nemrut Dağı, Kommagene Kralı I. Antiochos döneminden kalma dev heykelleriyle ünlü UNESCO Dünya Mirası alanıdır. Hattuşa Hitit, Efes Grek-Roma, Ani ortaçağ kenti olup Kommagene ile ilgili değildir.

Anıtsal heykeller nedeniyle başka antik kentlerle karıştırılır; oysa Kommagene ve dağ zirvesindeki dev heykeller Nemrut Dağı'na özgüdür.

YanlışDoğru cevap: E — Göbeklitepe – Çorum

Göbeklitepe Şanlıurfa'da yer alır, Çorum'da değildir. Çorum'da bulunan UNESCO alanı Hattuşa'dır (Boğazköy). Diğer eşleştirmeler (Divriği-Sivas, Safranbolu-Karabük, Truva-Çanakkale, Efes-İzmir) doğrudur.

Çorum'daki Hattuşa ile Şanlıurfa'daki Göbeklitepe karıştırılır; Göbeklitepe Çorum'da değil Şanlıurfa'dadır.

YanlışDoğru cevap: C — Ebru

Boyaların su yüzeyinde şekillendirilip kâğıda aktarılmasıyla yapılan geleneksel kâğıt süsleme sanatı Ebru'dur ve UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'nde yer alır. Hat yazı, tezhip bezeme, minyatür ise resim sanatıdır.

Ebru; tezhip, hat ya da minyatür gibi diğer geleneksel kitap sanatlarıyla karıştırılır; oysa 'su üstünde boya + kâğıda geçirme' tekniği Ebru'ya özgüdür.

YanlışDoğru cevap: E — Avrupa Konseyi – Üye devletler arasında gümrük birliği ve ortak para politikası

Avrupa Konseyi'nin temel görevi insan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğünü korumaktır (AİHM ona bağlıdır); gümrük birliği ve ortak para politikası ise Avrupa Birliği'nin alanıdır. Bu nedenle E yanlıştır. Diğer eşleştirmeler doğrudur.

Avrupa Konseyi ile Avrupa Birliği aynı sanılır; oysa ekonomik bütünleşme (gümrük birliği, ortak para) AB'nin, insan hakları ise Avrupa Konseyi'nin işidir.