KPSS Uluslararası Gelişmeler — Çözümlü Sorular

YanlışDoğru cevap: A — İlgili kuruluşun resmî internet sitesindeki tarihli duyuru

Dönem başkanlığı gibi bilgiler zamanla değiştiğinden en güvenilir kaynak, ilgili kuruluşun kendi resmî ve tarihli duyurusudur (birincil kaynak). Sosyal medya beğenisi, eski deneme kitapları, kaynaksız videolar ve forum popülerliği doğruluk güvencesi vermez. Doğru cevap A'dır.

Öğrenci popülerliği (beğeni/paylaşım sayısı) doğrulukla eşitleyebilir; güncel bilgide ölçüt kaynağın birincil ve tarihli olmasıdır.

YanlışDoğru cevap: A — Antlaşmanın resmî metni veya antlaşmayı yapan/yürüten kurumun tarihli resmî duyurusu

Yürürlük tarihi gibi kesin ve doğrulanabilir bir bilgi, birincil ve tarihli bir kaynaktan teyit edilmelidir. En güvenilir kaynak, antlaşmanın resmî metni ya da antlaşmayı yapan/yürüten kurumun resmî ve tarihli duyurusudur. Köşe yazısı yorum (B), sosyal medya paylaşımı kaynaksız (C), eski soru bankası güncellikten uzak (D), forum tartışması ise doğrulanamaz (E) olduğundan güvenilir birincil kaynak sayılmaz.

Güncel-olgusal bilgide popülerlik, yorum ya da eski basılı kaynak değil; birincil ve tarihli resmî kaynak esas alınır.

YanlışDoğru cevap: A — Kurucu antlaşması gereği kararların tamamı üye ülkelerin oy çokluğuyla alınır.

NATO 1949'da kurulmuş (E doğru), merkezi Brüksel'dedir (B doğru), Türkiye 1952'de üye olmuş (C doğru), karşı blok Varşova Paktı 1955'te kurulmuştur (D doğru). NATO'da temel kararlar oy çokluğuyla değil, üyelerin oy birliği (konsensüs) esasına göre alınır; bu nedenle A yanlıştır.

Uluslararası örgütlerde kararların hep çoğunlukla alındığı sanılır; NATO konsensüsle karar alır.

YanlışDoğru cevap: D — NATO

OPEC petrol üretim/fiyat politikası, IMF uluslararası para-finans istikrarı, Dünya Bankası kalkınma finansmanı, Dünya Ticaret Örgütü uluslararası ticaret kuralları ile ilgilenir; hepsi ekonomik/enerji odaklıdır. NATO ise ekonomik değil, ortak savunma-güvenlik amaçlı bir askerî ittifaktır; bu yüzden ayrılan örgüt NATO'dur.

Tüm büyük uluslararası örgütler ekonomik sanılır; NATO askerî ittifaktır, ekonomik değildir.

YanlışDoğru cevap: E — Birleşmiş Milletler - Üyeleri için ortak para birimi olarak avroyu kullanmak

Avro, Birleşmiş Milletler'in değil Avrupa Birliği üyelerinin bir bölümünün (Euro Bölgesi) ortak para birimidir; BM'nin böyle bir para birimi yoktur. Diğer eşleştirmeler doğrudur.

Avro Avrupa Birliği (Euro Bölgesi) para birimidir; küresel bir örgüt olan BM ile ilişkilendirilemez.

YanlışDoğru cevap: A — Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ)

Ticaretin kurallarını belirleyen, tarife görüşmelerini yürüten ve üyeler arası ticari anlaşmazlıkları çözüm mekanizmasıyla karara bağlayan kuruluş Dünya Ticaret Örgütü'dür (DTÖ). DSÖ sağlık, UNESCO eğitim-kültür, ILO çalışma yaşamı, OECD ise ekonomik iş birliği ve kalkınma alanında çalışır.

Ticari anlaşmazlık çözüm mekanizması DTÖ'ye özgüdür; OECD ya da diğer örgütlerle karıştırılmamalıdır.

YanlışDoğru cevap: B — Dünya Bankası – üye ülkelere kısa vadeli ödemeler dengesi kredisi sağlamak ve döviz kurlarında istikrarı gözetmek

Kısa vadeli ödemeler dengesi kredisi sağlamak ve döviz istikrarını gözetmek IMF’nin işlevidir; Dünya Bankası ise daha çok kalkınma ve yatırım projelerine uzun vadeli finansman sağlar. Bu yüzden B yanlıştır. A (IMF), C (UNESCO), D (NATO) ve E (DSÖ) doğru eşleştirmelerdir.

IMF ile Dünya Bankası karıştırılır: IMF kısa vadeli istikrar/ödemeler dengesi, Dünya Bankası uzun vadeli kalkınma finansmanı sağlar.

YanlışDoğru cevap: C — UNESCO — Çocuk haklarını korumak ve çocukların temel ihtiyaçlarını karşılamak

Çocuk haklarının korunması ve çocukların temel ihtiyaçlarının karşılanması UNICEF'in görevidir; UNESCO ise eğitim, bilim ve kültür alanında çalışır. Bu nedenle "UNESCO — çocuk hakları" diyen C yanlıştır. A, B, D, E doğrudur.

UNICEF ile UNESCO'nun görev alanları karıştırılır; çocuklar UNICEF'in, eğitim-kültür UNESCO'nun alanıdır.

YanlışDoğru cevap: A — IMF – çocuk hakları ve çocuk sağlığının korunması

UNHCR mülteciler (D), UNESCO eğitim-bilim-kültür (B), WHO sağlık (C) ve FAO tarım-gıda (E) alanında çalışır; bunlar doğrudur. IMF ise çocuk haklarıyla değil, uluslararası para sistemi ve ekonomik istikrarla ilgilenir. Çocuk hakları ve çocuk sağlığı UNICEF’in görev alanıdır. Bu nedenle A yanlıştır.

Öğrenci IMF ile UNICEF’in görev alanlarını karıştırıp ekonomik bir kuruluşa çocuk hakları görevi atfeder.

YanlışDoğru cevap: A — Tanıtılan kuruluş FAO’dur; NATO ise BM sistemi dışında bir askerî ittifaktır.

Tarım, gıda güvenliği ve açlıkla mücadele alanında çalışan BM uzmanlık kuruluşu FAO’dur (Gıda ve Tarım Örgütü). NATO ise bir Birleşmiş Milletler kuruluşu değil, askerî bir savunma ittifakıdır; yani BM sistemi dışındadır. Her iki koşulu da doğru veren tek seçenek A’dır (UNESCO da BM’ye bağlıdır, bu yüzden C ve D elenir).

Öğrenci NATO’yu da diğer BM kuruluşlarıyla aynı kategoride sanıp askerî ittifak olduğunu gözden kaçırır.

YanlışDoğru cevap: C — Avronun tüm Avrupa Birliği üyelerinde zorunlu ortak para birimi olarak kullanılması, Birliğe üyeliğin ön koşuludur.

Avro, AB üyelerinin tamamında değil, Avro Alanı'na dâhil ülkelerde kullanılır; üyeliğin ön koşulu değildir (bazı üyeler kendi parasını kullanır). Bu nedenle C yanlıştır. A, B, D ve E örgütlerin temel amaçlarını doğru yansıtır.

Öğrenci AB üyeliği ile Avro Alanı üyeliğini aynı sanır; oysa tüm AB üyeleri avroyu kullanmaz.

YanlışDoğru cevap: B — IMF → üye ülkeler arasındaki gümrük vergilerini tamamen kaldırma

B yanlıştır: IMF (Uluslararası Para Fonu) küresel finansal istikrarı sağlamak, ödemeler dengesi sorunu yaşayan ülkelere KREDİ vermekle görevlidir; üye ülkeler arasındaki gümrük vergilerini kaldırma (ticaret serbestisi) alanı ise DTÖ (Dünya Ticaret Örgütü) gibi kuruluşların işidir. A (G20-ekonomik iş birliği), C (NATO-savunma), D (UNESCO-eğitim/kültür), E (OPEC-petrol) doğrudur. Yanlış eşleştirme B'dedir.

Öğrenci IMF'yi 'ekonomik' olduğu için gümrük/ticaretle karıştırır; oysa IMF finansal istikrar ve kredi kuruluşudur, gümrük indirimi DTÖ'nün alanıdır.

YanlışDoğru cevap: C — Türk Devletleri Teşkilatı

NATO askerî-savunma (A), OPEC petrol ihraç eden ülkelerin ekonomik çıkar (B), DTÖ uluslararası ticaret (D), IMF ise uluslararası mali/parasal istikrar (E) örgütüdür; bu dördü askerî ya da ekonomik ağırlıklıdır. Türk Devletleri Teşkilatı (eski adı Türk Konseyi) ise Türk dili konuşan devletler arasında öncelikle siyasi, kültürel ve tarihî-dilsel iş birliğini geliştirmeyi amaçlar. Dolayısıyla diğerlerinden farklı olan C'dir.

Örgütler amaçlarına göre askerî (NATO), ekonomik (OPEC, DTÖ, IMF) ve siyasi-kültürel (Türk Devletleri Teşkilatı) diye ayrılır. Öğrenci Türk Devletleri Teşkilatı'nı askerî ya da petrol örgütü sanabilir.

YanlışDoğru cevap: E — Uluslararası Para Fonu (IMF) – New York (ABD)

Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) merkezi New York değil, Washington D.C.'dir (Dünya Bankası da aynı şehirdedir); New York'ta BM Genel Merkezi bulunur. Bu nedenle E yanlıştır. A (UAD-Lahey), B (NATO-Brüksel), C (UNESCO-Paris), D (WHO-Cenevre) doğru eşleştirmelerdir.

IMF'nin merkezini BM Genel Merkezi'yle karıştırıp New York sanmak; oysa IMF Washington D.C.'dedir.

YanlışDoğru cevap: C — IMF — üye ülkelere savunma ve askerî güvenlik garantisi sağlamak.

IMF (Uluslararası Para Fonu), üye ülkelerin ödemeler dengesi sorunlarına destek veren, küresel finansal istikrarı gözeten bir ekonomik/mali kuruluştur; askerî güvenlik garantisi sağlamaz (bu NATO gibi savunma örgütlerinin alanıdır). C bu nedenle yanlıştır. A, B, D ve E doğru eşleştirmelerdir.

IMF mali/ekonomik bir kuruluştur; savunma ve askerî güvenlik garantisi NATO gibi askerî ittifakların görevidir.

YanlışDoğru cevap: D — Konseydeki tüm üyeler eşit haklara sahip olup hiçbir üyenin veto yetkisi yoktur.

BM Güvenlik Konseyi'nin beş daimî üyesi (ABD, Rusya, Çin, İngiltere, Fransa) veto yetkisine sahiptir; bu üyelerden birinin olumsuz oyu esasa ilişkin kararı engelleyebilir. Dolayısıyla "hiçbir üyenin veto yetkisi yoktur" ifadesi yanlıştır (D). Konseyin barış-güvenlikten birinci derecede sorumlu olması, beş daimî ve dönüşümlü geçici üyelerinin bulunması, kararlarının bağlayıcı olabilmesi doğrudur.

Güvenlik Konseyi'nde beş daimî üye veto hakkına sahiptir; tüm üyelerin eşit oy gücünde olduğu Genel Kurul'a özgü bir durumla karıştırılmamalıdır.

YanlışDoğru cevap: C — Avrupa Birliği

Türkiye NATO, Avrupa Konseyi, OECD ve Türk Devletleri Teşkilatı'nın tam üyesidir. Avrupa Birliği'ne ise tam üye DEĞİL, aday ülkedir. Bu nedenle 'tam üye' listesine AB'nin eklenmesi hatalıdır.

Türkiye'nin AB ile uzun süreli ilişkisi ve gümrük birliği nedeniyle tam üye sanılması. Türkiye aday ülkedir; tam üyelik gerçekleşmemiştir.

YanlışDoğru cevap: A — OPEC

OPEC (Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü) merkezi Viyana'dadır ve amacı üye ülkelerin petrol politikalarını koordine etmektir. Türkiye petrol ihracatçısı olmadığı için OPEC üyesi değildir. OECD'nin merkezi Paris, KEİ ve D-8'in İstanbul, ECO'nun Tahran'dır.

OECD ile OPEC'in karıştırılması. İkisi de 'ekonomik' çağrışım yapar ama OECD Paris merkezli kalkınma örgütü, OPEC Viyana merkezli petrol örgütüdür.

YanlışDoğru cevap: C — Avrupa Konseyi'nin merkezi Strazburg olup insan hakları ve demokrasi odaklıdır; AB'den ayrı ve daha geniş kapsamlıdır

Avrupa Konseyi merkezi Strazburg'dadır; insan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğü odaklıdır ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi bu yapıya bağlıdır. AB'den ayrı, daha geniş üyeli bir örgüttür. Türkiye Avrupa Konseyi'ne 1949'da erken dönemde üye olmuştur.

Avrupa Konseyi ile AB'nin aynı sanılması. AİHM AB'nin değil, Avrupa Konseyi'nin yapısına bağlıdır; ekonomik bütünleşme AB'nin işlevidir.

YanlışDoğru cevap: B — Türk Devletleri Teşkilatı

Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), 2009 Nahçıvan Anlaşması ile 'Türk Keneşi/Türk Konseyi' olarak kuruldu ve 2021 İstanbul Zirvesi'nde 'Türk Devletleri Teşkilatı' adını aldı. Merkezi İstanbul'dadır. Kurucular Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan'dır.

TDT ile ECO'nun karıştırılması. ECO merkezi Tahran'dadır ve Türk Keneşi'nden farklı bir yapıdır; ayrıca ECO'da İran ve Pakistan da vardır.

YanlışDoğru cevap: E — Bir ülkenin AB üyesi olması, otomatik olarak Şengen alanında olduğu anlamına gelir

AB üyeliği ile Şengen üyeliği aynı şey değildir: bazı AB üyeleri Şengen'de değildir, bazı AB dışı ülkeler (İsviçre, Norveç gibi) Şengen'e dâhildir. Bu nedenle 'AB üyesi = Şengen üyesi' çıkarımı yanlıştır. Diğer seçenekler doğrudur.

Şengen ile AB'nin aynı kabul edilmesi. Şengen bir serbest dolaşım alanıdır; üyelik AB üyeliğinden bağımsız olabilir.

YanlışDoğru cevap: C — İslam İşbirliği Teşkilatı

İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) merkezi Cidde'dedir, 1969'da kurulmuştur ve amacı İslam dünyasının çıkarlarını korumaktır. 57 üye ile BM'den sonra en büyük hükûmetler-arası örgüttür. D-8 ise 8 üyeli, ekonomik odaklı ve İstanbul merkezlidir.

İİT ile D-8'in karıştırılması. İkisi de Müslüman ülkeleri içeren yapılardır ama D-8 sadece 8 ekonomik üye ve İstanbul merkezliyken İİT 57 üyeli ve Cidde merkezlidir.

YanlışDoğru cevap: D — Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (ECO) — İstanbul

Ekonomik İşbirliği Teşkilatı'nın (ECO) merkezi Tahran'dır, İstanbul değil. İstanbul merkezli örgütler Türk Devletleri Teşkilatı, Karadeniz Ekonomik İşbirliği ve D-8'dir. Diğer eşleştirmelerin tamamı doğrudur.

ECO'nun İstanbul merkezli sanılması. Türkiye ECO'nun kurucularından olsa da merkez Tahran'dır; İstanbul merkezli olanlar TDT, KEİ ve D-8'dir.

YanlışDoğru cevap: E — Karadeniz Ekonomik İşbirliği (KEİ)

Karadeniz Ekonomik İşbirliği (KEİ/KEİB) 1992'de İstanbul'da Türkiye'nin önculuğunde kuruldu ve daimî uluslararası sekretaryası İstanbul'dadır. Amacı Karadeniz havzası ülkeleri arasında ekonomik işbirliğini geliştirmektir.

KEİ ile ECO veya OECD'nin karıştırılması. ECO Tahran, OECD Paris merkezlidir; Karadeniz odaklı ve İstanbul merkezli olan KEİ'dir.

YanlışDoğru cevap: C — Montrö (Montreux) Sözleşmesi

1936 tarihli Montrö (Montreux) Sözleşmesi, Türk Boğazları'ndan geçiş rejimini düzenler ve Boğazlar üzerindeki Türk egemenliğini belirleyen kalıcı uluslararası rejimdir. Kyoto ve Paris iklim antlaşmalarıdır; Nahçıvan Anlaşması Türk Keneşi'ni kurar; İstanbul Deklarasyonu D-8'i kurar.

Montrö'nün bir iklim veya örgüt kuruluş antlaşması sanılması. Montrö yalnızca Boğazlar rejimiyle ilgilidir.

YanlışDoğru cevap: B — İkisi de iklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik uluslararası antlaşmalardır

Hem Kyoto Protokolü hem de Paris İklim Anlaşması iklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik uluslararası antlaşmalardır; Kyoto sanayileşmiş ülkelere sera gazı azaltım yükümlülüğü getirmiş, Paris ise küresel ısınmayı sınırlamayı amaçlayan daha geniş katılımlı bir rejimdir.

İklim antlaşmalarının Boğazlar rejimi, askerî ittifak veya ekonomik örgütlerle karıştırılması. İkisi de iklim/çevre odaklıdır.

YanlışDoğru cevap: D — Kazakistan

D-8 (Gelişen Sekiz Ülke) 1997 İstanbul Deklarasyonu ile kuruldu; üyeleri Türkiye, İran, Mısır, Pakistan, Bangladeş, Endonezya, Malezya ve Nijerya'dır. Kazakistan D-8 üyesi değildir; Kazakistan Türk Devletleri Teşkilatı ve ECO içinde yer alır.

Kazakistan'ın D-8 üyesi sanılması. Kazakistan Türk dilli/Orta Asya örgütlerinde (TDT, ECO) yer alır; D-8 üyesi değildir.

YanlışDoğru cevap: B — Dünyanın en büyük ekonomilerini (gelişmiş ve yükselen) bir araya getiren küresel ekonomik/finansal işbirliği platformu

G-20, dünyanın en büyük gelişmiş ve yükselen ekonomilerini bir araya getiren küresel ekonomik ve finansal işbirliği platformudur. Türkiye kurucu üyelerdendir. Petrol karteli OPEC, Türk dilli birlik TDT, Strazburg merkezli insan hakları örgütü Avrupa Konseyi, Karadeniz örgütü KEİ'dir.

G-20'nin petrol veya bölgesel bir örgütle karıştırılması. G-20 küresel ölçeklidir ve ekonomilerin büyüklüğüne göre belirlenir.

YanlışDoğru cevap: D — İslam İşbirliği Teşkilatı

Türk Devletleri Teşkilatı, Karadeniz Ekonomik İşbirliği ve D-8'in merkezleri İstanbul'dadır. İslam İşbirliği Teşkilatı'nın merkezi ise Cidde'dedir (Suudi Arabistan), İstanbul değil. Bu nedenle İİT bu listeye yanlış eklenmiş olur.

İİT'nin İstanbul merkezli sanılması. Türkiye İİT üyesi olsa da örgütün merkezi Cidde'dedir.

YanlışDoğru cevap: A — OECD

Tanım OECD'ye (Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü) aittir: merkezi Paris'tedir, ekonomik büyüme/ticaret/kalkınma politikalarını eşgüdümler ve Türkiye kurucu üyelerdendir. OPEC Viyana-petrol, NATO savunma, İİT Cidde-İslam dünyası odaklıdır.

OECD'nin OPEC veya AB ile karıştırılması. OECD kalkınma odaklı ve Paris merkezlidir; Türkiye kurucusudur.

YanlışDoğru cevap: C — Ekonomik İşbirliği Teşkilatı'nın (ECO) kurucu ülkeleri arasında Türkiye, İran ve Pakistan yer alır

Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (ECO), Türkiye, İran ve Pakistan önculuğunde kurulmuştur; sonradan Orta Asya cumhuriyetleri katılmıştır. A yanlış: OPEC'in kuruluş toplantısı Bağdat'ta yapılmıştır. B yanlış: Türkiye OPEC üyesi değildir. D yanlış: Avrupa Konseyi AB'nin alt kurulu değil, ayrı bir örgüttür. E yanlış: TDT'nin merkezi İstanbul'dur.

ECO'nun kurucularının veya OPEC'in kuruluş yerinin karıştırılması. ECO'yu Türkiye-İran-Pakistan kurmuştur; OPEC ise Bağdat'ta kurulmuş, merkez sonradan Viyana olmuştur.