KPSS Kurumlar ve Kuruluşlar — Çözümlü Sorular

YanlışDoğru cevap: B — Kurumun resmi ve tarihli duyurusundan görev bilgisini doğrulamak

Güncel bilgi en hızlı değişen içerik türüdür. Kurum görevi gibi bilgiler resmi ve tarihli kaynakla doğrulanmadan yayınlanmamalıdır.

YanlışDoğru cevap: D — Güvenlik Konseyi

BM Güvenlik Konseyi, uluslararası barış ve güvenliğin korunmasından birinci derecede sorumlu organdır ve beş daimî üyesi (ABD, Rusya, Çin, İngiltere, Fransa) veto yetkisine sahiptir. Genel Kurul tüm üyelerin eşit temsil edildiği görüşme organıdır; Ekonomik ve Sosyal Konsey kalkınma ve iş birliği alanında çalışır; Uluslararası Adalet Divanı BM'nin yargı organıdır; Vesayet Konseyi ise işlevini fiilen tamamlamış bir organdır. Bu nedenle cevap Güvenlik Konseyi'dir.

Veto yetkisi ve barış-güvenlik sorumluluğu Genel Kurul'a değil, yalnızca Güvenlik Konseyi'ne aittir; bu iki organın işlevi karıştırılmamalıdır.

YanlışDoğru cevap: C — İlgili kuruluşun resmî ve tarihli birincil duyurusundan bilgiyi doğrulamak

Dönem başkanlığı gibi bilgiler zamanla değişip hızla bayatlar; bu tür güncel bilginin doğruluğu ancak ilgili kuruluşun resmî, tarihli ve birincil duyurusuyla güvence altına alınabilir. Eski deneme kitapları (A), sosyal medya popülerliği (B), kaynağı incelenmemiş başka uygulamalar (D) ve doğrulanmamış tek bir arama sonucu (E) güncellik ve birincil-kaynak ölçütünü karşılamaz.

Öğrenci popülerlik, üst sıradaki arama sonucu ya da eski basılı kaynağı 'güvenilir' sanıyor; oysa güncel veride birincil ve tarihli doğrulama esastır.

YanlışDoğru cevap: A — Yalnız IV

BM Genel Sekreterliği New York'ta (I doğru), DSÖ Cenevre'de (II doğru), UNESCO Paris'te (III doğru) bulunur. NATO'nun genel merkezi ise Cenevre değil, Belçika'nın başkenti Brüksel'dedir; dolayısıyla yalnızca IV yanlıştır.

Cenevre'de birçok BM kuruluşu bulunduğundan NATO da Cenevre'de sanılır; oysa NATO merkezi Brüksel'dedir.

YanlışDoğru cevap: B — UNESCO

Eğitim (education), bilim (science) ve kültür (culture) üçlüsünün tamamını görev alanı içinde toplayan kuruluş UNESCO'dur. UNICEF çocuk haklarına, UNDP kalkınmaya, ILO çalışma yaşamına, FAO gıda ve tarıma odaklanır; hiçbiri üç alanı birden kapsamaz.

UNICEF eğitimle ilgilendiğinden karıştırılır; ancak bilim ve kültürel miras UNESCO'nun kendine özgü alanıdır.

YanlışDoğru cevap: C — Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)

Uluslararası halk sağlığı acil durumu ilan etme, küresel hastalık gözetimi ve sağlık standartları belirleme yetkisi Dünya Sağlık Örgütü'ndedir. FAO gıda-tarım, UNICEF çocuk, UNHCR mülteci alanında çalışır; Kızılhaç ise BM kuruluşu değil, bağımsız bir insani yardım örgütüdür.

Aşı dağıtımında UNICEF de rol aldığından karıştırılır; acil durum ilanı ve standart belirleme DSÖ'nün asli yetkisidir.

YanlışDoğru cevap: C — I ve II

Arama-kurtarma (I) ve afet bölgesinde acil yardımın koordinasyonu (II) AFAD'ın görevidir. Depremin büyüklüğü ve odak derinliğini belirlemek (III) ise AFAD Deprem Dairesi/Kandilli gibi gözlem birimlerinin teknik ölçümüdür; sınav mantığında bu işlev AFAD'ın koordinasyon görevinden ayrılır. Dolayısıyla I ve II AFAD'ın doğrudan sorumluluğundadır.

AFAD tüm afet süreçlerini yürütür sanılır; büyüklük ölçümü ayrı teknik/gözlem işidir, koordinasyondan farklıdır.

YanlışDoğru cevap: A — ABD - Rusya - Çin - İngiltere - Fransa

BM Güvenlik Konseyi'nin veto hakkına sahip beş daimi üyesi ABD, Rusya, Çin, İngiltere ve Fransa'dır. Almanya, Japonya, Hindistan ve Türkiye daimi üye değildir; bu ülkeleri içeren gruplar yanlıştır.

Ekonomik güç daimi üyelik getirmez; daimi üyeler İkinci Dünya Savaşı sonrası belirlenen beş devlettir.

YanlışDoğru cevap: B — RTÜK - Bankaların denetimini ve düzenlenmesini yapmak

Bankaların denetimi ve düzenlenmesi BDDK'nın görevidir; RTÜK ise radyo-televizyon yayınlarını denetler. Bu nedenle RTÜK-bankacılık eşleştirmesi yanlıştır. Diğer eşleştirmeler doğrudur.

RTÜK yayıncılığı, BDDK ise bankacılığı düzenler; görev alanları karıştırılmamalıdır.

YanlışDoğru cevap: E — SPK - Radyo ve televizyon yayınlarının içeriğini denetlemek

Radyo ve televizyon yayınlarının denetimi SPK'nın değil RTÜK'ün görevidir; SPK sermaye piyasasını düzenler. Bu nedenle E seçeneği yanlıştır. Diğer seçeneklerdeki görev alanları doğrudur.

SPK sermaye piyasasını, RTÜK ise yayıncılığı denetler; bu iki üst kurulun görevleri farklıdır.

YanlışDoğru cevap: A — ÖSYM – üniversitelerin akademik planlamasını yapmak ve aralarında eşgüdümü sağlamak

Üniversitelerin akademik planlamasını yapmak ve aralarında eşgüdüm sağlamak YÖK’ün görevidir, ÖSYM’nin değil; bu nedenle A yanlıştır. ÖSYM’nin görevi merkezî sınavları hazırlayıp uygulamaktır (D doğru). B (YÖK), C (MEB) ve E (TÜBİTAK) doğru eşleştirmelerdir.

ÖSYM ile YÖK’ün görevleri karıştırılır: planlama-eşgüdüm YÖK’e, sınav organizasyonu ÖSYM’ye aittir.

YanlışDoğru cevap: D — TÜBİTAK – bilimsel ve teknolojik araştırmaları desteklemek, projelere ve araştırmacılara fon sağlamak

TÜBİTAK’ın görevi bilimsel-teknolojik araştırmaları desteklemek ve projelere fon sağlamaktır; D doğrudur. TÜİK istatistik üretir (B’deki görev TÜİK’e ait, ona ‘TSE’ dendiği için yanlış), TSE standartları belirler (A’daki görev TSE’ye ait, ona ‘TÜİK’ dendiği için yanlış), AFAD afet-arama kurtarma yürütür. C ve E’de görevler kurumlarla ters eşleştirilmiştir.

TÜBİTAK (fon/araştırma), TÜİK (istatistik), TSE (standart), AFAD (afet) görevleri sık karıştırılır; çeldiriciler görevleri çapraz eşleştirir.

YanlışDoğru cevap: A — BDDK — Banknot (kâğıt para) basma yetkisine sahiptir.

Banknot basma ve para politikası yetkisi yalnızca Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'na aittir; BDDK'nın böyle bir yetkisi yoktur, BDDK bankacılığı düzenler ve denetler. Bu nedenle A yanlıştır. B, C, D, E doğrudur.

Para basma yetkisi denetim kurumlarından birine (örneğin BDDK) atfedilir; oysa bu yetki yalnızca Merkez Bankası'ndadır.

YanlışDoğru cevap: E — YÖK — KPSS ve YKS gibi merkezî sınavları hazırlayıp uygular.

Merkezî sınavları (KPSS, YKS, ALES) hazırlayıp uygulayan kurum ÖSYM'dir; YÖK ise yükseköğretimi planlar. Bu nedenle "YÖK sınavları hazırlar" diyen E yanlıştır. A, B, C, D doğrudur.

Sınav organizasyonu YÖK'e atfedilir; oysa bu ÖSYM'nin görevidir, YÖK yükseköğretimi planlar.

YanlışDoğru cevap: D — TÜİK – bankaların ve finansal kuruluşların denetimini yapmak

TSE standardizasyon (A), RTÜK yayın denetimi (B), SPK sermaye piyasası (C), BDDK ise bankacılık düzenleme-denetimi (E) alanında görevlidir; bunlar doğrudur. TÜİK ise bankaların denetimini yapmaz; resmî istatistikleri üretip yayımlamakla görevlidir. Bankaların denetimi BDDK’ye aittir. Bu nedenle D yanlıştır.

Öğrenci TÜİK ile BDDK’nin görev alanlarını karıştırıp istatistik kurumuna denetim görevi atfeder.

YanlışDoğru cevap: E — TSE (Türk Standartları Enstitüsü)

MTA (yer altı kaynakları/jeoloji), AFAD (afet yönetimi), Meteoroloji (hava tahmini/iklim) ve DSİ (su kaynaklarının yönetimi) doğrudan doğa, çevre ve yer bilimleriyle ilgili faaliyet yürütür. TSE ise ürün ve hizmetlerin standartlara uygunluğunu belgelendirmekle görevli olup ötekilerden farklı (standardizasyon) bir alanda çalışır. Bu nedenle E ötekilerden ayrılır.

Öğrenci kurumların adlarına takılıp ortak alanı (doğa/yer bilimleri) belirleyemez ve gruplamayı yanlış yapar.

YanlışDoğru cevap: E — Sayıştay – Para politikasını yürütmek ve fiyat istikrarını sağlamak

Para politikasını yürütmek ve fiyat istikrarını sağlamak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) görevidir; Sayıştay ise kamu gelir-gider ve mallarını TBMM adına denetleyen hesap yargısı organıdır. Bu nedenle E eşleştirmesi yanlıştır. A (YSK-seçim), B (RTÜK-yayın), C (TÜİK-istatistik) ve D (SPK-sermaye piyasası) doğru eşleştirmelerdir.

Sayıştay’ın mali denetim görevi, merkez bankasının para politikası göreviyle karıştırılır.

YanlışDoğru cevap: A — Sayıştay — Kanunların Anayasa'ya uygunluğunu denetleyen yüksek mahkeme olmak

Kanunların Anayasa'ya uygunluğunu denetleyen kurum Anayasa Mahkemesi'dir; Sayıştay mali denetim organıdır. Bu nedenle A yanlıştır. B doğrudur (Sayıştay mali denetim). C doğrudur (Danıştay idari yargı). D doğrudur (Yargıtay adli yargı). E doğrudur (Anayasa Mahkemesi anayasaya uygunluk denetimi).

Öğrenci mali denetim yapan Sayıştay ile anayasa yargısı yapan Anayasa Mahkemesi'nin görevlerini karıştırır.

YanlışDoğru cevap: D — TÜİK → para politikasının belirlenip faiz oranlarının ayarlanması

D yanlıştır: TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu) resmî istatistikleri üretir; PARA POLİTİKASINI belirleyip faiz oranlarını ayarlama görevi TCMB'ye (Merkez Bankası) aittir. A (BDDK-bankacılık), B (SPK-sermaye piyasası), C (RTÜK-yayın), E (EPDK-enerji) doğrudur. Yanlış eşleştirme D'dedir.

Öğrenci TÜİK'i ekonomik veri ürettiği için para politikasıyla ilişkilendirir; oysa faiz/para politikası MERKEZ BANKASI'nın işidir, TÜİK yalnız istatistik üretir.

YanlışDoğru cevap: A — Ülke genelinde asayiş ve iç güvenliği doğrudan sağlamak – Dışişleri Bakanlığı

Kültür ve Turizm Bakanlığı kültürel mirası korur (E doğru); Merkez Bankası fiyat istikrarı ve para politikasından sorumludur (B doğru); Sayıştay kamu hesaplarını TBMM adına denetler (C doğru); Yüksek Seçim Kurulu seçimleri yönetip denetler (D doğru). İç güvenlik ve asayiş ise İçişleri Bakanlığı'nın (Emniyet ve Jandarma aracılığıyla) görevidir; Dışişleri Bakanlığı dış politikayı yürütür. Dolayısıyla yanlış eşleştirme A'dır.

İç güvenlik/asayiş İçişleri Bakanlığı'na, dış politika Dışişleri Bakanlığı'na aittir. Öğrenci "iç" ve "dış" işleri karıştırabilir; ayrıca kurumların görev alanları benzer sözcüklerle örtülünce yanılabilir.

YanlışDoğru cevap: E — Rekabet Kurumu – Sigortacılık sektörünün fiyatlarını belirlemesi

Rekabet Kurumu'nun görevi, piyasalarda rekabeti bozan anlaşma ve uygulamaları (kartel, hâkim durumun kötüye kullanılması, birleşme-devralma denetimi) önlemektir; sigortacılık fiyatlarını belirlemek gibi bir görevi yoktur. Bu nedenle E yanlıştır. A (BDDK-bankacılık), B (SPK-sermaye piyasası), C (RTÜK-yayın), D (EPDK-enerji) doğru eşleştirmelerdir.

Rekabet Kurumu'nu fiyat belirleyen bir kurum sanmak; oysa görevi rekabetin korunmasıdır, fiyat tespiti değil.

YanlışDoğru cevap: D — BDDK — sigortacılık ve bireysel emeklilik sektörünün tek başına düzenlenmesi.

BDDK'nın asli görev alanı bankacılık ve finansal kuruluşların düzenlenmesi ve denetlenmesidir; sigortacılık ve bireysel emeklilik ayrı bir düzenleyici çatı (Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu) altındadır. D bu nedenle yanlıştır. A, B, C ve E doğru eşleştirmelerdir.

BDDK bankacılığı düzenler; sigortacılık ve bireysel emeklilik BDDK'nın değil ayrı bir kurumun görev alanıdır.

YanlışDoğru cevap: A — TÜİK

Ülkenin nüfus, ekonomi, tarım, işgücü gibi alanlardaki resmî istatistiklerini üreten ve yayımlayan kurum Türkiye İstatistik Kurumu'dur (TÜİK). TÜBİTAK bilimsel araştırmaları destekler; TSE standartları belirler; Diyanet din hizmetlerini yürütür; MASAK ise mali suçları (kara para aklama) araştırır. Görev alanları birbirinden farklıdır.

Resmî istatistik üretimi TÜİK'in görevidir; bilim (TÜBİTAK), standart (TSE) ve mali suç (MASAK) kurumlarıyla karıştırılmamalıdır.

YanlışDoğru cevap: C — BDDK – Yurt dışında kalkınma yardımı ve kültür projeleri yürütmek

BDDK (Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu) bankacılık ve finans sektörünü düzenleyip denetler; yurt dışı kalkınma yardımı görevi yoktur. Bu görev TİKA'ya aittir. Dolayısıyla C eşleştirmesi yanlıştır. A (TİKA), B (RTÜK), D (TÜİK) ve E (BDDK'nın gerçek görevi) doğrudur.

Yurt dışı kalkınma yardımı TİKA'nın işidir; BDDK iç finans piyasasını düzenleyen bir kurumdur, dış yardım yürütmez.

YanlışDoğru cevap: C — Genel Kurul'un aldığı kararlar kural olarak üye devletler açısından bağlayıcı hukuki nitelik taşır.

Genel Kurul kararları kural olarak bağlayıcı değil, tavsiye niteliğindedir; hukuken bağlayıcı (zorlayıcı) karar alabilen tek temel organ Güvenlik Konseyi'dir. Bu nedenle C ifadesi yanlıştır. Diğer seçenekler BM organlarının kalıcı işlevlerini doğru tanımlar.

Genel Kurul tüm üyeleri temsil ettiği için kararlarının bağlayıcı sanılması; oysa bağlayıcı güç Güvenlik Konseyi'ndedir.

YanlışDoğru cevap: A — Güvenlik Konseyi'nin beş daimi (kalıcı) üyesinden biri olması

Veto hakkı yalnızca Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesine (ABD, Rusya, Çin, Fransa, İngiltere) tanınmıştır; bu üyelerden birinin ret oyu esasa ilişkin kararı engeller. Geçici üyelerin, en kalabalık üyenin ya da başka organ başkanlarının veto yetkisi yoktur.

Vetonun nüfus/geçici üyelik gibi ölçülere bağlandığı sanılması; oysa yalnızca daimi üyelik statüsü veto sağlar.

YanlışDoğru cevap: D — Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) — Cenevre

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (UAEA/IAEA) merkezi Viyana'dadır, Cenevre değil. Cenevre'de merkezi bulunan örgüt DSÖ'dür. Diğer eşleştirmeler doğrudur: UNESCO-Paris, FAO-Roma, NATO-Brüksel.

Cenevre'de birden fazla örgüt (DSÖ, DTÖ, UNHCR) bulunduğu için UAEA'nın da Cenevre'de sanılması; UAEA'nın merkezi Viyana'dır.

YanlışDoğru cevap: B — UNESCO

Dünya Mirası Listesi'ni oluşturan ve bu listeye kültür/doğal miras alanlarını alan kuruluş UNESCO'dur (Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü). UNICEF çocuklara yardım, UNHCR mülteciler, DSÖ sağlık, FAO gıda-tarım ile ilgilenir; miras listesi bunların görevi değildir.

Miras/koruma kavramının UNICEF ya da başka bir BM fonuyla ilişkilendirilmesi; miras listesi UNESCO'ya aittir.

YanlışDoğru cevap: C — NATO

Kolektif savunma ilkesi, NATO'nun kurucu belgesi olan Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 5. maddesinde yer alır: bir üyeye yapılan saldırı tüm üyelere yapılmış sayılır. NATO bir askeri savunma örgütüdür; Avrupa Konseyi insan hakları, AB bütünleşme, DTÖ ise ticaret örgütüdür.

5. maddenin BM Antlaşması'na ya da Avrupa Konseyi'ne ait sanılması; kolektif savunma NATO'ya özgüdür.

YanlışDoğru cevap: E — Avrupa Konseyi bünyesinde faaliyet gösterir ve merkezi Strazburg'dadır.

AİHM, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne dayanarak Avrupa Konseyi bünyesinde çalışır ve merkezi Strazburg'dadır. Lüksemburg'daki mahkeme AB Adalet Divanı, Lahey'deki ise BM'nin Uluslararası Adalet Divanı'dır; bunlar AİHM'den farklıdır.

AİHM'nin Avrupa Birliği organı sanılması; oysa AİHM, AB'den ayrı olan Avrupa Konseyi'ne bağlıdır.

YanlışDoğru cevap: C — Bu devlet, kolektif savunmayı öngören bir askeri ittifaka taraf olmuştur.

NATO askeri bir kolektif savunma ittifakı olduğundan, bir devletin NATO üyeliği yalnızca bu askeri ittifaka taraf olduğu çıkarımını kesinleştirir. NATO üyeliği; AB üyeliği, euro kullanımı ya da AİHM yargı yetkisi kabulünü gerektirmez; bu örgütler birbirinden bağımsızdır.

NATO üyeliği ile AB/euro/AİHM üyeliğinin özdeş sanılması; oysa bu örgütler ayrı üyelik rejimlerine sahiptir.

YanlışDoğru cevap: B — Uluslararası Para Fonu (IMF)

Üye ülkelerin ödemeler dengesi sorunlarına kısa vadeli mali destek sağlamak ve kur/finansal istikrarı gözetmek IMF'nin (Uluslararası Para Fonu) kalıcı işlevidir. DTÖ ticaret kurallarıyla, FAO gıda-tarımla, UNESCO eğitim-kültürle, ILO çalışma ilişkileriyle ilgilenir.

Ödemeler dengesi/kur desteği ile ticaret düzenlemesinin karıştırılarak DTÖ'nün seçilmesi; bu görev IMF'ye aittir.

YanlışDoğru cevap: D — Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) — Cenevre

GATT'ın yerine kurulan ve uluslararası serbest ticaretin kurallarını düzenleyen örgüt Dünya Ticaret Örgütü'dür (DTÖ/WTO); merkezi Cenevre'dedir. IMF ve Dünya Bankası Washington merkezlidir ve para/kalkınma ile ilgilenir; UNESCO ise ticaretle ilgili değildir.

DTÖ'nün merkezinin Viyana sanılması veya ticaret örgütünün IMF/Dünya Bankası ile karıştırılması; DTÖ Cenevre merkezlidir.

YanlışDoğru cevap: E — Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB)

Fiyat istikrarını sağlamak üzere para politikasını yürütmek ve banknot basma (emisyon) tekeli TCMB'nin kalıcı görevidir. Sayıştay kamu hesaplarını denetler, TÜİK istatistik üretir, TSE standart belirler, RTÜK yayınları düzenler; emisyon yetkisi yalnızca Merkez Bankası'ndadır.

Para politikası/emisyon ile denetim veya istatistik görevlerinin karıştırılması; bu görev TCMB'ye özgüdür.

YanlışDoğru cevap: B — Sayıştay

Kamu idarelerinin gelir-gider ve mallarını TBMM adına denetleyen yüksek denetim kurumu Sayıştay'dır. TÜİK istatistik, TCMB para politikası, TÜBİTAK bilimsel araştırma, AFAD afet yönetimi ile görevlidir; TBMM adına mali denetim yalnızca Sayıştay'a aittir.

Mali denetim ile istatistik/afet görevlerinin karıştırılması; TBMM adına denetim Sayıştay'ın işidir.

YanlışDoğru cevap: D — TSE — Radyo ve televizyon yayınlarını denetlemek

Radyo ve televizyon yayınlarını düzenleyip denetleyen kurum RTÜK'tür; TSE'nin görevi ise standart hazırlamak ve belgelendirmektir. Bu nedenle TSE ile yayın denetimini eşleştiren D seçeneği yanlıştır. Diğer eşleştirmeler doğrudur.

TSE (standart) ile RTÜK (yayın denetimi) görevlerinin karıştırılması; yayın denetimi RTÜK'e aittir.

YanlışDoğru cevap: E — Her ikisi de Birleşmiş Milletler'in askeri kolektif savunma organlarıdır.

IMF ve Dünya Bankası ekonomik/mali nitelikli uzman kuruluşlardır; askeri savunmayla ilgileri yoktur. Kolektif savunma NATO'ya özgüdür. Diğer seçenekler doğrudur: her ikisi de 1944 Bretton Woods sürecinden doğmuş, Washington merkezli olup IMF ödemeler dengesi, Dünya Bankası kalkınma finansmanı ile ilgilenir.

Ekonomik kuruluşların askeri/savunma işlevi olmadığı hâlde bunların savunma örgütüyle karıştırılması.

YanlışDoğru cevap: A — Kızılay, uluslararası ticareti serbestleştirmek amacıyla kurulmuş ekonomik bir örgüttür.

Kızılay bir insani yardım kuruluşudur; savaş ve afet mağdurlarına yardım götürür, uluslararası ticaretle ilgili ekonomik bir örgüt değildir. Ticaret serbestisi DTÖ'nün işidir. Diğer seçenekler doğrudur: hareket Cenevre kökenlidir, Müslüman ülkelerde Kızılay adını alır.

İnsani yardım kuruluşu Kızılay'ın bir ekonomik/ticaret örgütüyle karıştırılması.

YanlışDoğru cevap: B — Lahey – Strazburg – Lüksemburg

BM'nin başlıca yargı organı Uluslararası Adalet Divanı Lahey'dedir (I). Avrupa Konseyi bünyesindeki Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Strazburg'dadır (II). AB hukukunu yorumlayan AB Adalet Divanı ise Lüksemburg'dadır (III). Doğru sıralama Lahey – Strazburg – Lüksemburg olur.

AİHM (Strazburg), UAD (Lahey) ve AB Adalet Divanı (Lüksemburg) merkezlerinin birbirine karıştırılması.