Bir öğrenci, 'Tarımda sulama, gübreleme ve makine kullanımının artması ürün desenini (hangi ürünün nerede yetişeceğini) tamamen değiştirir; örneğin yeterli sulama yapılırsa çay Konya'da da yetiştirilebilir' diyor. Bu iddiadaki temel hata aşağıdakilerden hangisidir?

Beşeri faktörlerin verimi artırdığını ama bir ürünün yetişme alanını asıl iklimin (sıcaklık, don, yağış rejimi) belirlediğini göz ardı etmesi

Sulamanın verimi hiç etkilemediğini varsayması

Gübrelemenin toprak verimini düşürdüğünü sanması

Makineleşmenin yalnızca engebeli arazide mümkün olduğunu düşünmesi

Çayın kurak iklim bitkisi olduğunu kabul etmesi

Bir tarım ürününün yetiştiği alanın sınırlı bir bölgeyle kısıtlı kalmasında iklim koşulları belirleyici olabilir. Buna göre, aşağıdaki ürünlerden hangisinin Türkiye'de yalnızca belirli bir bölgede yoğun yetiştirilmesi, o ürünün özel iklim isteğiyle en iyi açıklanır?

Çay – Doğu Karadeniz'in bol ve düzenli yağışlı, ılıman iklimi

Buğday – Her bölgede yaygın olarak yetişebilmesi

Şeker pancarı – Yalnızca kıyı ovalarında yetişmesi

Ayçiçeği – Yağışın en az olduğu bölgeleri sevmesi

Zeytin – Karasal iç bölgelerin sert kışlarını istemesi

Büyükbaş (sığır) hayvancılığı, küçükbaş (koyun) hayvancılığından farklı olarak gür, sulu ve sürekli çayır-mera ister. Buna göre iklim koşulları dikkate alındığında, doğal (mera) büyükbaş besiciliğinin en zayıf, buna karşılık koyun besiciliğinin doğal olarak en elverişli olduğu bölge aşağıdakilerden hangisidir?

Doğu Anadolu'nun yüksek yaylaları

Zeytin ve turunçgil (portakal, limon) gibi ürünlerin Akdeniz ve Ege kıyı kuşağında yetişip, İç Anadolu'da yetiştirilememesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

İç Anadolu'da kış sıcaklıklarının düşük olması ve don olayının bu ürünlere zarar vermesi

İç Anadolu topraklarının alüvyal olmaması

Kıyı bölgelerinde yaz sıcaklıklarının iç bölgelerden daha düşük olması

İç Anadolu'da yıllık toplam güneşlenme süresinin kıyılara göre çok az olması

Kıyı bölgelerinde yağışın yalnızca yaz mevsiminde düşmesi

Bir tarım ürününün yetişmesi için yaz sıcaklığının yüksek, kışın soğuk, yağışın ise ilkbaharda bol olması ve olgunlaşma döneminde kuraklık istemesi gibi koşullar veriliyor. Bu koşullara en uygun ürün ve bölge eşleştirmesi aşağıdakilerden hangisidir?

Buğday – İç Anadolu Bölgesi

Çay – Doğu Karadeniz kıyıları

Muz – Akdeniz kıyı ovaları

Fındık – Karadeniz kıyıları

Pirinç – Marmara’nın sulak ovaları

Aşağıdaki ürün-bölge eşleştirmelerinden hangisi yetişme koşulları bakımından YANLIŞTIR?

Çay — Konya Ovası (İç Anadolu)

Çay — Doğu Karadeniz kıyısı

Muz — Anamur-Alanya (Akdeniz kıyısı)

Fındık — Doğu ve Orta Karadeniz kıyısı

İncir — Ege (Aydın çevresi)

Antalya ve Mersin kıyılarında kış aylarında bile seralarda (örtü altı) sebze ve süs bitkisi üretimi yaygın olarak yapılabilmektedir. Bu durumu mümkün kılan temel doğal etken aşağıdakilerden hangisidir?

Kış aylarının ılık geçmesi ve don olayının çok az görülmesi

Toprakların tamamen volkanik kökenli olması

Yaz mevsiminde yağışların bol olması

Bölgede yükseltinin çok fazla olması

Yıl boyunca sıcaklığın 0 °C civarında sabit kalması

Çeltik (pirinç) tarımının Türkiye'de yalnızca belirli yörelerde (Bafra-Çarşamba ovaları, Meriç-Ergene, bazı Marmara alanları) yoğunlaşmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Çeltiğin yetişme döneminde yüksek sıcaklıkla birlikte bol ve durgun suya ihtiyaç duyması

Bu yörelerde kış sıcaklıklarının çok düşük olması

Bu yörelerde toprakların kıraç ve kireçli olması

Çeltiğin kurak ve az yağışlı ortamlarda daha iyi ürün vermesi

Bu yörelerde yükseltinin çok fazla olması

Türkiye Coğrafyası

Tarım — İklim, Toprak ve Ürün-Bölge İlişkisinin Mantığı

Türkiye'de tarımı belirleyen doğal (iklim, toprak, yer şekli, sulama) ve beşeri (gübre, makine, tohum) koşulları; başlıca ürünlerin yetişme şartlarını ve hangi bölgede yoğunlaştığını neden-sonuç bağıyla öğren.

14 dk okuma · 5 bölüm

Tarımı Etkileyen Koşullar: Doğal ve Beşeri Faktörler

Türkiye'de tarımsal üretimi belirleyen etkenler iki gruba ayrılır:

Doğal (fiziki) faktörler:

İklim: Bir ürünün bir yörede yetişip yetişemeyeceğini belirleyen en temel faktördür. Sıcaklık (özellikle en soğuk ay ve yaz sıcaklığı), yağış miktarı ve rejimi, güneşlenme süresi, don olayı ürün desenini doğrudan sınırlar. Örneğin zeytin ve turunçgil kışın don olmayan (0 °C altına inmeyen) yörelerde yetişir; bu yüzden Akdeniz kıyısında görülür, İç Anadolu'da görülmez.
Yer şekilleri (yükselti ve eğim): Yükseldikçe sıcaklık düştüğü için tarım üst sınırı vardır; tahıl bile belli bir yükseltiden sonra yetişmez. Engebeli, eğimli arazide makine kullanımı zor, erozyon fazladır. Düz ovalar (Çukurova, Konya Ovası) tarıma en elverişli alanlardır.
Toprak: Verimli alüvyal topraklar (akarsu ovaları), taban suyu ve besin bakımından zengindir; delta ve ovalarda yoğun tarım buradan kaynaklanır.
Su (doğal sulama): Yağış yetersizse akarsu ve yer altı suyu ile sulama gerekir.

Beşeri (ekonomik-teknik) faktörler:

Sulama (baraj, gölet), gübreleme, kaliteli tohum, tarımsal ilaç (mücadele), makineleşme, sera (örtü altı) tarımı, tarım politikaları ve pazar.

Anahtar mantık: İklim bir ürünün "olup olamayacağını" (yetişme alanını) belirler; beşeri faktörler ise "ne kadar verimli/çok" üretileceğini belirler. Sulama, gübre ve makine verimi artırır; ürün desenini iklim çizer.

Nadas, Sulama ve Tarım Yöntemleri

Nadas: Yağışın az ve düzensiz olduğu karasal iklim bölgelerinde (özellikle İç Anadolu, Güneydoğu'nun kurak kesimleri) toprağın bir yıl boş bırakılıp su ve besin biriktirmesine denir. Nadas, kuraklığa karşı uygulanır; sulama yaygınlaştıkça nadasa ihtiyaç azalır. Bu yüzden GAP sulamalarıyla Güneydoğu'da nadaslı alan gerilemiştir.

Ekstansif (kaba) tarım: Geniş alanda, doğal koşullara bağlı (yağmura dayalı), düşük girdi ve düşük verimle yapılan tarımdır. İç Anadolu'nun kuru tarım (buğday) alanları tipik örnektir. Alan geniştir ama birim alan verimi düşüktür.

Entansif (yoğun) tarım: Küçük alanda, çok emek/sermaye/sulama/gübre ile yüksek verim alınan tarımdır. Karadeniz (çay, fındık), Akdeniz-Ege sera ve turunçgil bahçeleri, Çukurova sulamalı pamuk örnektir.

Kavram	Nedeni / Koşulu	Görüldüğü yer
Nadas	Yağış azlığı, kuraklık	İç Anadolu, GAP öncesi Güneydoğu
Ekstansif	Doğal yağışa bağımlılık, geniş alan	İç Anadolu tahıl
Entansif	Sulama+gübre+emek, dar alan	Karadeniz, Çukurova, Ege-Akdeniz
Örtü altı (sera)	Kışın ılık kıyı iklimi + erken/kışlık üretim	Antalya, Mersin, batı-güney kıyıları

Başlıca Bitkisel Ürünler ve Yetişme Koşulları

Ürün	İklim/koşul isteği	Yoğunlaştığı bölge
Buğday	Karasal; kışın nemli, ilkbaharda yağış, yazın sıcak-kurak (olgunlaşma)	İç Anadolu (üretimde 1.), G.Doğu
Pamuk	Yetişme dönemi bol su+yüksek sıcaklık, hasatta kuru-güneşli hava	Çukurova, Ege (Menderes), GAP
Fındık	Bol ve düzenli yağış, ılıman, don istemez	Doğu ve Orta Karadeniz kıyısı
Çay	Bol yağış (yıla yayılı), ılıman, asitli-yıkanmış toprak	Doğu Karadeniz (Rize çevresi)
Tütün	Az su ister, kıraç toprakta kalite artar	Ege, Karadeniz (Bafra-Samsun), G.Doğu
Şeker pancarı	Serin-nemli yetişme, sulama; şeker fabrikasına yakınlık	İç Anadolu, İç Batı Anadolu, geniş dağılış
Zeytin	Kışın ılık (don olmayan) Akdeniz iklimi	Ege ve Akdeniz kıyıları, G. Marmara
Turunçgil	Kışın don olmaz, ılık; yaz sıcak	Akdeniz kıyısı (Antalya-Mersin-Adana-Hatay)
Ayçiçeği	Ilıman-nemli, yeterli yağış (yağ bitkisi)	Trakya (Marmara), İç Anadolu
Çeltik (pirinç)	Yaz sıcaklığı + bol durgun su	Karadeniz (Bafra-Çarşamba), Marmara, Meriç
Muz	Kışın hiç don olmayan en sıcak kıyı	Anamur-Alanya (Akdeniz)
İncir	Yazı sıcak-kurak Akdeniz iklimi	Ege (Aydın)

Neden-sonuç örnekleri:

Çay Doğu Karadeniz'e sıkışmıştır çünkü yağışın yıla yayıldığı, kışın ılıman, yazın nemli tek yöremiz burasıdır; iç bölgelerde don ve kuraklık çayı engeller.
Pamuk hem su hem sıcaklık ister ama hasat döneminde yağış istemez (lifin ıslanması kaliteyi düşürür); bu yüzden yaz kuraklığı olan Çukurova/Ege/GAP idealdir.
Zeytin ve turunçgil kışın don olmayan kıyıları sever; İç Anadolu'da kış çok soğuk olduğu için yetişmez — bu "kışın ılıklık isteği" en sık sorulan tuzaktır.

Karıştırılan Noktalar ve Tuzaklar

Üretimde birinci bölge ≠ iklimsel olarak en uygun bölge: Buğdayda üretim lideri İç Anadolu'dur çünkü tarım alanı çok geniştir; ancak birim alan verimi düşüktür (ekstansif). Ege'de verim yüksek olabilir ama alan dardır.
Nadas kuraklığa karşıdır, sulamayla azalır: "Sulama arttı ama nadas da arttı" ifadesi yanlıştır; ters ilişki vardır.
Çay ile fındığı karıştırma: İkisi de Karadeniz'dedir ama çay yalnızca Doğu Karadeniz'in en yağışlı diliminde, fındık kıyı Karadeniz boyunca daha geniş alandadır.
Şeker pancarı geniş dağılışlıdır: İç Anadolu ağırlıklı olsa da, şeker fabrikalarının olduğu birçok bölgede üretilir; "yalnızca İç Anadolu" demek yanlıştır.
Ayçiçeği denince Trakya: Yağ bitkisi olarak Türkiye ayçiçeği üretiminde Trakya (Marmara) öne çıkar; bunu İç Anadolu ile karıştırma.
Örtü altı (sera) = kışın ılık kıyı: Antalya-Mersin gibi kışın don olmayan kıyılarda seralarda kışlık sebze-çiçek üretilir; bu iklimsel avantaj sayesindedir, sulama tek başına açıklamaz.

Hayvancılık: Dağılış ve İklim İlişkisi

Büyükbaş (sığır) besiciliği: Bol yağışlı, gür ve sürekli çayır-mera ister. Bu yüzden Karadeniz, Doğu Anadolu'nun yüksek yaylaları ve ahır (kültür) besiciliğiyle Marmara-Ege'de gelişmiştir. Çok sulu ot gerektirdiği için nemli bölgelere bağlıdır.
Küçükbaş (koyun-keçi): Kuru, bozkır (step) otlakları ile geçinebilir; bu yüzden İç Anadolu ve Güneydoğu'nun kurak kesimlerinde yaygındır. Koyun bozkır otlağına, kıl keçisi ise Akdeniz'in makilik-çalılık kesimlerine (kıl keçisi Toroslar) uyum sağlar.
Kümes hayvancılığı (tavukçuluk): Pazara (büyük şehir) ve yem kaynağına (mısır-tahıl) yakınlık ister; Marmara-Ege (Bolu, İzmir çevresi) öne çıkar.
İpek böcekçiliği: Dut ağacına bağlıdır; Marmara ve Ege (Bursa) tarihsel merkezdir.
Arıcılık: Zengin ve çeşitli bitki örtüsü (çiçek) ister; Karadeniz (Ordu), Ege-Muğla (çam balı) öne çıkar.

KPSS ipucu: "Bol yağış-çayır → büyükbaş; kuru bozkır → küçükbaş" ters ilişkisini iyi kur. Doğu Anadolu'da hem büyükbaş (yaylalarda) hem küçükbaş yaygındır; sınavda "iklimin küçükbaşı desteklediği bozkır bölgesi" denince İç Anadolu/Güneydoğu'yu düşün.

Bu konudan 10 soru

Okuduğunu hemen sına — her sorunun çözümü altında.

10 sorudan 0 tanesi cevaplandıSkor: 0/10

1.
Bir tarım ürününün yetiştiği bölge; her mevsim yağışlı, nemli, yükseltinin fazla ve düzlüklerin sınırlı olduğu bir alandır. Bu koşullara göre aşağıdaki ürünlerden hangisinin bu bölgede geniş alanlarda yetiştirilmesi BEKLENMEZ?
YanlışDoğru cevap: C — Pamuk
Tarif edilen bölge (her mevsim yağışlı, nemli, engebeli) Karadeniz iklim koşullarıdır. Çay (A), fındık (B), kivi (D) ve mısır (E) bol su isteyen, bu iklime uygun ürünlerdir. Pamuk (C) ise olgunlaşma döneminde YÜKSEK SICAKLIK ve KURAKLIK isteyen, sulama ile geniş düzlüklerde (Çukurova, GAP) yetişen bir üründür; her mevsim yağışlı ve engebeli bu bölgede geniş alanda yetiştirilmesi beklenmez. Doğru yanıt C'dir.
Öğrenci pamuğu 'çok su ister' diye nemli bölgeye yakıştırır; oysa pamuk olgunlaşırken KURAKLIK ve sıcaklık ister, yağışlı Karadeniz'de değil sıcak-sulanan ovalarda yetişir.
2.
Bir öğrenci, 'Tarımda sulama, gübreleme ve makine kullanımının artması ürün desenini (hangi ürünün nerede yetişeceğini) tamamen değiştirir; örneğin yeterli sulama yapılırsa çay Konya'da da yetiştirilebilir' diyor. Bu iddiadaki temel hata aşağıdakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: B — Beşeri faktörlerin verimi artırdığını ama bir ürünün yetişme alanını asıl iklimin (sıcaklık, don, yağış rejimi) belirlediğini göz ardı etmesi
Beşeri faktörler (sulama, gübre, makine) verimi ve üretim miktarını artırır; ancak bir ürünün yetişip yetişemeyeceğini asıl iklim koşulları (kış sıcaklığı, don, yağış rejimi) belirler. Çayın istediği yıla yayılı bol yağış ve ılıman ortam Konya'da bulunmadığından, sulama tek başına çayı orada yetiştiremez.
Sulamanın iklimin yerini tuttuğu sanılır; sulama verimi artırır ama iklimin çizdiği yetişme sınırını (ürün desenini) ortadan kaldırmaz.
3.
Bir tarım ürününün yetiştiği alanın sınırlı bir bölgeyle kısıtlı kalmasında iklim koşulları belirleyici olabilir. Buna göre, aşağıdaki ürünlerden hangisinin Türkiye'de yalnızca belirli bir bölgede yoğun yetiştirilmesi, o ürünün özel iklim isteğiyle en iyi açıklanır?
YanlışDoğru cevap: A — Çay – Doğu Karadeniz'in bol ve düzenli yağışlı, ılıman iklimi
Çay; her mevsim yağış isteyen, don ve uzun kuraklığa dayanamayan bir bitkidir. Bu özel iklim isteği nedeniyle Türkiye'de neredeyse yalnızca Doğu Karadeniz kıyı şeridinde yoğun yetiştirilir; yani üretim alanının darlığı doğrudan iklimle açıklanır. B yanlıştır çünkü buğday tam da geniş alana yayıldığı için 'sınırlı bölge' örneği olamaz; C şeker pancarı iç bölgelerde de yetişir; D ayçiçeği için verilen bilgi yanlıştır; E zeytin Akdeniz iklimi ister, sert karasal kışlarda yetişemez.
Ürünlerin iklim isteklerini karıştırmak (zeytinin karasal iklim istediği, çayın kurağa dayandığı sanılır).
4.
Büyükbaş (sığır) hayvancılığı, küçükbaş (koyun) hayvancılığından farklı olarak gür, sulu ve sürekli çayır-mera ister. Buna göre iklim koşulları dikkate alındığında, doğal (mera) büyükbaş besiciliğinin en zayıf, buna karşılık koyun besiciliğinin doğal olarak en elverişli olduğu bölge aşağıdakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: B — İç Anadolu Bölgesi
Büyükbaş, bol yağışlı gür çayır ister; İç Anadolu bozkır (step) iklimi kuru olduğu için doğal büyükbaş besiciliği zayıftır. Buna karşılık kuru bozkır otlakları koyun için elverişlidir; bu yüzden İç Anadolu koyun besiciliğinde öne çıkar. Karadeniz ve Doğu Anadolu yaylaları nemli-gür mera nedeniyle büyükbaşa daha uygundur.
'Kuru bozkır → küçükbaş, nemli çayır → büyükbaş' ters ilişkisi karıştırılır; İç Anadolu kuraklığı büyükbaşı değil koyunu destekler.
5.
Zeytin ve turunçgil (portakal, limon) gibi ürünlerin Akdeniz ve Ege kıyı kuşağında yetişip, İç Anadolu'da yetiştirilememesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: B — İç Anadolu'da kış sıcaklıklarının düşük olması ve don olayının bu ürünlere zarar vermesi
Zeytin ve turunçgil kışın ılık, donun görülmediği koşulları ister. İç Anadolu'da karasal iklim nedeniyle kışlar çok soğuk geçer ve don bu bitkileri öldürür; bu yüzden yetişemezler. Belirleyici faktör kış sıcaklığı ve dondur, toprak veya güneşlenme değildir.
Bu ürünlerin sınırını yaz sıcaklığı değil, KIŞ soğuğu/don belirler. 'Sıcaklık isteyen ürün her sıcak yerde yetişir' düşüncesi hatalıdır; kış ılıklığı şarttır.
6.
Bir tarım ürünü için 'yetişme döneminde bol su ister, olgunlaşma döneminde ise yüksek sıcaklık ve kuraklık gerektirir; ayrıca ilk işlemesi genellikle üretim bölgesinde yapılır' bilgisi verilmiştir. Bu ürün aşağıdakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: D — Pamuk
Pamuk, yetişme döneminde bol su isterken olgunlaşma (koza açma) döneminde yüksek sıcaklık ve kuraklık ister; bu yüzden Çukurova, Ege ve GAP bölgesinde yetişir. Ayrıca çırçır fabrikalarında ilk işlemesi üretim bölgesinde yapılır. Çay ve fındık nemli Karadeniz iklimini sever ve kuraklık istemez; zeytin Akdeniz ikliminin kurakçıl bitkisidir ama yetişme döneminde bol su istemez; ayçiçeği bu kadar su-kuraklık karşıtlığı istemez. Tüm ölçütleri karşılayan ürün pamuktur.
Su isteği ile kuraklık isteğini aynı üründe birleştiren ölçüt çoğu bitkiyi eler; pamuk yetişme ve olgunlaşma dönemlerinde farklı iklim isteğiyle ayırt edilir.
7.
Bir tarım ürününün yetişmesi için yaz sıcaklığının yüksek, kışın soğuk, yağışın ise ilkbaharda bol olması ve olgunlaşma döneminde kuraklık istemesi gibi koşullar veriliyor. Bu koşullara en uygun ürün ve bölge eşleştirmesi aşağıdakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: D — Buğday – İç Anadolu Bölgesi
Verilen koşullar (ilkbaharda yağış, olgunlaşma döneminde kuraklık, karasal sıcaklık farkı) buğdayın istekleridir ve bu koşulları en iyi karşılayan bölge geniş düzlükleri ve karasal iklimiyle İç Anadolu’dur; D doğrudur. Çay ve fındık her mevsim nemli Karadeniz ikliminde (A, C), muz sıcak-nemli Akdeniz kıyısında (B), pirinç ise bol su isteyen sulak ovalarda (E) yetişir; hiçbiri ‘olgunlaşmada kuraklık’ koşuluna uymaz.
İklim isteği okumadan ürün-bölge ezberine gidilir; oysa ‘olgunlaşmada kuraklık’ koşulu nemli iklim ürünlerini eler.
8.
Aşağıdaki ürün-bölge eşleştirmelerinden hangisi yetişme koşulları bakımından YANLIŞTIR?
YanlışDoğru cevap: D — Çay — Konya Ovası (İç Anadolu)
Çay, yıla yayılı bol yağış ve ılıman-nemli iklim ister; bu koşullar yalnızca Doğu Karadeniz'de bulunur. Konya Ovası karasal, kurak ve kışları çok soğuk olduğu için çay yetişmez; eşleştirme yanlıştır. Diğer eşleştirmeler doğrudur (muz Anamur-Alanya, incir Aydın).
Çayı iç bölgelere yerleştirmek yaygın hatadır; çay yalnızca en yağışlı kıyı diliminde yetişir, sulama ile iç bölgede yetiştirilemez.
9.
Antalya ve Mersin kıyılarında kış aylarında bile seralarda (örtü altı) sebze ve süs bitkisi üretimi yaygın olarak yapılabilmektedir. Bu durumu mümkün kılan temel doğal etken aşağıdakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: C — Kış aylarının ılık geçmesi ve don olayının çok az görülmesi
Örtü altı (sera) tarımının kışın yapılabilmesi, ısıtma maliyetini düşüren ılık kış sıcaklığı ve donun az görülmesi sayesindedir. Antalya-Mersin gibi Akdeniz kıyılarında kışlar ılık geçtiği için kışlık sebze ve çiçek üretimi ekonomik olur.
Sera üretimini yalnızca sulamaya bağlamak yanlıştır; belirleyici avantaj kışın ILIK kıyı iklimi (düşük ısıtma maliyeti) ve don azlığıdır.
10.
Çeltik (pirinç) tarımının Türkiye'de yalnızca belirli yörelerde (Bafra-Çarşamba ovaları, Meriç-Ergene, bazı Marmara alanları) yoğunlaşmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: A — Çeltiğin yetişme döneminde yüksek sıcaklıkla birlikte bol ve durgun suya ihtiyaç duyması
Çeltik hem yaz sıcaklığı hem de tarlanın su altında tutulmasını gerektiren bol-durgun su ister. Bu iki koşul özellikle akarsu delta/ova ovalarında (Bafra-Çarşamba, Meriç-Ergene) bir araya gelir; bu yüzden çeltik oralara toplanır.
Çeltiğin 'kurak yerde yetiştiği' düşüncesi tamamen yanlıştır; su altında tutma (durgun su) çeltik tarımının olmazsa olmazıdır.