Türkiye’de iklim tipleri

YanlışDoğru cevap: D — Yükseklere çıkıldıkça, atmosfer daha ince olduğu için sıcaklık her 200 metrede ortalama 1 °C artar

Troposferde yükseldikçe sıcaklık DÜŞER (her 200 m'de ortalama 1 °C azalır), artmaz. Diğer seçenekler doğrudur: yükselti ve karasallık Erzurum'u soğutur, KYK'de güney yamaç daha sıcaktır, denizden uzaklaşınca amplitüd artar, kuzeye gidince ışın açısı küçülüp sıcaklık azalır.

Yükseldikçe Güneş'e yaklaşıldığı için ısınıldığı sanılır; oysa hava yükseldikçe seyrelir ve sıcaklık düşer.

YanlışDoğru cevap: C — İç kesimlerin denizden uzak ve yüksek olması (karasallık)

Denizler ısıyı yavaş kaybettiğinden kıyıları ılımanlaştırır; iç kesimler ise denizden uzak ve yüksek olduğundan (karasallık) gündüz-gece ve yaz-kış sıcaklık farkı büyür, kışlar sertleşir. Bu nedenle C doğrudur. A tersini söyler (iç kesimler daha az yağış alır), B soruda ‘aynı enlem’ verildiğinden geçersizdir, D iç Anadolu’da gür orman yoktur, E gerçek dışıdır.

Sıcaklık farkı enleme bağlanır; oysa soruda enlem sabittir ve belirleyici olan denizellik/karasallık ve yükseltidir.

YanlışDoğru cevap: A — Akdeniz kıyıları

Yazların sıcak-kurak, kışların ılık-yağışlı geçmesi ve doğal bitki örtüsünün maki (ve kızılçam) olması Akdeniz ikliminin belirgin özellikleridir; Türkiye'de bu iklim en tipik olarak Akdeniz (ve Ege) kıyılarında görülür. Doğu Karadeniz her mevsim yağışlı ve ormanlıktır; İç Anadolu ve Güneydoğu karasal-bozkır, Doğu Anadolu ise sert karasaldır.

Maki örtüsü ve yaz kuraklığı Akdeniz ikliminin işaretidir; her mevsim yağışlı Karadeniz ya da kurak karasal bölgelerle karıştırılmamalıdır.

YanlışDoğru cevap: A — Deniz etkisinin vadiler boyunca iç kesimlere kadar taşınmasına

Karadeniz'de dağlar kıyıya paralel uzandığı için nemli deniz havası dağları aşamaz; bu durum kıyıda her mevsim yağışa (E), deniz etkisinin içeri girememesine (B), kıyı-iç kesim arasında belirgin iklim farkına (C) ve denize bakan yamaçlarda bol yağışa (D, yamaç yağışı) yol açar. "Deniz etkisinin vadiler boyunca iç kesimlere kadar taşınması" (A) ise kıyıya DİK uzanan Ege dağlarının bir sonucudur; paralel uzanışta gerçekleşmez. Dolayısıyla yol açmadığı durum A'dır.

Kıyıya paralel dağlar deniz etkisini içeride hapseder (kıyı-iç farkı büyür); deniz etkisini içeri TAŞIYAN özellik ise kıyıya dik dağlara (Ege) özgüdür. Öğrenci iki bölgenin sonuçlarını karıştırır.

YanlışDoğru cevap: E — Kış aylarında sıcaklık uzun süre sıfırın altında kalır ve toprak donar.

Verilen özellikler (sıcak-kurak yaz, ılık-yağışlı kış, maki örtüsü) Akdeniz ikliminin belirgin nitelikleridir; A, B, C ve D bu iklimle uyumludur. Akdeniz ikliminde kışlar ılık geçtiğinden sıcaklığın uzun süre sıfırın altında kalıp toprağın donması beklenmez; bu, karasal/soğuk iklimlerin özelliğidir. Bu nedenle söylenemeyecek olan E’dir.

Akdeniz ikliminde kışlar ılıktır; uzun süreli don ve toprağın donması karasal iklim özelliğidir, Akdeniz iklimiyle bağdaşmaz.

YanlışDoğru cevap: C — Akdeniz iklimi

Yaz kuraklığı, kış maksimumu, ılık kış ve kısa boylu-sürekli yeşil-sert yapraklı çalı örtüsü (maki) doğrudan Akdeniz iklimini tanımlar. Maki yalnızca Akdeniz ikliminin doğal bitki örtüsüdür; bu üçlü (yaz kurak + kış yağışlı + maki) Akdeniz'e özgüdür.

Kış maksimumu görülen her yer Karadeniz sanılır; oysa Karadeniz'de yağış her mevsime dağılır, Akdeniz'de ise yaz belirgin kuraktır.

YanlışDoğru cevap: B — Yıllık sıcaklık ortalamasının iç kesime göre çok daha düşük olması

Denizellik etkisiyle kıyı merkezinde nem yüksek, sıcaklık farkları (hem yıllık hem günlük) az, kışlar ılımandır; A, C, D ve E bu nedenle beklenen sonuçlardır. Enlemleri aynı ve ikisi de deniz seviyesinde olduğundan yıllık sıcaklık ORTALAMALARI birbirine yakındır; denizellik ortalamayı 'çok daha düşük' yapmaz, yalnızca farkları/uçları yumuşatır. Bu nedenle beklenmeyen B'dir.

Öğrenci denizin serinletici etkisini abartıp kıyı merkezini 'çok daha soğuk' sanır; oysa aynı enlem ve yükseltide yıllık ORTALAMALAR yakındır, deniz yalnızca farkı azaltır.

YanlışDoğru cevap: B — Kıyı ile iç kesimler arasındaki iklim farkının artması

Kıyıya paralel dağlar deniz etkisini sınırlar. Bu yüzden kıyı ile iç kesimler arasındaki iklim farkı daha belirgin hâle gelir.

Paralel uzanışın her zaman ulaşımı kolaylaştırdığı sanılabilir; oysa kıyı-iç kesim geçişini zorlaştırır.

YanlışDoğru cevap: B — Yaz kuraklığının belirgin, yağışın az ve düzensiz olduğu, karasal etkinin güçlü olduğu bir bölgedir

Bozkır (step), ilkbaharda yeşerip yaz kuraklığında sararan kısa ömürlü ot örtüsüdür; yağışın az-düzensiz, yaz kuraklığının belirgin, karasallığın güçlü olduğu iç bölgeleri gösterir. Bol yağış-orman (Karadeniz) ve maki (Akdeniz) farklı iklimlerin örtüleridir.

Bozkır ile Akdeniz makisi karıştırılır; maki nemce daha zengin kıyıyı, bozkır kurak iç bölgeyi işaret eder.

YanlışDoğru cevap: C — İç Anadolu'da dağların nemli yamaçlarında ve eski yerleşimlerin çevresinde orman kalıntılarının (relikt ağaç topluluklarının) bulunması

İç Anadolu'da dağların nemce zengin yamaçlarında ve eski yerleşim çevrelerinde orman kalıntılarının (relikt topluluklar) bulunması, buranın bir zamanlar daha ormanlık olduğunu ve bozkırın bir kısmının tahriple oluştuğunu gösterir. Diğer seçenekler bozkırın genel özelliğidir, insan kaynaklı oluşuna doğrudan kanıt değildir.

Bozkırın yalnızca kuraklıktan doğduğu sanılır; orman relikt kalıntıları bir kısmının antropojen olduğunu kanıtlar.