Bir davranışın hukuk kuralı sayılabilmesi için, kurala uyulmadığında devletin örgütlü gücüyle bir tepki göstermesi gerekir. Buna göre, hukuk kurallarını din, ahlak ve görgü kurallarından ayıran temel ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?

Maddi yaptırıma (müeyyideye) bağlanmış olması

Toplum tarafından uzun süredir benimsenmiş olması

Vicdani bir sorumluluk duygusu yaratması

Yazılı metin hâline getirilmiş olması

Bireyin iç dünyasına yönelik olması

Fiil ehliyeti ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmayan kişilerin tam fiil ehliyeti vardır.

Sağ ve tam doğan her insanda, doğumla birlikte eksiksiz olarak bulunur.

Hak ehliyetinden farklı olarak, fiil ehliyeti tüzel kişilerde hiç bulunmaz.

Yalnızca ayırt etme gücünün bulunması, kişiye tam fiil ehliyeti kazandırır.

Ayırt etme gücü bulunmayan bir kişi de tek başına geçerli hukuki işlem yapabilir.

Bir avukat, usulüne uygun olarak yürürlüğe konulmuş bir milletlerarası antlaşmanın Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürerek antlaşmanın iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmak istemektedir. Anayasa'nın 90. maddesi çerçevesinde bu talep bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Usulüne göre yürürlüğe konulmuş antlaşmaların Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulamaz

Antlaşma yönetmelik hükmünde sayıldığından iptali için Danıştaya başvurulur

Antlaşma her durumda kanundan üstün olduğundan böyle bir başvuruya gerek yoktur

Antlaşma Cumhurbaşkanlığı kararnamesi sayıldığından kararnameyle yürürlükten kaldırılabilir

Antlaşma hiçbir hukuki değer taşımadığından zaten dava konusu edilemez

İki komşu arasında, birinin diğerine ait araziye izinsiz kurduğu duvarın kaldırılmasına ilişkin bir uyuşmazlık doğmuştur. Tarafların hukuken eşit konumda olduğu bu ilişki için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Uyuşmazlık, kamu hukuku dallarından olan idare hukukunun konusudur.

Uyuşmazlık, tarafların eşitliği esasına dayanan özel hukuk alanına girer.

İlişkinin bir tarafında üstün yetkiyle donatılmış devlet bulunmaz.

Taraflar arasındaki ilişki eşitlik (koordinasyon) ilkesine göre düzenlenir.

Konu, eşya hukuku bakımından mülkiyet hakkıyla ilgilidir.

2017 Anayasa değişikliğiyle kurulan Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi ve normlar hiyerarşisi birlikte değerlendirildiğinde aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Yönetmelikler hem kanunlara hem de Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine aykırı olamaz

Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanun aynı konuda çelişirse kararname üstün tutulur

Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, Anayasa'ya aykırı olsalar bile hiçbir yargı denetimine tabi değildir

Kanunlar, Anayasa'ya uygunluk bakımından Anayasa Mahkemesi denetimine tabi değildir

Milletlerarası antlaşmalar iç hukukta yönetmelik hükmündedir

Normlar hiyerarşisi ve 1982 Anayasası'nın ilgili hükümleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanun aynı konuda farklı hüküm içerirse her durumda kararname uygulanır

Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunlar çatışırsa antlaşma hükümleri esas alınır

Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, kanunlarda açıkça düzenlenen konularda çıkarılamaz

Yönetmelikler, kanunlara ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine aykırı olamaz

Bir kanunun Anayasa'ya aykırılığı Anayasa Mahkemesi tarafından denetlenir

Hukuka Giriş — Kurallar, Yaptırım ve Normlar Hiyerarşisi

Sosyal Düzen Kuralları

İnsan toplum hâlinde yaşar ve bu birlikte yaşamı düzenleyen kurallara sosyal düzen kuralları denir. Dört gruba ayrılır:

Din kuralları: Kaynağı ilahi iradedir, yaptırımı manevidir (günah, uhrevi ceza).
Ahlak kuralları: Vicdana dayanır; öznel ahlak (kişinin kendine karşı) ve nesnel ahlak (topluma karşı) olarak ayrılır. Yaptırımı ayıplama, kınamadır.
Görgü (nezaket) kuralları: Toplumdaki incelik kurallarıdır; yaptırımı toplumdan dışlanma, ayıplanmadır.
Hukuk kuralları: Devlet tarafından konulur ve maddi/devlet destekli (cebri) yaptırıma bağlanır.

Hukuk kurallarını diğerlerinden ayıran temel özellik, yaptırımının maddi ve devlet gücüyle desteklenmiş olmasıdır. Bir kuralın çiğnenmesi hâlinde devlet zor kullanabiliyorsa, o bir hukuk kuralıdır.

Diğer sosyal düzen kurallarının yaptırımı manevi (kınama, ayıplama, günah) iken hukukun yaptırımı maddi ve örgütlüdür.

Hukuk Kuralının Özellikleri

Hukuk kuralları şu niteliklere sahiptir:

Genel ve soyuttur: Belirli bir kişiyi değil, aynı durumdaki herkesi kapsar.
Süreklidir: Yürürlükten kalkana kadar uygulanır.
Emredicidir / uyulması zorunludur: Devlet yaptırımıyla desteklenir.

Pozitif hukuk (mevzu hukuk): Belirli bir ülkede belirli bir dönemde yürürlükte olan yazılı ve yazısız kuralların bütünüdür. Tabii (doğal) hukuk ise olması gereken, ideal hukuku ifade eder. Mer'i hukuk yürürlükteki, mefsuh hukuk yürürlükten kalkmış hukuktur.

Yaptırım Türleri

Bir olayda hangi yaptırımın uygulanacağını bilmek, KPSS'nin en sık sorduğu konudur. Başlıca yaptırımlar:

Yaptırım	Ne zaman uygulanır	Örnek
Ceza	Suç işlenince (kamu düzenini bozan fiil)	Hapis, adli para cezası
Cebri icra (zorla yerine getirme)	Borç ödenmeyince	Borçlunun malının haczedilip satılması
Tazminat	Haksız fiille zarar verilince	Zararı para ile giderme
Hükümsüzlük (yokluk, butlan)	Hukuki işlem şartları eksik olunca	Geçersiz sözleşme, sakat evlilik
İptal	İdarenin hukuka aykırı işlemi	İdari işlemin mahkemece iptali

Hükümsüzlük kendi içinde ayrılır: Yokluk (kurucu unsur yok, hiç doğmamış), butlan (mutlak butlan – baştan geçersiz), nispi butlan (iptal edilebilirlik) ve tek taraflı bağlamazlık.

Ayırt et: Ceza → suç; tazminat → zarar; cebri icra → ödenmeyen borç; iptal → idarenin hukuka aykırı işlemi. Sorularda olayın türü seni doğru yaptırıma götürür.

Hukukun Dalları: Kamu Hukuku – Özel Hukuk

Hukuk, tarafları ve düzenlediği ilişkiye göre ikiye ayrılır:

Kamu hukuku: Devlet ile birey arasındaki veya devletlerin kendi aralarındaki eşit olmayan (astlık-üstlük) ilişkileri düzenler. Dalları: Anayasa hukuku, idare hukuku, ceza hukuku, vergi hukuku, yargılama hukukları, devletler genel hukuku.
Özel hukuk: Kişiler arasındaki eşitler arası ilişkileri düzenler. Dalları: medeni hukuk, borçlar hukuku, ticaret hukuku, devletler özel hukuku.

Karma hukuk dalları (iş hukuku gibi) hem kamu hem özel hukuk özelliği taşır. Devletin taraf olması tek başına kamu hukuku yapmaz; devlet egemenlik yetkisiyle değil de özel kişi gibi (örneğin kira sözleşmesi) hareket ediyorsa ilişki özel hukuka tabidir.

Normlar Hiyerarşisi

Hukuk kuralları alt-üst ilişkisiyle sıralanır; alt norm üst norma aykırı olamaz. Bu piramide normlar hiyerarşisi (Kelsen piramidi) denir:

Anayasa — en üstte, en güçlü norm.
Kanun / Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi / Milletlerarası Antlaşma — Anayasa'nın altında.
Yönetmelik — kanun ve kararnamelere aykırı olamaz.
Adsız düzenleyici işlemler (genelge, tebliğ vb.) — en altta.

Önemli ayrımlar:

Milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir ve Anayasa'ya aykırılığı iddia edilerek Anayasa Mahkemesi'ne götürülemez (m.90).
Temel hak ve özgürlüklere ilişkin usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşma ile kanun çatışırsa antlaşma esas alınır.
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanun aynı konuda farklı hüküm içerirse kanun esas alınır; kararname yürütme yetkisine ilişkin konularla sınırlıdır.

SINAV İPUCU: "Alt norm üst norma aykırı olamaz" cümlesi tüm hiyerarşi sorularının anahtarıdır. Bir yönetmelik kanuna, kanun Anayasa'ya aykırı olamaz. Milletlerarası antlaşmaların Anayasa Mahkemesi'ne götürülememesi de klasik bir soru kalıbıdır.