Vatandaşlık
Yasama — TBMM'nin Yapısı, Görevleri ve İşleyişi
TBMM'nin oluşumu, milletvekili seçilme şartları, toplantı ve karar yeter sayıları ile yasama görevlerini sistematikle öğren.
13 dk okuma · 5 bölüm
TBMM'nin Oluşumu
Yasama yetkisi Türk milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisi'nindir ve bu yetki devredilemez (m.7). TBMM:
- 600 milletvekilinden oluşur.
- Seçimler 5 yılda bir, Cumhurbaşkanı seçimiyle aynı gün yapılır.
- Genel oyla, tek dereceli, gizli oy–açık sayım esasına göre seçilir.
2017 Anayasa değişikliğiyle (Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi) milletvekili sayısı 550'den 600'e, yasama dönemi 4 yıldan 5 yıla çıkarılmıştır.
Milletvekili Seçilme Yeterliliği
Milletvekili seçilebilmek için (m.76):
- 18 yaşını doldurmuş olmak,
- En az ilkokul mezunu olmak,
- Türk vatandaşı olmak gerekir.
Seçilemeyecekler: kısıtlılar, askerlik hizmetini yapmayanlar (yükümlü olup da yapmayanlar), kamu hizmetinden yasaklılar, taksirli suçlar hariç toplam bir yıl veya daha fazla hapis cezası alanlar ile belirli suçlardan (zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, terör vb.) hüküm giymiş olanlar.
Dikkat: Cumhurbaşkanı seçilme yaşı 40 ve yükseköğrenim şartı varken, milletvekili için 18 yaş ve ilkokul yeter. Bu iki eşiği karıştırma — klasik çeldirici.
Toplantı ve Karar Yeter Sayıları
| Kavram | Sayı | Açıklama |
|---|---|---|
| Toplantı yeter sayısı | En az 200 | Üye tamsayısının (600) 1/3'ü |
| Karar yeter sayısı | En az 151 | Toplantıya katılanların salt çoğunluğu; ancak üye tamsayısının 1/4'ünün bir fazlasından az olamaz |
600'ün 1/4'ü 150'dir; bunun bir fazlası 151. Yani hiçbir karar 151'in altındaki oyla alınamaz. Anayasa değişikliği gibi nitelikli çoğunluk gerektiren durumlar ayrıdır (üye tamsayısının 3/5'i = 360 ile teklif ve kabul).
TBMM'nin Görev ve Yetkileri
TBMM'nin başlıca görevleri (m.87):
- Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak.
- Bütçe ve kesin hesap kanun tekliflerini görüşmek ve kabul etmek.
- Para basılmasına ve savaş ilanına karar vermek.
- Milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak.
- TBMM üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu ile genel ve özel af ilanına karar vermek.
- Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında Meclis soruşturması açmak.
2017 değişikliğiyle gensoru ve güvenoyu kaldırılmıştır; hükümetin (Cumhurbaşkanı ve yürütmenin) siyasi sorumluluğunu doğuran bu araçlar artık yoktur. TBMM'nin bilgi edinme ve denetim yolları: yazılı soru, genel görüşme, Meclis araştırması ve Meclis soruşturması.
SINAV İPUCU: Yeni sistemde TBMM'nin denetim araçları arasında gensoru YOKTUR. Kalanlar: yazılı soru, genel görüşme, Meclis araştırması, Meclis soruşturması. "Gözden geçir: sözlü soru da kaldırıldı, sadece yazılı soru var."
Yasama Süreci
Kanun yapma yetkisi:
- Kanun teklif etmeye milletvekilleri yetkilidir. (Cumhurbaşkanının kanun teklif etme yetkisi yoktur; yalnızca bütçe kanun teklifini Cumhurbaşkanı hazırlar ve sunar.)
- Teklif komisyonlarda görüşülür, Genel Kurul'da kabul edilir.
- Cumhurbaşkanı kabul edilen kanunu 15 gün içinde yayımlar veya bir daha görüşülmek üzere TBMM'ye geri gönderir.
- TBMM geri gönderilen kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğuyla (301) aynen kabul ederse, Cumhurbaşkanı yayımlamak zorundadır.
Yasama dokunulmazlığı ve yasama sorumsuzluğu milletvekillerini korur: Sorumsuzluk (Meclis'teki oy, söz ve düşünce açıklamalarından sorumlu tutulamama) mutlaktır ve süreklidir; dokunulmazlık ise TBMM kararıyla kaldırılabilir.
Ayırt et: Sorumsuzluk = kürsü dokunulmazlığı, kaldırılamaz, sürekli. Dokunulmazlık = geçici, TBMM kararıyla kaldırılabilir. Bu ikisi en sık karıştırılan kavramlardır.