İdari Yapı — Merkezden ve Yerinden Yönetim

YanlışDoğru cevap: E — İldeki belediye başkanının hiyerarşik amiri olması

Belediye başkanı seçimle iş başına gelen bir mahallî idare organıdır; vali onun hiyerarşik amiri değildir (aralarında olsa olsa sınırlı bir idari vesayet ilişkisi bulunur). Vali ise hükümetin ildeki temsilcisidir, il özel idaresinin başıdır, atanmış kaymakamların hiyerarşik amiridir ve yetki genişliğinden yararlanır.

Vali ile seçilmiş belediye başkanı arasında hiyerarşi değil, sınırlı ve kanunla belirlenmiş bir vesayet ilişkisi vardır.

YanlışDoğru cevap: C — Sayıştay

1982 Anayasası’nda yüksek mahkemeler; Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesidir. Sayıştay ise merkezî yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idarelerinin gelir-gider ve mallarını TBMM adına denetleyen; sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlayan bir hesap yargısı/denetim organıdır ve klasik anlamda yüksek mahkeme sayılmaz. Bu nedenle C doğru cevaptır.

Sayıştay’ın ‘yargı’ işlevi olması nedeniyle yüksek mahkeme sanılır; oysa anayasal listede yüksek mahkeme olarak yer almaz.

YanlışDoğru cevap: E — Uyuşmazlık Mahkemesi — adli, idari ve askerî yargı mercilerinin verdiği kararların temyiz incelemesini yapmak.

Uyuşmazlık Mahkemesi'nin görevi, adli ve idari yargı mercileri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmektir; bir temyiz (üst inceleme) mahkemesi değildir. E bu nedenle yanlıştır. A (Danıştay), B (Yargıtay), C (Sayıştay) ve D (Anayasa Mahkemesi) doğru eşleştirmelerdir.

Uyuşmazlık Mahkemesi yargı kolları arasındaki görev/hüküm uyuşmazlığını çözer; kararların temyiz merci Yargıtay (adli) ve Danıştay'dır (idari).

YanlışDoğru cevap: D — Sayıştay – Cumhurbaşkanını görevle ilgili suçlardan Yüce Divan sıfatıyla yargılamak

Anayasa Mahkemesi kanunların Anayasa'ya uygunluğunu denetler (A doğru) ve Yüce Divan sıfatıyla belirli üst düzey görevlileri (Cumhurbaşkanı, bakanlar, yüksek yargı üyeleri vb.) yargılar (E doğru). Danıştay idari yargının (B doğru), Yargıtay adli yargının (C doğru) en yüksek merciidir. Sayıştay ise merkezî yönetim ve kamu idarelerinin gelir-gider ve mallarını TBMM adına DENETLEYEN organdır; Yüce Divan yargılaması yapmaz. Bu görev Anayasa Mahkemesi'ne aittir. Yanlış eşleştirme D'dir.

Yüce Divan sıfatını taşıyan tek yüksek mahkeme Anayasa Mahkemesi'dir. Sayıştay bir yargı-denetim organıdır ancak yüksek görevlileri yargılamaz; öğrenci Sayıştay'ı Yüce Divan görevleriyle karıştırabilir.

YanlışDoğru cevap: E — Büyükşehir belediye başkanı – Cumhurbaşkanı tarafından atanan merkezî idare görevlisi

Vali (ilde) ve kaymakam (ilçede) merkezî idarenin atanmış temsilcileridir (A, B); belediye başkanı ve muhtar ise seçimle gelen yerel/mahallî organlardır (C, D). Büyükşehir belediye başkanı da halk tarafından seçilen bir yerel yönetim organıdır; atanmış bir merkezî idare görevlisi değildir. Bu nedenle E yanlıştır.

Belediye başkanları (büyükşehir dâhil) seçimle gelen yerel yönetim organlarıdır; vali ve kaymakam gibi atanmış merkezî idare görevlileriyle karıştırılmamalıdır.

YanlışDoğru cevap: A — Hiyerarşi ve idari vesayet

İdarenin bütünlüğü, merkezî idarenin kendi içinde hiyerarşi ile, merkezî idare ile yerinden yönetim kuruluşları arasında ise idari vesayet ile sağlanır. Merkezden/yerinden yönetim idarenin kuruluş esaslarıdır (bütünlüğü sağlayan araç değildir); yetki genişliği ise yalnızca merkezden yönetimi yumuşatan bir tekniktir.

Merkezden ve yerinden yönetim, idarenin kuruluş esaslarıdır; bütünlüğü sağlayan araçlar ise hiyerarşi ve idari vesayettir.

YanlışDoğru cevap: B — Uyuşmazlık Mahkemesi → bireysel başvuruları karara bağlama

B yanlıştır: Uyuşmazlık Mahkemesi, adli ve idari yargı mercileri arasındaki GÖREV ve HÜKÜM UYUŞMAZLIKLARINI çözer; BİREYSEL BAŞVURULARI karara bağlama görevi ANAYASA MAHKEMESİ'ne aittir. A (Yargıtay-adli), C (Anayasa Mahkemesi-norm denetimi), D (Sayıştay-mali denetim), E (Danıştay-idari) doğrudur. Yanlış eşleştirme B'dedir.

Öğrenci Uyuşmazlık Mahkemesi'ni bireysel başvuru merci sanır; oysa bireysel başvuru Anayasa Mahkemesi'nindir. Uyuşmazlık Mahkemesi yargı kolları arası uyuşmazlığa bakar.

YanlışDoğru cevap: B — İlki hiyerarşi, ikincisi idari vesayet ilişkisidir

Kaymakamın ilçedeki devlet memurlarına emir ve talimat vermesi, aynı merkezî idare yapısı içindeki ast-üst ilişkisidir; bu bir hiyerarşi ilişkisidir. İçişleri Bakanlığının, ayrı bir kamu tüzel kişiliği olan belediyenin (yerinden yönetim kuruluşu) meclis kararını kanunda öngörülen sınırlar içinde denetlemesi ise idari vesayet ilişkisidir. Hiyerarşide amir emir verebilir ve işlemi değiştirebilir; vesayette ise ancak kanunla verilen yetki kadar denetim yapılır. Bu nedenle doğru eşleştirme B'dir.

Hiyerarşi aynı tüzel kişilik içindeki ast-üst ilişkisidir; farklı bir kamu tüzel kişisi olan yerinden yönetim kuruluşu üzerindeki denetim hiyerarşi değil, idari vesayettir.

YanlışDoğru cevap: B — Kapsamı geniş yorumlanır; tereddüt hâlinde vesayet makamı lehine karar verilir

İdari vesayet istisnai bir yetkidir ve dar yorumlanır; tereddüt hâlinde vesayet makamı lehine değil, denetlenen kuruluşun özerkliği lehine yorum yapılır (vesayette şüphe hâlinde yetki yoktur). Diğer öncüller doğrudur.

Vesayette şüphe hâlinde yetki yoktur; yetki dar yorumlanır, geniş değil.

YanlışDoğru cevap: B — 2024 - beş yıl

Mahallî idarelerin seçimle gelen organları için mahallî idareler seçimi beş yılda bir yapılır. 2019'da yapılan seçimin ardından olağan koşullarda bir sonraki seçim 2019 + 5 = 2024 yılında yapılır.

Mahallî idareler seçimi (2018 değişikliğinden sonra) dört değil beş yılda bir yapılır.