KPSS Genel Esaslar — Çözümlü Sorular

YanlışDoğru cevap: C — Seçme ve seçilme hakkı

Seçme ve seçilme hakkı, vatandaşın devlet yönetimine katılmasını sağlayan siyasi haklar arasında yer alır.

YanlışDoğru cevap: D — Dilekçe hakkı – sosyal ve ekonomik haklar (pozitif statü)

Dilekçe hakkı, vatandaşların yönetime katılıp taleplerini iletmesini sağlayan bir haktır ve siyasi haklar (aktif statü) grubunda yer alır; sosyal ve ekonomik haklardan değildir. Diğer eşleştirmeler doğrudur: konut dokunulmazlığı kişi hakkı, sağlık ve eğitim sosyal-ekonomik hak, seçme-seçilme siyasi haktır. Yanlış eşleştirme D'dir.

Öğrenci dilekçe hakkını bir 'talep/hizmet' isteme aracı gibi görüp sosyal-ekonomik haklara yerleştirebilir; oysa yönetime katılım niteliğiyle siyasi bir haktır.

YanlışDoğru cevap: B — Hukuk devleti

İdarenin yargı denetimine açıklığı, kanunların Anayasa'ya uygunluğunun denetimi (Anayasa yargısı), kazanılmış haklara saygı ve kanunların geriye yürümemesi ilkeleri hukuk devletinin temel gerekleridir. Sosyal devlet refah/sosyal adaletle, laik devlet din-devlet ayrılığıyla, üniter devlet tek merkezli yapıyla ilgilidir. Doğru cevap B'dir.

Öğrenci 'kazanılmış hak' ve 'geriye yürümezlik' gibi ölçütleri sosyal devlet ya da genel adaletle karıştırabilir; oysa bunlar hukuki güvenlik ilkesi olarak hukuk devletinin parçasıdır.

YanlışDoğru cevap: D — Devletin niteliklerinden biri olarak 'federal devlet' esası benimsenmiştir.

1982 Anayasası'nın 2. maddesine göre Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir (A, B, C, E doğru). Devlet üniter (tek merkezli) yapıdadır; 'federal devlet' bir nitelik olarak yer almaz. Bu nedenle D yanlıştır.

Öğrenci üniter yapıyı federal yapıyla karıştırıyor ve Anayasa'nın 2. maddesindeki nitelikleri eksik hatırlıyor (Atatürk milliyetçiliğine bağlılığı atlıyor).

YanlışDoğru cevap: D — TBMM ve Cumhurbaşkanı, egemenliğin asıl sahibi olan organlardır.

Hükme göre egemenliğin sahibi millettir (A); millet bunu yetkili organlar eliyle (B) ve Anayasa’nın koyduğu esaslara göre (C) kullanır; ayrıca kaynağını Anayasa’dan almayan bir yetkinin kullanılamayacağı ilkesiyle uyumludur (E). TBMM ve Cumhurbaşkanı egemenliği millet adına kullanan organlardır; egemenliğin asıl sahibi değildir. Bu nedenle D yanlıştır.

Egemenliği kullanan organlar (TBMM, Cumhurbaşkanı) ile egemenliğin sahibi (millet) karıştırılmamalıdır; organlar yalnızca millet adına yetki kullanır.

YanlışDoğru cevap: E — Sınırlamanın Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle yapılabilmesi

13. maddeye göre temel haklar ancak kanunla (A), Anayasada gösterilen sebeplere dayanılarak (B), Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun (C) ve ölçülülük ilkesine bağlı kalınarak (D) sınırlanabilir. Sınırlama yasama işlemi olan kanunla yapılır; Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle temel hak sınırlaması yapılamaz. Bu nedenle E bir sınırlama ölçütü değildir.

Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle temel hak sınırlanabileceği sanılır; sınırlama yalnızca kanunla mümkündür.

YanlışDoğru cevap: B — Eşitlik ilkesi

Metin, kanun önünde eşitliği ve hiç kimseye/zümreye imtiyaz tanınamayacağını vurgular; bu, Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesinin doğrudan ifadesidir. Sosyal devlet, laiklik, hukuk devleti ve kuvvetler ayrılığı ile bağ kurulabilse de metnin merkezinde imtiyaz yasağı ve kanun önünde eşitlik yer aldığından yanıt eşitlik ilkesidir.

İmtiyaz yasağı hukuk devleti sanılır; ifade doğrudan kanun önünde eşitlik (10. madde) içeriğidir.

YanlışDoğru cevap: D — Yasama - Türk Milleti adına bağımsız mahkemeler

Anayasa'ya göre yasama yetkisi TBMM'ye aittir ve devredilemez; mahkemeler yasama değil yargı yetkisini kullanır. Bu nedenle 'yasama - bağımsız mahkemeler' eşleştirmesi yanlıştır. Yürütme Cumhurbaşkanı ve ona bağlı idare, yargı ise bağımsız-tarafsız mahkemelerce kullanılır.

Yasama yetkisi TBMM'ye aittir; yargı yetkisini kullanan mahkemelerle karıştırılmamalıdır.

YanlışDoğru cevap: B — Sosyal güvenlik hakkı

A, C, D ve E kişinin maddi-manevi varlığını devlete/başkalarına karşı koruyan negatif statü haklarıdır (kişi hakları ve ödevleri). Sosyal güvenlik hakkı ise devletten olumlu bir edim (hizmet) istemeye dayanan pozitif statü hakkıdır, yani sosyal ve ekonomik haklar grubundadır; bu nedenle diğerlerinden farklı gruba girer (B).

Kişi hakları (negatif statü) ile sosyal-ekonomik haklar (pozitif statü) karıştırılır; devletten hizmet isteme sosyal haklara, koruma isteme kişi haklarına özgüdür.

YanlışDoğru cevap: B — Egemenliğin kaynağının bir hanedana ya da tek kişiye dayandırılması

Millî egemenlik, egemenliğin kaynağının millet olmasını ifade eder. Egemenliğin bir hanedana ya da tek kişiye dayandırılması (monarşi/teokrasi anlayışı) bu ilkeyle çelişir. A, C, D, E ise millî egemenlik ilkesiyle uyumlu durumlardır.

Millî egemenlik yalnızca "seçim yapmak" sanılır; asıl ölçüt egemenliğin kaynağının millet olmasıdır; kaynağın kişi/hanedana bağlanması ilkeyle çelişir.

YanlışDoğru cevap: B — Anayasa’nın ilk üç maddesi (devlet şekli, Cumhuriyet’in nitelikleri, devletin bütünlüğü-dili-bayrağı-marşı-başkenti) değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahi edilemez.

1982 Anayasası’nın 4. maddesi; 1. madde (devlet şeklinin Cumhuriyet olması), 2. madde (Cumhuriyet’in nitelikleri) ve 3. maddenin (devletin bütünlüğü, resmî dili, bayrağı, millî marşı ve başkenti) hükümlerinin değiştirilemeyeceğini ve değiştirilmesinin teklif dahi edilemeyeceğini düzenler. Bu nedenle B doğrudur. Bu hükümler ne meclis çoğunluğuyla (C) ne de halkoylamasıyla (E) değiştirilebilir; yalnızca Cumhuriyet ilkesiyle sınırlı (A) ya da temel haklarla ilgili (D) değildir.

Öğrenci değiştirilemez hükümleri yalnızca ‘Cumhuriyet’ ilkesiyle sınırlı sanıp ilk üç maddenin bütününü kapsadığını gözden kaçırır.

YanlışDoğru cevap: E — Sınırlama, hakkın özüne dokunabilir.

Anayasa’nın 13. maddesine göre temel hak ve hürriyetler ancak kanunla (A doğru), Anayasa’nın sözüne ve ruhuna (B doğru), demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine uygun (C doğru) ve maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı (D doğru) olarak sınırlanabilir. Ancak bu sınırlamalar hakkın ÖZÜNE DOKUNAMAZ. Dolayısıyla ‘hakkın özüne dokunabilir’ ifadesi (E) yanlıştır.

Öğrenci sınırlamanın hakkın özüne dokunabileceğini sanır; oysa hakkın özüne dokunma yasağı sınırlamanın temel güvencesidir.

YanlışDoğru cevap: C — Bu maddeler, ancak Anayasa Mahkemesi kararıyla değiştirilebilir.

Anayasa’nın ilk üç maddesi ‘değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahi edilemez’ niteliktedir; dolayısıyla resmî dil (A), başkent (B), cumhuriyetin nitelikleri (D) ve devletin bütünlüğü (E) bu koruma altındadır. Ancak bu maddeler ‘Anayasa Mahkemesi kararıyla’ değiştirilemez; hiçbir organ bu maddeleri değiştiremez, teklif dahi edemez. Bu nedenle C söylenemez.

‘Değiştirilemez madde’ ile ‘yargı denetimiyle değiştirilebilir’ karıştırılır; oysa bu maddelerin değiştirilmesi hiçbir yolla mümkün değildir.

YanlışDoğru cevap: E — Sayım ve döküm gizli, oy verme açık esasına dayanır.

Anayasa'ya göre oy GİZLİ verilir, sayım ve döküm ise AÇIK yapılır. E bunu tersine çevirdiğinden yanlıştır. A, B, C ve D anayasal ilkelerle uyumludur: serbest-eşit-genel oy, gizli oy-açık sayım, tek derecelilik ve yargı denetimi.

Öğrenci 'gizli oy' ile 'açık sayım' ilkelerini birbiriyle yer değiştirerek karıştırır.

YanlışDoğru cevap: C — Yargı bağımsızlığının ve hâkim güvencesinin güvence altına alınması

Sosyal devlet ilkesi; devletin sosyal adaleti ve asgari yaşam düzeyini güvence altına alması demektir. Asgari ücret (A), sosyal güvenlik-sağlık sigortası (B), muhtaçlara sosyal yardım (D) ve konut politikaları (E) bu ilkenin doğrudan gereğidir. Yargı bağımsızlığı ve hâkim güvencesi (C) ise HUKUK DEVLETİ ilkesinin gereğidir; sosyal devletle değil hukuk devletiyle ilgilidir. Doğru yanıt C'dir.

Öğrenci 'devletin her olumlu işi sosyal devlettir' sanıp C'yi de sayar; oysa yargı bağımsızlığı HUKUK devleti ilkesine aittir, sosyal devletin gereği değildir.

YanlışDoğru cevap: E — Devletin resmî bir din benimseyerek bu dinin kurallarını herkese uygulaması

Laiklik; devletin tüm inançlara eşit mesafede/tarafsız olmasını (A), din-vicdan özgürlüğünün güvencesini (B), devlet işlerinin dinî kurallardan bağımsız düzenlenmesini (C) ve kimsenin ibadete zorlanamamasını (D) gerektirir. Buna karşılık "devletin resmî bir din benimseyip bu dinin kurallarını herkese uygulaması" (E) laikliğin tam karşıtı olan teokratik bir anlayıştır; laikliğin gereği olarak değerlendirilemez.

Laiklik dini yasaklamak ya da devlete din benimsetmek değildir; devletin inançlar karşısında tarafsızlığı ve din-devlet işlerinin ayrılığıdır. Öğrenci laikliği "dinsizlik/din yasağı" veya "devlet dini" ile karıştırabilir.

YanlışDoğru cevap: D — Temel hak ve hürriyetler yalnızca Cumhurbaşkanı kararnamesiyle sınırlandırılabilir.

1982 Anayasası'nın 13. maddesine göre temel hak ve hürriyetler ANCAK KANUNLA sınırlanabilir; Cumhurbaşkanı kararnamesiyle temel haklar düzenlenemez/sınırlandırılamaz. Bu nedenle D yanlıştır. A (ölçülülük), B (kanunla sınırlama), C (Anayasa'nın söz ve ruhuna uygunluk) ve E (öze dokunmama) 13. maddede sayılan geçerli güvencelerdir.

Temel hakların Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle sınırlandırılabileceğini sanmak; oysa yalnızca kanunla sınırlanabilir.

YanlışDoğru cevap: D — Yürütmenin, yasama ve yargıdan bağımsız olarak sınırsız yetkiyle donatılması.

Hukuk devleti; devletin tüm organlarının hukukla bağlı, denetlenebilir olmasını ve kuvvetler ayrılığını gerektirir. Yürütmeye "sınırsız yetki" verilmesi (D) bu ilkeyle doğrudan çelişir; hukuk devletinde hiçbir organ denetimden ve hukuktan muaf, sınırsız yetkili olamaz. A, B, C ve E hukuk devletinin temel gerekleridir.

Hukuk devleti tüm organların hukukla sınırlı ve denetlenebilir olmasını gerektirir; herhangi bir organa sınırsız/denetimsiz yetki tanınması bu ilkeye aykırıdır.

YanlışDoğru cevap: A — Kişi dokunulmazlığı (yaşama ve maddi-manevi varlığını koruma) hakkı

Sosyal ve ekonomik haklar (konut, sağlık, çalışma-sosyal güvenlik, eğitim) devlete olumlu edim, yani hizmet sunma/yapma yükümlülüğü getirir. Kişi dokunulmazlığı ise klasik (negatif statü) bir haktır; devlete öncelikle "karışmama, dokunmama" biçiminde olumsuz bir yükümlülük yükler. Bu yönüyle A, olumlu edim isteyen diğer sosyal-ekonomik haklardan ayrılır.

Kişi hakları devletin müdahale etmemesini (negatif) ister; sosyal-ekonomik haklar ise devletin hizmet sunmasını (pozitif) ister.

YanlışDoğru cevap: E — Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü ile üniter yapı, açıkça 2. maddede nitelik olarak sayılmıştır.

Anayasa m.2; toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti niteliklerini sayar. Bölünmez bütünlük ve üniter yapı (tek devlet-tek millet-tek ülke) 2. maddede değil, esas olarak 3. maddede düzenlenir; bu nedenle E yanlıştır.

Bölünmez bütünlük ve üniter yapı 2. maddede değil, 3. maddede yer alır; öğrenci bunları m.2 nitelikleriyle karıştırır.

YanlışDoğru cevap: A — 1961 Anayasası 'insan haklarına dayanan', 1982 Anayasası 'insan haklarına saygılı' devlet ifadesini kullanır.

1961 Anayasası devleti 'insan haklarına dayanan', 1982 Anayasası ise 'insan haklarına saygılı' devlet olarak niteler. Bu nüans, iki metnin en sık sorulan ayrımlarından biridir.

İki ifade sık sık ters yüz edilir; 'dayanan' 1961'e, 'saygılı' 1982'ye aittir.

YanlışDoğru cevap: C — İlgili hükümler 1, 2 ve 3. maddelerde yer aldığından ve bu maddeler 4. madde uyarınca değiştirilemez olduğundan teklif dahi edilemez.

Devlet şekli (m.1), Cumhuriyetin nitelikleri (m.2) ile devletin bütünlüğü, resmî dili, bayrağı, marşı ve başkenti (m.3), 4. madde gereğince değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahi edilemez. Dolayısıyla böyle bir teklif verilemez.

Nitelikli çoğunlukla her madde değiştirilebilir sanılır; oysa 1-3. maddeler için teklif dahi yasaktır.

YanlışDoğru cevap: D — Olağan koşullarda egemenliğin kullanılması, belli bir zümreye devredilebilir.

M.6, egemenliğin kullanılmasının hiçbir surette bir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamayacağını açıkça belirtir. Bu nedenle 'belli bir zümreye devredilebilir' çıkarımı hükme aykırıdır ve yanlıştır.

Egemenliğin organlar eliyle kullanılması, onun bir zümreye devredilebileceği anlamına gelmez.

YanlışDoğru cevap: B — Yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı tarafından kullanılır ve yerine getirilir.

2017 değişikliğiyle Bakanlar Kurulu ve Başbakanlık kaldırılmış; m.8'e göre yürütme yetkisi ve görevi Cumhurbaşkanına verilmiştir. Diğer seçenekler eski parlamenter sisteme ait yapıları yansıttığından yanlıştır.

Bakanlar Kurulu/Başbakan 2017'de kaldırıldı; yürütme tek başlı olarak Cumhurbaşkanındadır.

YanlışDoğru cevap: E — Yasama – Cumhurbaşkanı ile TBMM'nin ortak kullanımı

M.7'ye göre yasama yetkisi Türk Milleti adına yalnızca TBMM'nindir ve devredilemez. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi bir yürütme işlemidir; yasama yetkisinin Cumhurbaşkanı ile paylaşıldığı anlamına gelmez. Bu nedenle E yanlıştır.

Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarma yetkisi, yasama yetkisinin paylaşılması sanılır; oysa kararname yürütme tasarrufudur.

YanlışDoğru cevap: A — Sosyal devlet

Sayılan uygulamalar; ekonomik bakımdan güçsüzleri koruma, sosyal adalet ve sosyal güvenliği sağlama amacına yöneliktir. Bunlar sosyal devlet ilkesinin somut yansımalarıdır.

Devletin ekonomik/sosyal edimleri hukuk devletiyle karıştırılır; bunlar sosyal devletin gereğidir.

YanlışDoğru cevap: B — Laiklik gereği devlet, resmî bir din benimseyerek diğer inançları bu dine tabi kılar.

Laiklik, devletin herhangi bir dini resmî din olarak benimsememesini ve tüm inançlara eşit mesafede kalmasını gerektirir. 'Resmî bir din benimseyip diğerlerini ona tabi kılma' laikliğin tam tersidir; bu nedenle B yanlıştır. Diğer seçenekler (m.24 ile de bağlantılı) laikliğin gerekleridir.

Devletin din karşısında tarafsızlığı, resmî din benimsemesiyle karıştırılmamalıdır.

YanlışDoğru cevap: E — Yürütmenin, uygun gördüğü ölçüde yargı kararlarını yerine getirmeyi geciktirebilmesi

M.138'e göre yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu kararları hiçbir suretle değiştiremez ve yerine getirilmesini geciktiremez. Dolayısıyla E hukuk devletine aykırıdır; diğerleri hukuk devletinin güvenceleridir.

Yargı bağımsızlığı gereği yürütme, mahkeme kararlarının uygulanmasını erteleyemez.

YanlışDoğru cevap: C — Siyasi haklar (aktif statü hakları)

Seçme-seçilme, siyasi parti üyeliği ve kamu hizmetine girme; kişinin devlet yönetimine katılmasını sağlayan siyasi (aktif statü) haklardır. Negatif statü hakları devletin karışmamasını, pozitif statü hakları ise devletten edim istemeyi ifade eder.

Kamu hizmetine girme hakkı sosyal hak sanılır; oysa yönetime katılma niteliğiyle siyasi haktır.

YanlışDoğru cevap: D — Sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkı

Sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkı, devletten olumlu bir edim (hizmet) beklemeyi gerektiren sosyal-ekonomik (pozitif statü) haklardandır. Konut dokunulmazlığı, ifade hürriyeti ve kişi güvenliği negatif statü; dilekçe hakkı ise katılma haklarıyla ilişkilidir.

Devletin karışmamasını isteyen koruyucu haklar ile devletten hizmet isteyen sosyal haklar birbirine karıştırılır.

YanlışDoğru cevap: A — Konut dokunulmazlığı

Konut dokunulmazlığı, devletin bireyin özel alanına karışmamasını gerektiren negatif statü (koruyucu/kişi) haklarındandır. Sağlık, eğitim ve sosyal güvenlik pozitif statü; seçilme ise aktif statü (siyasi) hakkıdır.

Sosyal ve siyasi haklar koruyucu haklarla karıştırılır; koruyucu haklar devletin karışmamasını ister.

YanlışDoğru cevap: C — Anayasa'da öngörülen bir sebebe dayanmadığı ve hakkın özüne dokunduğu için 13. maddeye aykırıdır.

M.13'e göre temel haklar; özlerine dokunulmaksızın, yalnızca Anayasa'da belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla, Anayasa'nın sözüne-ruhuna, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olmayacak şekilde sınırlanabilir. Kanunla yapılmış olması tek başına yeterli değildir; öze dokunma ve öngörülmeyen sebep düzenlemeyi aykırı kılar.

Kanunla yapılan her sınırlamanın geçerli olduğu sanılır; oysa öze dokunmama ve meşru sebep de aranır.

YanlışDoğru cevap: D — Elverişlilik – gereklilik – orantılılık

Ölçülülük ilkesi üç alt ilkeden oluşur: aracın amaca uygun olması (elverişlilik), amaç için zorunlu olması (gereklilik) ve amaçla makul dengede olması (orantılılık). Verilen tanımlar sırasıyla bu üç ilkeye karşılık gelir.

Ölçülülüğün alt ilkeleri, hukuk kurallarının genel özellikleriyle (genellik, süreklilik) karıştırılır.

YanlışDoğru cevap: B — Yasama yetkisi Türk Milleti adına TBMM'nindir ve bu yetki devredilemez.

M.7'ye göre yasama yetkisi Türk Milleti adına TBMM'nindir ve devredilemez; bu hüküm 2017 değişikliğiyle korunmuştur. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi bir yürütme işlemi olup yasama yetkisinin paylaşılması anlamına gelmez; OHAL'de dahi yasama yetkisi TBMM'de kalır.

Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, yasama yetkisinin Cumhurbaşkanına geçtiği/paylaşıldığı biçiminde yanlış yorumlanır.