KPSS Vatandaşlık — Konu Anlatımı ve Çözümlü Sorular

YanlışDoğru cevap: A — Maddi yaptırıma (müeyyideye) bağlanmış olması

Hukuk kurallarını diğer toplum kurallarından ayıran temel ölçüt, ihlali hâlinde devletin örgütlü gücüyle uyguladığı maddi yaptırıma (müeyyide) bağlanmış olmasıdır. Yazılı olmak zorunlu değildir (örf-adet hukuku yazısızdır); benimsenmişlik, vicdan ve iç dünya diğer kural türlerinin özellikleridir.

Hukuku ayıran temel unsur maddi/devlet destekli yaptırımdır; 'yazılı olma' ya da 'toplumca benimsenme' bu ölçütün yerine geçmez.

YanlışDoğru cevap: D — Kamu hukuku – Özel hukuk

Kamu hukuku, devletin egemen güç olarak taraf olduğu ve kamu düzenini ilgilendiren ilişkileri düzenler; suç işleyenin devletçe cezalandırılması (ceza hukuku) kamu hukuku alanıdır. Özel hukuk ise eşit konumdaki kişiler arasındaki ilişkileri düzenler; alacak-borç uyuşmazlığı (borçlar/medeni hukuk) özel hukuk alanına girer. Bu nedenle sıra: kamu hukuku – özel hukuk (D).

Devletin egemen taraf olduğu ceza ilişkisi kamu hukuku; eşit kişiler arası alacak ilişkisi özel hukuktur.

YanlışDoğru cevap: C — Yürütmede Cumhurbaşkanına yardımcı olan görevli Başbakan'dır.

Cumhurbaşkanlığı hükûmet sisteminde Başbakanlık makamı kaldırılmıştır; yürütmede Cumhurbaşkanına yardımcı olan görevli Cumhurbaşkanı yardımcısıdır. Bu nedenle "Başbakan'dır" diyen C yanlıştır. A, B, D, E doğrudur.

Yeni sistemde hâlâ Başbakan olduğu sanılır; oysa Başbakanlık kaldırılmış, yerine Cumhurbaşkanı yardımcısı gelmiştir.

YanlışDoğru cevap: E — Sınırlamanın Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle yapılabilmesi

13. maddeye göre temel haklar ancak kanunla (A), Anayasada gösterilen sebeplere dayanılarak (B), Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun (C) ve ölçülülük ilkesine bağlı kalınarak (D) sınırlanabilir. Sınırlama yasama işlemi olan kanunla yapılır; Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle temel hak sınırlaması yapılamaz. Bu nedenle E bir sınırlama ölçütü değildir.

Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle temel hak sınırlanabileceği sanılır; sınırlama yalnızca kanunla mümkündür.

YanlışDoğru cevap: E — Seçildiğinde partisiyle ilişiği kendiliğinden kesilir

2017 değişikliğiyle Cumhurbaşkanının partisiyle ilişiğinin kesilmesi kuralı kaldırılmıştır; Cumhurbaşkanı bir siyasi partiye üye olabilir ve genel başkanlık yapabilir. Bu nedenle 'ilişiği kesilir' ifadesi yanlıştır.

Eski sistemde tarafsızlık için ilişik kesilirdi; yeni sistemde bu şart yoktur.

YanlışDoğru cevap: D — İl Millî Eğitim Müdürlüğü

Belediye, il özel idaresi, köy ve büyükşehir belediyesi 'mahallî idareler' (yerinden yönetim kuruluşları) kategorisinde yer alır; bunlar tüzel kişiliği olan, seçimle oluşan yerel yönetim birimleridir. İl Millî Eğitim Müdürlüğü ise merkezî idarenin TAŞRA TEŞKİLATI olup Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlıdır. Bu yönüyle D, diğerlerinden farklı kategoridedir.

Bakanlık il müdürlüklerini (taşra teşkilatı) yerel yönetim sanmak; oysa bunlar merkezî idarenin uzantısıdır.

YanlışDoğru cevap: D — Sayıştay – Cumhurbaşkanını görevle ilgili suçlardan Yüce Divan sıfatıyla yargılamak

Anayasa Mahkemesi kanunların Anayasa'ya uygunluğunu denetler (A doğru) ve Yüce Divan sıfatıyla belirli üst düzey görevlileri (Cumhurbaşkanı, bakanlar, yüksek yargı üyeleri vb.) yargılar (E doğru). Danıştay idari yargının (B doğru), Yargıtay adli yargının (C doğru) en yüksek merciidir. Sayıştay ise merkezî yönetim ve kamu idarelerinin gelir-gider ve mallarını TBMM adına DENETLEYEN organdır; Yüce Divan yargılaması yapmaz. Bu görev Anayasa Mahkemesi'ne aittir. Yanlış eşleştirme D'dir.

Yüce Divan sıfatını taşıyan tek yüksek mahkeme Anayasa Mahkemesi'dir. Sayıştay bir yargı-denetim organıdır ancak yüksek görevlileri yargılamaz; öğrenci Sayıştay'ı Yüce Divan görevleriyle karıştırabilir.

YanlışDoğru cevap: B — Hukuk devleti

İdarenin yargı denetimine açıklığı, kanunların Anayasa'ya uygunluğunun denetimi (Anayasa yargısı), kazanılmış haklara saygı ve kanunların geriye yürümemesi ilkeleri hukuk devletinin temel gerekleridir. Sosyal devlet refah/sosyal adaletle, laik devlet din-devlet ayrılığıyla, üniter devlet tek merkezli yapıyla ilgilidir. Doğru cevap B'dir.

Öğrenci 'kazanılmış hak' ve 'geriye yürümezlik' gibi ölçütleri sosyal devlet ya da genel adaletle karıştırabilir; oysa bunlar hukuki güvenlik ilkesi olarak hukuk devletinin parçasıdır.

YanlışDoğru cevap: A — Milletvekili genel seçimleri her dört yılda bir yapılır.

2017 değişiklikleriyle seçim dönemi beş yıla çıkarılmıştır; ‘dört yıl’ ifadesi yanlıştır (A). B doğru (600 milletvekili), C doğru (seçilme yaşı on sekiz), D doğru (TBMM ve Cumhurbaşkanı seçimleri aynı gün), E doğrudur (TBMM üye tam sayısının 3/5’i ile seçimlerin yenilenmesine karar verebilir).

Seçim dönemi 2017’de 4 yıldan 5 yıla çıkarılmıştır; ‘dört yıl’ eski/yanlış bilgidir. Ayrıca seçilme yaşı 25 değil 18’e indirilmiştir.

YanlışDoğru cevap: C — Bir bakanlığın merkez teşkilatının kurulması ve görevlerinin düzenlenmesi

Cumhurbaşkanlığı kararnameleri; temel haklar (kişi hakları ve siyasi haklar) alanında, Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda ve kanunda açıkça düzenlenen konularda çıkarılamaz. Yürütme yetkisine ilişkin, kanunla düzenlenmemiş konularda (örneğin bir bakanlığın teşkilatı) çıkarılabilir.

Kararname yürütme yetkisiyle sınırlıdır; yasak alanlarda veya kanunun düzenlediği konularda çıkarılamaz.

YanlışDoğru cevap: B — Başbakanlık

2017 değişikliğiyle Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kaldırılmıştır. Cumhurbaşkanı yardımcılığı, bakanlıklar, politika kurulları ve Cumhurbaşkanlığı kararnamesi yeni sistemin kurumlarıdır.

Yeni sistemde Başbakanlık makamı yoktur; yürütme tek başına Cumhurbaşkanındadır.

YanlışDoğru cevap: D — Ticaret hukuku

Ticaret hukuku, tacirler arasındaki eşitler arası ilişkileri düzenleyen bir özel hukuk dalıdır. Ceza, idare, vergi hukuku ile devletler genel hukuku ise kamu hukuku dallarıdır.

Devletler genel (uluslararası kamu) hukuku 'devletler' sözcüğü nedeniyle özel hukuk sanılır; oysa kamu hukuku dalıdır. Ticaret hukuku ise özel hukuktandır.

YanlışDoğru cevap: A — Kişi dokunulmazlığı (yaşama ve maddi-manevi varlığını koruma) hakkı

Sosyal ve ekonomik haklar (konut, sağlık, çalışma-sosyal güvenlik, eğitim) devlete olumlu edim, yani hizmet sunma/yapma yükümlülüğü getirir. Kişi dokunulmazlığı ise klasik (negatif statü) bir haktır; devlete öncelikle "karışmama, dokunmama" biçiminde olumsuz bir yükümlülük yükler. Bu yönüyle A, olumlu edim isteyen diğer sosyal-ekonomik haklardan ayrılır.

Kişi hakları devletin müdahale etmemesini (negatif) ister; sosyal-ekonomik haklar ise devletin hizmet sunmasını (pozitif) ister.

YanlışDoğru cevap: A — Konut dokunulmazlığı

Konut dokunulmazlığı, devletin bireyin özel alanına karışmamasını gerektiren negatif statü (koruyucu/kişi) haklarındandır. Sağlık, eğitim ve sosyal güvenlik pozitif statü; seçilme ise aktif statü (siyasi) hakkıdır.

Sosyal ve siyasi haklar koruyucu haklarla karıştırılır; koruyucu haklar devletin karışmamasını ister.

YanlışDoğru cevap: C — Cumhurbaşkanı ve TBMM seçimleri birlikte yapılır

Seçimlerin yenilenmesine ister TBMM ister Cumhurbaşkanı karar versin, Cumhurbaşkanı ve TBMM seçimleri birlikte yapılır. Sistemin mantığı iki organın seçimini birbirine bağlamıştır.

Cumhurbaşkanı Meclis'i tek başına feshedemez; yenileme her iki seçimi birlikte götürür.