KPSS Yasama — Çözümlü Sorular

YanlışDoğru cevap: C — TBMM, gerektiğinde yasama yetkisini bir süreliğine Cumhurbaşkanına devredebilir.

Anayasa'nın 7. maddesine göre yasama yetkisi Türk Milleti adına TBMM'ye aittir ve bu yetki DEVREDİLEMEZ (A, B doğru). Kanun koyup değiştirmek ve kaldırmak (D) ile milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak (E) TBMM'nin görevlerindendir. Yasama yetkisi devredilemez olduğundan “gerektiğinde Cumhurbaşkanına devredilebilir” diyen C söylenemez.

Öğrenci Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarma yetkisini yasama yetkisinin devri sanır; oysa kararname ayrı bir düzenleyici işlem olup yasama yetkisi hiçbir koşulda devredilemez.

YanlışDoğru cevap: B — Meclis araştırması, genel görüşme, Meclis soruşturması ve yazılı soru, TBMM’nin denetim yollarıdır.

2017 Anayasa değişikliğiyle gensoru, güvenoyu ve sözlü soru kaldırılmıştır. Yeni sistemde TBMM’nin denetim yolları; Meclis araştırması, genel görüşme, Meclis soruşturması ve yazılı sorudur (B). A, C, D ve E parlamenter sisteme ait ve kaldırılmış olan gensoru/güvenoyu mekanizmalarına dayandığından yanlıştır.

Gensoru, güvenoyu ve sözlü soru parlamenter sisteme aittir ve Cumhurbaşkanlığı sisteminde bulunmaz; bunları güncel denetim yolu sanmak tipik hatadır.

YanlışDoğru cevap: E — Milletvekili seçilme yaşı, Cumhurbaşkanı seçilme yaşıyla aynıdır.

2017 değişikliğiyle milletvekili seçilme yaşı 18'e indirilmiştir (A doğru); en az ilkokul mezunu olma (B), askerlikle ilişiğin kesilmiş olması (C) ve kamu hizmetinden yasaklı olmama (D) şartları geçerlidir. Cumhurbaşkanı seçilme yaşı ise 40'tır; milletvekili (18) ile aynı değildir. Bu nedenle E yanlıştır.

Milletvekili ve Cumhurbaşkanı seçilme yaşı aynı sanılır; sırasıyla 18 ve 40'tır.

YanlışDoğru cevap: E — Bakanlıkların kurulmasını Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlemek

2017 değişiklikleriyle bakanlıkların kurulması ve teşkilatı Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir; bu bir yürütme işlemidir, TBMM'nin yetkisi değildir. Kanun yapmak, bütçeyi kabul etmek, antlaşmaları uygun bulmak ve af ilanı ise TBMM'nin görevlerindendir.

Cumhurbaşkanlığı kararnamesi yürütmeye ait bir düzenleyici işlemdir; TBMM'nin yasama yetkisiyle karıştırılmamalıdır.

YanlışDoğru cevap: A — Milletvekili genel seçimleri her dört yılda bir yapılır.

2017 değişiklikleriyle seçim dönemi beş yıla çıkarılmıştır; ‘dört yıl’ ifadesi yanlıştır (A). B doğru (600 milletvekili), C doğru (seçilme yaşı on sekiz), D doğru (TBMM ve Cumhurbaşkanı seçimleri aynı gün), E doğrudur (TBMM üye tam sayısının 3/5’i ile seçimlerin yenilenmesine karar verebilir).

Seçim dönemi 2017’de 4 yıldan 5 yıla çıkarılmıştır; ‘dört yıl’ eski/yanlış bilgidir. Ayrıca seçilme yaşı 25 değil 18’e indirilmiştir.

YanlışDoğru cevap: D — Milletvekili genel seçimleri 4 yılda bir yapılır.

2017 değişikliğiyle seçim dönemi 5 yıla çıkarılmıştır; "4 yılda bir" diyen D yanlıştır. TBMM 600 üyeden oluşur, seçilme yaşı 18'dir, Cumhurbaşkanı ve milletvekili seçimleri aynı gün 5 yılda bir yapılır (A, B, C, E doğru).

Eski düzenlemedeki 4 yıllık süre hâlâ geçerli sanılır; güncel süre 5 yıldır ve E ile D birbiriyle çelişir; yanlış olan 4 yıl diyen D'dir.

YanlışDoğru cevap: D — Cumhurbaşkanı, geri gönderdiği bir kanunu TBMM aynen kabul etse bile yayımlamayı süresiz reddedebilir.

Cumhurbaşkanı kabul edilen kanunları 15 gün içinde yayımlar (A doğru), uygun bulmadığını bir kez geri gönderebilir (B doğru); ancak TBMM kanunu aynen kabul ederse Cumhurbaşkanı bu kanunu yayımlamak zorundadır (C doğru). Dolayısıyla ‘süresiz reddedebilir’ ifadesi (D) yanlıştır. Kanunlar Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girer (E doğru).

Öğrenci Cumhurbaşkanının veto yetkisini mutlak sanıp meclisin ısrarına rağmen kanunu engelleyebileceğini düşünür; oysa geciktirici (güçleştirici) vetodur.

YanlışDoğru cevap: E — Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkararak yürütmeyi düzenlemek

Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarma yetkisi yasamaya (TBMM) değil, yürütmeye, yani Cumhurbaşkanına aittir; bu nedenle E, TBMM’nin görevi değildir. A (kanun koyma), B (savaş ilanına karar verme, m.92), C (milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını kanunla uygun bulma) ve D (bütçe ve kesin hesabı görüşüp kabul etme) TBMM’nin anayasal görevleridir.

Kararname ‘yasa benzeri’ olduğu için yasama organına ait sanılır; oysa kararname yürütmenin (Cumhurbaşkanının) yetkisidir.

YanlışDoğru cevap: C — Milletvekili seçilebilmek için en az lise (ortaöğretim) mezunu olmak şarttır.

Milletvekili seçilebilmek için Anayasa en az İLKOKUL mezunu olmayı aramaktadır; lise şartı YOKTUR, bu nedenle C yanlıştır. A doğrudur (2017 sonrası 18 yaş). B doğrudur (en az ilkokul). D doğrudur (askerlikle ilişiği olanlar seçilemez). E doğrudur (kısıtlılar seçilemez).

Öğrenci öğrenim şartını yükselterek lise/üniversite sanır; oysa milletvekilliği için en az ilkokul yeterlidir.

YanlışDoğru cevap: D — Cumhurbaşkanı, anayasa değişikliğine ilişkin kanunu bir daha görüşülmek üzere TBMM'ye hiçbir koşulda geri gönderemez.

D yanlıştır: Cumhurbaşkanı, anayasa değişikliğine ilişkin kanunları da bir kez daha görüşülmek üzere TBMM'ye GERİ GÖNDEREBİLİR (geri gönderme yetkisi bu kanunlar için de vardır). A (teklif için 1/3), B (kabul için 3/5 gizli oy), C (3/5 ile 2/3 arası kabulde zorunlu halk oyu) ve E (2/3 ile kabulde ihtiyari halk oyu) bilgileri doğrudur. Yanlış olan D'dir.

Öğrenci anayasa değişikliği kanununun Cumhurbaşkanınca geri gönderilemeyeceğini sanır; oysa geri gönderme yetkisi bu kanunlar için de kullanılabilir. Yanlış ifade D'dir.

YanlışDoğru cevap: E — Üst kademe kamu yöneticilerini atamak

2017 Anayasa değişikliğiyle kurulan Cumhurbaşkanlığı hükûmet sisteminde üst kademe kamu yöneticilerini atama yetkisi Cumhurbaşkanına aittir; TBMM'nin görevi değildir. Bu yüzden E, TBMM'ye ait olmayan yetkidir. A (milletlerarası antlaşmaları uygun bulma), B (bütçe/kesin hesabı kabul), C (af ilanı) ve D (para basılmasına karar verme) Anayasa'da TBMM'nin görev ve yetkileri arasında sayılır.

Üst kademe yöneticileri atama yetkisini TBMM'ye ait sanmak; oysa bu yetki Cumhurbaşkanındadır.

YanlışDoğru cevap: A — Yasama sorumsuzluğu mutlaktır ve milletvekilliği sona erse de Meclisteki oy, söz ve düşüncelerden dolayı sorumluluk doğmaz.

Yasama sorumsuzluğu (kürsü dokunulmazlığı) mutlak ve süreklidir: milletvekilinin Meclis çalışmalarındaki oy, söz ve düşüncelerinden dolayı görevi bitse bile sorumlu tutulamaz (A doğru). Yasama dokunulmazlığı ise geçicidir ve TBMM kararıyla kaldırılabilir (B yanlış); Meclisteki oy-söz koruması sorumsuzluğun konusudur, dokunulmazlığın değil (D yanlış). Sorumsuzluk süreklidir (C yanlış) ve yalnızca yasama faaliyetleriyle sınırlıdır, her adi suçu kapsamaz (E yanlış).

Meclisteki oy-söz-düşünce koruması sorumsuzluğun (mutlak, sürekli) konusudur; dokunulmazlık ise tutuklama/yargılamaya karşı geçici ve kaldırılabilir bir korumadır.

YanlışDoğru cevap: B — Bütçe kanununu görüşüp kabul etmek – TBMM; kesin hesabı ve harcamaları denetlemek – Sayıştay

1982 Anayasası'na göre bütçe kanun teklifini görüşüp kabul etme yetkisi yasama organı TBMM'ye aittir. Bütçeyi hazırlayıp uygulamak yürütmenin (Cumhurbaşkanlığı) görevidir. TBMM adına kamu gelir-giderlerini ve kesin hesabı denetleyen yüksek denetim organı ise Sayıştay'dır. Doğru eşleştirme B seçeneğidir.

Bütçeyi kabul TBMM'nin, hazırlama-uygulama yürütmenin, denetim ise Sayıştay'ındır; bu görevler birbirine karıştırılmamalıdır.

YanlışDoğru cevap: A — Milletvekili seçilme öğrenim şartı — en az lise mezunu olmak

Milletvekili seçilebilmek için en az ilkokul mezunu olmak yeterlidir; lise mezuniyeti aranmaz. Diğer eşleştirmeler yürürlükteki düzenlemeye göre doğrudur: sayı 600, seçilme yaşı 18, yasama dönemi 5 yıl, toplantı yeter sayısı üye tamsayısının 1/3'ü olan en az 200'dür.

Lise/yükseköğrenim şartı milletvekilliği için aranmaz; en az ilkokul mezunu olmak yeterlidir.

YanlışDoğru cevap: C — Seçimler beş yılda bir aynı gün yapılır; biri yenilenirse diğeri de birlikte yenilenir

TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri beş yılda bir aynı gün yapılır. Meclis seçimlerin yenilenmesine karar verirse Cumhurbaşkanlığı seçimi de, Cumhurbaşkanı yenilemeye karar verirse Meclis seçimi de birlikte yapılır. Seçimlerin kaderi birbirine bağlanmıştır.

İki seçim birbirinden bağımsız değildir; biri yenilenirse diğeri de birlikte yenilenir.

YanlışDoğru cevap: B — Yirmi yaşında, ilkokul mezunu, askerlikle ilişiği bulunmayan, kısıtlı olmayan bir Türk vatandaşı

Milletvekili seçilebilmek için en az 18 yaşını doldurmak, en az ilkokul mezunu olmak, kısıtlı olmamak, askerlikle ilişiği bulunmamak ve seçilmeye engel bir mahkûmiyeti olmamak gerekir. Yalnızca B seçeneğindeki kişi bu ölçütlerin tamamını karşılar.

Yaş, öğrenim, kısıtlılık ve mahkûmiyet şartlarından herhangi biri karşılanmıyorsa aday olunamaz.

YanlışDoğru cevap: E — Yasama dokunulmazlığının TBMM kararıyla kaldırılması

Dokunulmazlığın kaldırılması yalnızca milletvekili hakkında soruşturma/kovuşturma yolunu açar; milletvekilliğini düşürmez. İstifa, kesin hüküm/kısıtlama, bağdaşmayan görevde ısrar ve devamsızlık ise düşme sebepleridir.

Dokunulmazlığın kaldırılması milletvekilliğini sona erdirmez; yalnızca yargılamanın önünü açar.

YanlışDoğru cevap: A — Toplantı yeter sayısı olan en az 200 üye bulunmadığından görüşme yapılamaz

Toplantı yeter sayısı üye tamsayısının en az üçte biri, yani 600/3 = 200'dür. 195 üye bu sayının altında kaldığından Genel Kurul toplanamaz ve görüşme yapılamaz.

151 karar yeter sayısı tabanıdır; toplantının açılabilmesi için önce en az 200 üye gerekir.

YanlışDoğru cevap: B — 151

Karar toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla alınır; 260'ın salt çoğunluğu 131'dir. Ancak karar yeter sayısı hiçbir hâlde üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından (600/4 + 1 = 151) az olamaz. 131 < 151 olduğundan aranan sayı 151'dir.

Katılanların salt çoğunluğu 151'in altına düşerse, taban değer olan 151 uygulanır.

YanlışDoğru cevap: C — Gensoru

Parlamenter sisteme özgü olan ve hükümetin düşürülmesine yol açabilen gensoru (ve sözlü soru) yeni sistemde kaldırılmıştır. Yürürlükteki denetim yolları yazılı soru, genel görüşme, Meclis araştırması ve Meclis soruşturmasıdır.

Meclis soruşturması kaldırılmamıştır; kaldırılan araç gensorudur.

YanlışDoğru cevap: D — Meclis soruşturması

Meclis soruşturması; Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanların görevleriyle ilgili suçlardan sorumluluğunun araştırıldığı ve gerektiğinde Yüce Divan'a (Anayasa Mahkemesi) sevkle sonuçlanabilen denetim yoludur. Diğer araçlar bilgi edinme amaçlıdır; gensoru ise kaldırılmıştır.

Meclis araştırması bilgi edinme amaçlıdır; Yüce Divan'a sevk yolunu yalnızca Meclis soruşturması açar.

YanlışDoğru cevap: E — Yasama sorumsuzluğu

Yasama sorumsuzluğu (kürsü dokunulmazlığı), milletvekilinin Meclis çalışmalarındaki oy, söz ve düşünce açıklamalarından dolayı sorumlu tutulamamasıdır; mutlaktır, süreklidir ve kaldırılamaz.

Kaldırılabilen güvence dokunulmazlıktır; sorumsuzluk süreklidir ve kaldırılamaz.

YanlışDoğru cevap: D — Yasama sorumsuzluğu, Cumhurbaşkanının talebiyle TBMM kararıyla kaldırılabilir

Yasama sorumsuzluğu mutlaktır ve hiçbir şekilde kaldırılamaz. Kaldırılabilen güvence yalnızca yasama dokunulmazlığıdır ve bu da TBMM kararıyla olur. Bu nedenle sorumsuzluğun kaldırılabileceğini söyleyen D ifadesi yanlıştır.

Sorumsuzluk kaldırılamaz; kaldırma yalnızca dokunulmazlık için ve TBMM kararıyla söz konusudur.

YanlışDoğru cevap: C — 360

Anayasa m.87'ye göre genel ve özel af ilanı, TBMM üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla mümkündür. 600'ün 3/5'i 360 ettiğinden en az 360 olumlu oy gerekir.

Salt çoğunluk (301) yeterli değildir; af için nitelikli çoğunluk olan beşte üç (360) aranır.

YanlışDoğru cevap: A — Cumhurbaşkanı, milletvekilleri gibi kanun teklif etme yetkisine sahiptir

Yeni sistemde kanun teklif etme yetkisi yalnızca milletvekillerine aittir; Cumhurbaşkanının genel bir kanun teklif etme yetkisi yoktur (istisnası bütçe kanun teklifidir). Bu nedenle A yanlıştır. Diğer ifadeler doğrudur.

Cumhurbaşkanı genel olarak kanun teklif edemez; yalnızca bütçe kanun teklifini hazırlayıp sunar.

YanlışDoğru cevap: E — Cumhurbaşkanı kanunu yayımlamak zorundadır

Cumhurbaşkanının geri gönderme yetkisi geciktirici (güçsüz) vetodur. Geri gönderilen kanun TBMM tarafından üye tamsayısının salt çoğunluğuyla (en az 301) aynen kabul edilirse Cumhurbaşkanı bu kanunu yayımlamak zorundadır.

Aynen kabul edilen kanun tekrar geri gönderilemez; Cumhurbaşkanı yayımlamakla yükümlüdür.

YanlışDoğru cevap: B — Milletlerarası antlaşmaları onaylamak ve yayımlamak

TBMM, milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulur; antlaşmaları onaylamak ve yayımlamak ise Cumhurbaşkanının (yürütmenin) yetkisindedir. Savaş ilanı, af, para basılması ve bütçe TBMM'nin görevleridir.

TBMM antlaşmayı yalnızca 'uygun bulur'; onaylama ve yayımlama Cumhurbaşkanına aittir.

YanlışDoğru cevap: D — Yasama yetkisini Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle Cumhurbaşkanına devredebilir

Anayasa m.7'ye göre yasama yetkisi Türk Milleti adına TBMM'nindir ve bu yetki devredilemez. Bu nedenle yasama yetkisinin Cumhurbaşkanına devredilebileceğini söyleyen D ifadesi yanlıştır. Diğer ifadeler doğrudur.

Yasama yetkisi genel ve asli olup hiçbir organa devredilemez.