KPSS Hukuka Giriş — Çözümlü Sorular

YanlışDoğru cevap: E — Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanun aynı konuda farklı hüküm içerirse her durumda kararname uygulanır

A (Anayasa m.90/son), B (kanunda açıkça düzenlenen konuda kararname çıkarılamaz), C (yönetmelik alt norm olarak kanuna ve kararnameye aykırı olamaz) ve D (kanunların anayasaya uygunluk denetimi AYM'nindir) doğrudur. E ise yanlıştır: Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanun aynı konuda farklı hüküm içerirse kanun hükmü uygulanır; bu konuda sonradan çıkarılan kararname hükümsüz kalır. Dolayısıyla "her durumda kararname uygulanır" ifadesi yanlıştır.

Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanun çatışırsa kararname değil, kanun üstündür; bu, 2017 değişikliğiyle getirilen önemli bir istisna kuralıdır.

YanlışDoğru cevap: D — Kurala aykırılık hâlinde devlet gücüyle uygulanan maddi bir yaptırımın öngörülmüş olması

Hukuk kurallarını ahlak, din, görgü ve örf kurallarından ayıran belirleyici ölçüt, ihlali hâlinde devlet eliyle uygulanan maddi yaptırımın (ceza, tazminat, cebrî icra vb.) bulunmasıdır. Çoğunlukça benimsenme (A), kınama/dışlanma gibi manevi tepkiler (B), gelenekselleşme (C) ve vicdani sorumluluk (E) diğer toplumsal kurallarda da görülebilir; hukuku ayıran, devlet destekli maddi yaptırımdır.

Öğrenci yaygın benimsenme veya toplumsal tepkiyi (kınama) hukukun ölçütü sanıyor; oysa asıl ayırt edici öge devlet destekli maddi yaptırımdır.

YanlışDoğru cevap: A — Bebeğin hak ehliyeti vardır ancak tam fiil ehliyeti yoktur.

Hak ehliyeti, haklara ve borçlara sahip olabilme ehliyetidir ve sağ doğmak koşuluyla herkeste, doğumla birlikte bulunur; bebek de mirasa hak ehliyetiyle sahip olur. Fiil ehliyeti ise kişinin kendi işlemleriyle hak edinip borç altına girebilmesidir; ayırt etme gücü, erginlik ve kısıtlı olmama koşullarını gerektirir. Bebekte bu koşullar bulunmadığından tam fiil ehliyeti yoktur ama hak ehliyeti vardır. Dolayısıyla A doğrudur. E, iki kavramın tanımını ters vermiştir.

Hak ehliyeti doğumla herkeste bulunur; fiil ehliyeti ise ayırt etme gücü ve erginlik ister. İkisi karıştırılırsa tanımlar ters çevrilir (E’deki hata).

YanlışDoğru cevap: C — Uyuşmazlık, kamu hukuku dallarından olan idare hukukunun konusudur.

İki komşu arasındaki mülkiyet/komşuluk uyuşmazlığı, tarafların eşit olduğu (A, D) ve devletin üstün taraf olarak yer almadığı (B), eşya hukukunun mülkiyet konusuna giren (E) bir özel hukuk ilişkisidir. İdare hukuku ise devletin üstün konumda olduğu kamu hukuku dalıdır; bu ilişki idare hukukunun konusu olmadığından C söylenemez.

Her uyuşmazlığın idareyi ilgilendirdiği sanılır; kişiler arası eşitlik ilişkisi özel hukuka girer.

YanlışDoğru cevap: A — Maddi yaptırıma (müeyyideye) bağlanmış olması

Hukuk kurallarını diğer toplum kurallarından ayıran temel ölçüt, ihlali hâlinde devletin örgütlü gücüyle uyguladığı maddi yaptırıma (müeyyide) bağlanmış olmasıdır. Yazılı olmak zorunlu değildir (örf-adet hukuku yazısızdır); benimsenmişlik, vicdan ve iç dünya diğer kural türlerinin özellikleridir.

Hukuku ayıran temel unsur maddi/devlet destekli yaptırımdır; 'yazılı olma' ya da 'toplumca benimsenme' bu ölçütün yerine geçmez.

YanlışDoğru cevap: D — Vergi hukuku

Özel hukuk, kişiler arasındaki eşitliğe dayalı ilişkileri düzenler. Borçlar, medeni, ticaret ve eşya hukuku özel hukuk dallarıdır (A, B, C, E). Vergi hukuku ise devletle birey arasında, devletin üstün konumda olduğu ilişkileri düzenleyen bir kamu hukuku dalıdır; bu yüzden diğerlerinden farklıdır (D).

Ekonomik/mali içerikli olması vergi hukukunu özel hukuk yapmaz; tarafı devlet olan ve devletin üstün olduğu ilişkiler kamu hukukundadır.

YanlışDoğru cevap: A — Örf ve âdet hukuku

Örf ve âdet hukuku, toplumda uzun süre tekrarlanıp uyulması zorunlu sayılan yazısız kurallardan oluşur. Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, yönetmelik ve milletlerarası antlaşmalar ise yazılı hukuk kaynaklarıdır.

Tüm hukuk kurallarının yazılı olduğu sanılır; oysa örf ve âdet hukuku yazısız bir kaynaktır.

YanlışDoğru cevap: E — Ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmayan kişilerin tam fiil ehliyeti vardır.

Tam fiil ehliyeti için üç koşul birlikte aranır: ayırt etme gücü (temyiz kudreti), erginlik ve kısıtlı olmama. Bu koşulları taşıyan kişi kendi işlemleriyle hak kazanıp borç altına girebilir (E doğru). Doğumla eksiksiz gelen (A) ehliyet fiil değil hak ehliyetidir; yalnız ayırt etme gücü tek başına tam ehliyet için yetmez (C); ayırt etme gücü olmayan tek başına geçerli işlem yapamaz (D); tüzel kişilerin de organları aracılığıyla fiil ehliyeti vardır (B yanlış).

Öğrenci hak ehliyeti ile fiil ehliyetini karıştırıp fiil ehliyetinin de doğumla eksiksiz geldiğini sanar.

YanlışDoğru cevap: A — Anayasa – Kanun – Cumhurbaşkanlığı kararnamesi – Yönetmelik

Normlar hiyerarşisinde en üstte Anayasa bulunur; onu kanunlar izler; Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, kanunla çeliştiğinde kanun esas alındığından uygulamada kanunun altında ve yönetmelikten üstte konumlanır; en altta ise yönetmelikler yer alır. Bu sıra yalnızca A’da doğrudur. B Anayasa’yı kanunun altına, C ve D alt normları üste, E ise kararnameyi Anayasa’nın üstüne koyduğu için yanlıştır.

Anayasa’nın en üst norm olduğu ve yönetmeliğin en altta bulunduğu hiyerarşi karıştırılır.

YanlışDoğru cevap: A — Anayasa → Kanun → Cumhurbaşkanlığı kararnamesi → Yönetmelik

Normlar hiyerarşisinde en üstte Anayasa bulunur; onu sırasıyla kanunlar, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ve en altta yönetmelikler izler. Alt norm üst norma aykırı olamaz. Bu sıralamayı üstten alta doğru doğru veren tek seçenek A'dır. B'de kararname kanunun üstüne, D'de yönetmelik kanunun üstüne çıkarıldığından; C ve E'de ise Anayasa en üstte olmadığından yanlıştır.

Öğrenci Cumhurbaşkanlığı kararnamesini kanunun üstünde sanır (B); oysa hiyerarşide kanun kararnameden üsttedir. Doğru sıra Anayasa→Kanun→Kararname→Yönetmelik'tir.

YanlışDoğru cevap: A — Lehe olan kanunun geçmişe uygulanması (lehe kanun) ilkesi

Ceza hukukunda kural, kanunların geriye yürümemesidir; ancak bunun önemli bir istisnası vardır: sonradan çıkan kanun sanığın LEHİNE ise (cezayı hafifletiyor ya da suç olmaktan çıkarıyorsa) geçmişteki fiile uygulanır. Bu 'lehe kanunun geçmişe uygulanması' ilkesidir ve olaydaki daha hafif cezanın uygulanmasını açıklar. B kıyasla ilgisizdir; C ve E farklı ilkelerdir; D ise 'istisnasız' dediği için yanlıştır, çünkü lehe kanun tam da bir istisnadır.

Ceza kanunlarının 'her durumda' geriye yürümediğini sanmak; oysa sanık lehine olan kanun geçmişe uygulanır.

YanlışDoğru cevap: C — Yaşlı bir komşusuna otobüste yer vermeyen kişinin çevresince ayıplanması.

A, B, D ve E'de ihlal edilen kurallar hukuk kurallarıdır ve karşılığında devletin örgütlü/maddi yaptırımı (para cezası, icra, hapis, tazminat) uygulanır. C'de ise ihlal edilen bir görgü/ahlak kuralıdır; yaptırımı ayıplanma, dışlanma gibi manevi nitelikli olup devletin cebri gücüyle desteklenmez. Bu, hukuk kuralı ile diğer sosyal düzen kurallarını ayıran temel ölçüttür.

Ahlak/görgü kurallarının yaptırımı manevidir (ayıplama); yalnızca hukuk kurallarının yaptırımı devletçe zorla uygulanır (maddi yaptırım).

YanlışDoğru cevap: D — Kamu hukuku – Özel hukuk

Kamu hukuku, devletin egemen güç olarak taraf olduğu ve kamu düzenini ilgilendiren ilişkileri düzenler; suç işleyenin devletçe cezalandırılması (ceza hukuku) kamu hukuku alanıdır. Özel hukuk ise eşit konumdaki kişiler arasındaki ilişkileri düzenler; alacak-borç uyuşmazlığı (borçlar/medeni hukuk) özel hukuk alanına girer. Bu nedenle sıra: kamu hukuku – özel hukuk (D).

Devletin egemen taraf olduğu ceza ilişkisi kamu hukuku; eşit kişiler arası alacak ilişkisi özel hukuktur.

YanlışDoğru cevap: D — Yaptırımının yalnızca kişinin vicdanında hissettiği manevi bir baskıdan ibaret olması

Hukuk kurallarını diğer sosyal düzen kurallarından ayıran temel ölçüt, yaptırımının maddi ve devlet gücüyle desteklenmiş olmasıdır. Yalnızca vicdanda hissedilen manevi baskı ise din, ahlak ve görgü kurallarının yaptırımıdır; bu nedenle hukuku ayıran bir özellik olarak söylenemez.

Manevi/vicdani yaptırım hukuka özgü değildir; hukuku ayıran şey maddi ve cebri yaptırımdır.

YanlışDoğru cevap: E — Matematik kuralları

Sosyal düzen kuralları; din, ahlak, görgü ve hukuk kurallarından oluşur ve toplumsal davranışı düzenler. Matematik kuralları toplumsal davranışı düzenlemediğinden sosyal düzen kuralı değildir.

Sosyal düzen kuralları yalnızca insan davranışını düzenleyen kurallardır; bilimsel/teknik kurallar bu kapsamda değildir.

YanlışDoğru cevap: A — Cebri icra

Ödenmeyen bir borcun, devlet gücü (icra organları) kullanılarak malın haczedilip satılması yoluyla zorla yerine getirilmesi cebri icra yaptırımıdır.

Borcunu ödememek kural olarak suç değildir; bu nedenle yaptırım ceza değil, cebri icradır.

YanlışDoğru cevap: C — Tazminat

Haksız fiil sonucu doğan zararın para ile giderilmesine hükmedilmesi tazminat yaptırımıdır. Ortada bir haksız fiil ve zarar bulunduğundan yaptırım tazminattır.

Zararı gidermek için ödenen para bir 'ceza' değildir; amaç cezalandırmak değil, zararı denkleştirmektir (tazminat).

YanlışDoğru cevap: B — İptal

İdarenin hukuka aykırı işlemlerine karşı uygulanan yaptırım iptaldir; idari işlem, idari yargı kararıyla iptal edilerek hukuk düzeninden çıkarılır.

İdari işlemin geçersiz kılınması özel hukuktaki 'hükümsüzlük/butlan' değildir; idari işlemlere özgü yaptırım iptaldir.

YanlışDoğru cevap: D — Anayasa

Normlar hiyerarşisinde en üstte Anayasa bulunur; kanun, kararname, yönetmelik gibi alt normlar Anayasa'ya aykırı olamaz.

Milletlerarası antlaşmalar veya kanunlar hiyerarşinin en üstünde değildir; en üstteki norm Anayasa'dır.

YanlışDoğru cevap: B — Yönetmelikler hem kanunlara hem de Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine aykırı olamaz

Yönetmelik, hiyerarşinin alt basamağında yer aldığından hem kanunlara hem de Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine aykırı olamaz. Kararname-kanun çelişkisinde kanun uygulanır (A yanlış); Cumhurbaşkanlığı kararnameleri Anayasa Mahkemesi denetimine tabidir (C yanlış); kanunlar da AYM denetimine tabidir (D yanlış); usulüne göre yürürlüğe konulan antlaşmalar kanun hükmündedir (E yanlış).

Kararnamenin kanunla eşit veya üstün olduğu sanılır; oysa çakışmada kanun üstündür ve kararname de yargı denetimine tabidir.

YanlışDoğru cevap: C — Usulüne göre yürürlüğe konulmuş antlaşmaların Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulamaz

Anayasa'nın 90. maddesine göre usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir ve bunların Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulamaz.

Antlaşmalar kanun gibi görülüp AYM denetimine tabi sanılır; oysa Anayasa bu antlaşmaların aykırılık iddiasıyla AYM'ye götürülmesini açıkça yasaklamıştır.

YanlışDoğru cevap: E — Milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır

Anayasa m.90'a göre temel hak ve özgürlüklere ilişkin antlaşmalarla kanunlar aynı konuda farklı hüküm içerir ve uyuşmazlık çıkarsa milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır.

Bu kural her antlaşma-kanun çakışması için değil, yalnızca temel hak ve özgürlüklere ilişkin antlaşmalar için geçerli özel bir istisnadır.

YanlışDoğru cevap: D — Ticaret hukuku

Ticaret hukuku, tacirler arasındaki eşitler arası ilişkileri düzenleyen bir özel hukuk dalıdır. Ceza, idare, vergi hukuku ile devletler genel hukuku ise kamu hukuku dallarıdır.

Devletler genel (uluslararası kamu) hukuku 'devletler' sözcüğü nedeniyle özel hukuk sanılır; oysa kamu hukuku dalıdır. Ticaret hukuku ise özel hukuktandır.

YanlışDoğru cevap: A — Özel hukuk

Kira sözleşmesi gibi kişiler arasındaki eşit düzeyli ilişkiler özel hukukun (borçlar/medeni hukuk) konusudur. Diğer seçenekler devletin taraf olduğu, taraflar arasında astlık-üstlük bulunan kamu hukuku dallarıdır.

Devletin taraf olmadığı, kişiler arası eşit ilişkiler kamu hukukuna değil özel hukuka girer.

YanlışDoğru cevap: B — Pozitif (mevzu) hukuk

Pozitif (mevzu) hukuk, belirli bir yerde ve zamanda fiilen yürürlükte olan yazılı ve yazısız kuralların tümüdür. Tabii/doğal hukuk 'olması gereken' ideal hukuku, mefsuh hukuk ise yürürlükten kalkmış hukuku anlatır.

Yürürlükteki hukuk ile 'olması gereken' (tabii/doğal) hukuk karıştırılır; fiilen yürürlükte olan pozitif hukuktur.

YanlışDoğru cevap: C — Kanun hükmü uygulanır; TBMM aynı konuda kanun çıkardığında kararnamenin ilgili hükmü hükümsüz hâle gelir

Anayasa'ya göre Cumhurbaşkanlığı kararnamesindeki hükümle kanunda farklı hüküm bulunması hâlinde kanun hükümleri uygulanır; ayrıca TBMM aynı konuda kanun çıkarırsa kararnamenin ilgili hükmü hükümsüz hâle gelir.

Kararnamenin kanunun yerini aldığı sanılır; oysa çakışmada üstün olan kanundur ve kanun, kararname hükmünü hükümsüz kılabilir.

YanlışDoğru cevap: E — Hukuk kuralları — cebri icra, tazminat ve ceza gibi maddi yaptırımlar

Din, ahlak ve görgü kurallarının yaptırımı manevidir (günah, ayıplama, kınama, dışlanma). Hukuk kurallarının yaptırımı ise maddidir: ceza, tazminat, cebri icra, iptal ve hükümsüzlük. Yalnızca E seçeneği bu ilişkiyi doğru kurar.

Manevi yaptırımlar (ayıplama, kınama) hukuka; maddi yaptırımlar (ceza, icra) din/ahlaka bağlanarak eşleştirmeler ters çevrilir.

YanlışDoğru cevap: A — Hükümsüzlük (butlan)

Hukuki işlemin kurucu ya da geçerlilik (şekil) şartlarındaki eksiklik nedeniyle geçersiz sayılması hükümsüzlük yaptırımıdır; mutlak butlanda işlem baştan itibaren (ex tunc) geçersizdir.

Şekil şartına aykırılık ceza veya tazminat gerektirmez; sonuç, işlemin baştan geçersiz olmasıdır (hükümsüzlük/butlan).