KPSS Yürütme — Çözümlü Sorular

YanlışDoğru cevap: A — Cumhurbaşkanı, TBMM üyeleri arasından seçilmek ve milletvekilliği sıfatını korumak zorundadır.

Cumhurbaşkanlığı hükûmet sisteminde yürütme Cumhurbaşkanına aittir (B); Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kaldırılmıştır (C); Cumhurbaşkanı yürütmeye ilişkin kararname çıkarabilir (D) ve yardımcıları ile bakanları kendisi atar (E). Cumhurbaşkanı doğrudan halk tarafından seçilir; TBMM üyeleri arasından seçilme veya milletvekilliği sıfatını koruma zorunluluğu YOKTUR. Seçilen kişinin milletvekilliği sona erer. Bu nedenle A doğru değildir.

Öğrenci Cumhurbaşkanının milletvekili olması/kalması gerektiğini sanır; oysa Cumhurbaşkanı halkça seçilir ve seçilince varsa milletvekilliği sıfatı sona erer.

YanlışDoğru cevap: E — Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, kanun hükmünde olduğundan TBMM’nin onayına gerek kalmadan yasa gücü kazanır ve kanunları yürürlükten kaldırabilir.

Cumhurbaşkanı yürütmeye ilişkin konularda kararname çıkarabilir (A); temel haklar (B) ve kanunla açıkça düzenlenen konular (C) kararname alanı dışındadır; kararname ile kanun çatışırsa kanun esas alınır (D). Ancak Cumhurbaşkanlığı kararnamesi kanun değildir; kanunları yürürlükten kaldıramaz ve kanunla eş güçte değildir. Bu nedenle E söylenemez.

Cumhurbaşkanlığı kararnamesi kanun hükmünde değildir; kanunla çatışırsa kanun üstün gelir ve temel haklar ile kanunla düzenlenmiş alanlarda kararname çıkarılamaz.

YanlışDoğru cevap: C — Aday III

Cumhurbaşkanı seçilebilmek için kırk yaşını doldurmuş ve yükseköğrenim yapmış olmak gerekir. Aday I (38) ve Aday IV (39) yaş şartını sağlamaz; Aday II (45) yaşı tutsa da lise mezunu olduğundan öğrenim şartını sağlamaz. Her iki şartı da (41 yaş + yükseköğrenim) yalnızca Aday III sağlar.

Yalnız yaşa veya yalnız öğrenime bakılıp iki şartın birlikte aranması atlanır.

YanlışDoğru cevap: C — Görev süresi beş yıldır; bir kişi en fazla iki kez Cumhurbaşkanı seçilebilir, ancak ikinci dönemde Meclis seçimleri yenilerse yeniden aday olabilir.

Cumhurbaşkanı beş yıllık süre için seçilir ve bir kişi en fazla iki dönem seçilebilir. Ancak ikinci döneminde TBMM seçimlerin yenilenmesine karar verirse Cumhurbaşkanı bir kez daha aday olabilir; C bu istisnayla birlikte doğrudur. A (yedi yıl-tek dönem), B (dört yıl-sınırsız), D (sınırsız), E (altı yıl-üç dönem) yanlıştır.

Beş yıl ve iki dönem kuralı bilinir ama Meclis’in seçimi yenilemesi hâlindeki üçüncü kez adaylık istisnası gözden kaçırılır.

YanlışDoğru cevap: C — Yürütmede Cumhurbaşkanına yardımcı olan görevli Başbakan'dır.

Cumhurbaşkanlığı hükûmet sisteminde Başbakanlık makamı kaldırılmıştır; yürütmede Cumhurbaşkanına yardımcı olan görevli Cumhurbaşkanı yardımcısıdır. Bu nedenle "Başbakan'dır" diyen C yanlıştır. A, B, D, E doğrudur.

Yeni sistemde hâlâ Başbakan olduğu sanılır; oysa Başbakanlık kaldırılmış, yerine Cumhurbaşkanı yardımcısı gelmiştir.

YanlışDoğru cevap: B — Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, göreve gelmek için TBMM’den güvenoyu alır.

Cumhurbaşkanlığı hükûmet sisteminde bakanlar ve Cumhurbaşkanı yardımcıları doğrudan Cumhurbaşkanınca atanır; TBMM’den güvenoyu almazlar. Bu nedenle B söylenemez. A (yürütmenin tek başına Cumhurbaşkanında olması), C (kararname yetkisi), D (Cumhurbaşkanı ve Meclis seçimlerinin aynı gün yapılması) ve E (bakanların Cumhurbaşkanına karşı sorumluluğu) sistemin doğru özellikleridir.

Parlamenter sistemdeki ‘güvenoyu’ mekanizması, Cumhurbaşkanlığı sistemine yanlışlıkla taşınır.

YanlışDoğru cevap: D — OHAL döneminde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri hiçbir biçimde TBMM denetimine tabi değildir.

OHAL döneminde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri de TBMM'nin onayına sunulur ve denetime tabidir; 'hiçbir biçimde denetime tabi değildir' ifadesi yanlıştır (D). A doğrudur (yetki Cumhurbaşkanında). B doğrudur (aynı gün Meclis onayına sunulur). C doğrudur (en fazla altı ay). E doğrudur (TBMM süreyi değiştirebilir/kaldırabilir/uzatabilir).

Öğrenci OHAL döneminde yürütmenin denetimsiz olduğunu sanır; oysa OHAL kararname ve tedbirleri TBMM onayına bağlıdır.

YanlışDoğru cevap: E — Bu sistemde Cumhurbaşkanının siyasi sorumluluğu gensoru yoluyla işletilir.

Cumhurbaşkanlığı hükûmet sisteminde Cumhurbaşkanı hakkında Meclis soruşturması; üye tam sayısının salt çoğunluğunun önergesiyle istenir (A doğru), beşte üç çoğunluğun gizli oyuyla açılır (B doğru), üçte iki çoğunlukla Yüce Divan'a sevk edilir (C doğru) ve Yüce Divan sıfatıyla Anayasa Mahkemesi yargılar (D doğru). Ancak GENSORU, parlamenter sisteme özgü bir denetim yoludur ve bu sistemde KALDIRILMIŞTIR; Cumhurbaşkanının gensoru ile siyasi sorumluluğu işletilemez. Yanlış bilgi E'dir.

Cumhurbaşkanlığı sisteminde gensoru ve güvenoyu yoktur; yürütmenin denetimi Meclis soruşturması, araştırması, genel görüşme, yazılı soru ve KİT komisyonu gibi yollarladır. Öğrenci gensoruyu hâlâ mevcut sanabilir.

YanlışDoğru cevap: B — Cumhurbaşkanı, göreviyle ilgili suçlardan dolayı hiçbir biçimde soruşturulamaz ve yargılanamaz.

Cumhurbaşkanı yargılanamaz değildir; hakkında TBMM'nin nitelikli çoğunluğuyla başlatılabilen bir soruşturma usulü (Yüce Divan yolu) öngörülmüştür; belirli koşullarda Yüce Divanda (Anayasa Mahkemesi) yargılanabilir. Dolayısıyla "hiçbir biçimde soruşturulamaz ve yargılanamaz" ifadesi yanlıştır. A, C, D ve E sistemin doğru özellikleridir.

Cumhurbaşkanının sorumsuzluğu mutlak değildir; TBMM'nin başlattığı soruşturma sonucu Yüce Divanda yargılanabilir.

YanlışDoğru cevap: E — Cumhurbaşkanı, TBMM içinden seçilir ve Meclise karşı sorumludur.

Cumhurbaşkanlığı hükûmet sisteminde Cumhurbaşkanı, TBMM içinden değil doğrudan halk tarafından seçilir ve yürütmenin başıdır; Meclise karşı klasik anlamda siyasi olarak sorumlu değildir. Dolayısıyla E yanlıştır. Bakanların ve Cumhurbaşkanı yardımcılarının Cumhurbaşkanınca atanması, yürütmenin Cumhurbaşkanında toplanması ve Başbakanlığın kaldırılması doğru ifadelerdir.

Yeni sistemde Cumhurbaşkanı halk tarafından seçilir; Meclis içinden seçilme ve Meclise karşı sorumluluk eski parlamenter sisteme aittir.

YanlışDoğru cevap: C — 10 yıl

Cumhurbaşkanının görev süresi 5 yıldır ve bir kişi en fazla iki dönem seçilebilir. Olağan koşullarda 2 dönem × 5 yıl = en fazla 10 yıl görev yapabilir.

Görev süresi 7 yıl değil 5 yıldır; iki dönem sınırı nedeniyle üst sınır 10 yıldır.

YanlışDoğru cevap: D — Anayasa Mahkemesi

Anayasa'ya göre Cumhurbaşkanı adayı; siyasi parti grupları, son genel seçimde tek başına veya birlikte geçerli oyların en az yüzde beşini almış partiler ya da en az yüz bin seçmen tarafından gösterilebilir. Anayasa Mahkemesinin aday gösterme yetkisi yoktur.

Yargı organları aday gösteremez; aday gösterme yetkisi siyasi partilere ve seçmenlere aittir.

YanlışDoğru cevap: E — En az bir dönem milletvekilliği yapmış olmak

Cumhurbaşkanı; kırk yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış, milletvekili seçilme yeterliğine sahip Türk vatandaşları arasından seçilir. Daha önce milletvekilliği yapmış olmak şart değildir; dışarıdan bir aday da seçilebilir.

Cumhurbaşkanı olmak için önceden milletvekili olmak gerekmez.

YanlışDoğru cevap: A — Bir TBMM üyesi bakan olarak atanırsa milletvekilliği sona erer

Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, milletvekili seçilme yeterliğine sahip olanlar arasından Cumhurbaşkanınca atanır ve görevden alınır; güvenoyu aranmaz. Bir TBMM üyesi bakan atanırsa üyeliği sona erer. Görevleriyle ilgili suçlarda Yüce Divan sıfatıyla Anayasa Mahkemesinde yargılanırlar.

Yeni sistemde bakanlar güvenoyu almaz; TBMM üyeliğiyle bakanlık bir arada yürütülemez.

YanlışDoğru cevap: B — Başbakanlık

2017 değişikliğiyle Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kaldırılmıştır. Cumhurbaşkanı yardımcılığı, bakanlıklar, politika kurulları ve Cumhurbaşkanlığı kararnamesi yeni sistemin kurumlarıdır.

Yeni sistemde Başbakanlık makamı yoktur; yürütme tek başına Cumhurbaşkanındadır.

YanlışDoğru cevap: E — İki hafta sonra, ilk turda en çok oy alan iki aday arasında ikinci tur yapılır ve en çok oyu alan seçilir

Birinci turda geçerli oyların salt çoğunluğunu alan aday çıkmazsa, bu oylamayı izleyen ikinci pazar günü (iki hafta sonra) ilk iki aday arasında ikinci tur yapılır ve bu turda en çok oyu alan aday Cumhurbaşkanı seçilir.

İkinci turda artık salt çoğunluk aranmaz; ilk iki aday arasında en çok oyu alan kazanır.

YanlışDoğru cevap: C — Bir bakanlığın merkez teşkilatının kurulması ve görevlerinin düzenlenmesi

Cumhurbaşkanlığı kararnameleri; temel haklar (kişi hakları ve siyasi haklar) alanında, Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda ve kanunda açıkça düzenlenen konularda çıkarılamaz. Yürütme yetkisine ilişkin, kanunla düzenlenmemiş konularda (örneğin bir bakanlığın teşkilatı) çıkarılabilir.

Kararname yürütme yetkisiyle sınırlıdır; yasak alanlarda veya kanunun düzenlediği konularda çıkarılamaz.

YanlışDoğru cevap: A — Kanun hükmü uygulanır; ayrıca TBMM aynı konuda kanun çıkarırsa kararname hükümsüz hâle gelir

Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kanunlarda farklı hükümler bulunması hâlinde kanun hükümleri uygulanır. Ayrıca TBMM aynı konuda kanun çıkarırsa Cumhurbaşkanlığı kararnamesi kendiliğinden hükümsüz hâle gelir.

Normlar çatışmasında kanun kararnameye üstündür; çatışmada kanun esas alınır.

YanlışDoğru cevap: B — 360

TBMM, üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verebilir. 600 üyenin beşte üçü 360'tır.

Aranan çoğunluk salt çoğunluk (301) değil, beşte üç (360) nitelikli çoğunluktur.

YanlışDoğru cevap: C — Cumhurbaşkanı ve TBMM seçimleri birlikte yapılır

Seçimlerin yenilenmesine ister TBMM ister Cumhurbaşkanı karar versin, Cumhurbaşkanı ve TBMM seçimleri birlikte yapılır. Sistemin mantığı iki organın seçimini birbirine bağlamıştır.

Cumhurbaşkanı Meclis'i tek başına feshedemez; yenileme her iki seçimi birlikte götürür.

YanlışDoğru cevap: E — Seçildiğinde partisiyle ilişiği kendiliğinden kesilir

2017 değişikliğiyle Cumhurbaşkanının partisiyle ilişiğinin kesilmesi kuralı kaldırılmıştır; Cumhurbaşkanı bir siyasi partiye üye olabilir ve genel başkanlık yapabilir. Bu nedenle 'ilişiği kesilir' ifadesi yanlıştır.

Eski sistemde tarafsızlık için ilişik kesilirdi; yeni sistemde bu şart yoktur.

YanlışDoğru cevap: D — Bütçe kanunu dışında kanun teklif etmek

Kanun teklifini milletvekilleri yapar; Cumhurbaşkanının genel anlamda kanun teklif etme yetkisi yoktur (yalnızca bütçe kanunu teklifini Meclis'e sunar). Kanunları yayımlamak, kararname çıkarmak, üst düzey atamalar ve bakan atamaları Cumhurbaşkanının yetkisindedir.

Cumhurbaşkanı kanunu yayımlar veya geri gönderir ama (bütçe dışında) kanun teklif edemez.

YanlışDoğru cevap: D — Yayımlandığı gün TBMM'nin onayına sunulur ve üç ay içinde görüşülüp karara bağlanır

Olağanüstü hâllerde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri yayımlandığı gün TBMM'nin onayına sunulur; TBMM bu kararnameleri üç ay içinde görüşüp karara bağlar, aksi hâlde kararname kendiliğinden yürürlükten kalkar.

OHAL kararnameleri yasama denetimine tabidir; süresiz veya denetimsiz değildir.

YanlışDoğru cevap: A — Cumhurbaşkanı kanunu yayımlar; dilerse iptal istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurabilir

Cumhurbaşkanının geri gönderdiği kanunu TBMM aynen kabul ederse, Cumhurbaşkanı kanunu yayımlamak zorundadır. Cumhurbaşkanı içeriğini Anayasaya aykırı buluyorsa yalnızca Anayasa Mahkemesine iptal başvurusunda bulunabilir; ikinci kez geri gönderemez.

Aynen kabul edilen kanunda ısrar için nitelikli çoğunluk aranmaz; Cumhurbaşkanı yayımlamak zorundadır.

YanlışDoğru cevap: B — İkinci dönemde iken TBMM'nin seçimlerin yenilenmesine karar vermesi hâlinde

Kural olarak bir kişi en fazla iki dönem Cumhurbaşkanı seçilebilir. Tek istisna, Cumhurbaşkanının ikinci döneminde iken TBMM'nin seçimlerin yenilenmesine karar vermesidir; bu durumda Cumhurbaşkanı bir kez daha aday olabilir.

İki dönem kuralının tek istisnası, ikinci dönemde Meclis'in seçimleri yenilemesidir.