KPSS İdari Yapı — Çözümlü Sorular

YanlışDoğru cevap: B — İlki hiyerarşi, ikincisi idari vesayet ilişkisidir

Kaymakamın ilçedeki devlet memurlarına emir ve talimat vermesi, aynı merkezî idare yapısı içindeki ast-üst ilişkisidir; bu bir hiyerarşi ilişkisidir. İçişleri Bakanlığının, ayrı bir kamu tüzel kişiliği olan belediyenin (yerinden yönetim kuruluşu) meclis kararını kanunda öngörülen sınırlar içinde denetlemesi ise idari vesayet ilişkisidir. Hiyerarşide amir emir verebilir ve işlemi değiştirebilir; vesayette ise ancak kanunla verilen yetki kadar denetim yapılır. Bu nedenle doğru eşleştirme B'dir.

Hiyerarşi aynı tüzel kişilik içindeki ast-üst ilişkisidir; farklı bir kamu tüzel kişisi olan yerinden yönetim kuruluşu üzerindeki denetim hiyerarşi değil, idari vesayettir.

YanlışDoğru cevap: D — Belediye başkanı

Vali (ilde), kaymakam (ilçede) ve bucak müdürü (bucakta) merkezî idarenin taşra teşkilatında yer alıp devleti temsil eden atanmış görevlilerdir; bakanlıkların il/ilçe taşra birim amirleri de merkezî idarenin taşra uzantısıdır (A, B, C, E). Belediye başkanı ise seçimle iş başına gelen, mahallî (yerinden) yönetim organıdır; merkezî idarenin taşra görevlisi değildir. Bu yüzden D ayrılır.

Öğrenci belediye başkanını da 'devlet görevlisi' diye merkezî idareye dâhil ediyor; oysa belediye başkanı seçimle gelen yerel yönetim organıdır, merkezî idarenin taşra temsilcisi değildir.

YanlışDoğru cevap: E — Büyükşehir belediye başkanı – Cumhurbaşkanı tarafından atanan merkezî idare görevlisi

Vali (ilde) ve kaymakam (ilçede) merkezî idarenin atanmış temsilcileridir (A, B); belediye başkanı ve muhtar ise seçimle gelen yerel/mahallî organlardır (C, D). Büyükşehir belediye başkanı da halk tarafından seçilen bir yerel yönetim organıdır; atanmış bir merkezî idare görevlisi değildir. Bu nedenle E yanlıştır.

Belediye başkanları (büyükşehir dâhil) seçimle gelen yerel yönetim organlarıdır; vali ve kaymakam gibi atanmış merkezî idare görevlileriyle karıştırılmamalıdır.

YanlışDoğru cevap: E — Kaymakamlık

1982 Anayasası'na göre mahallî idareler; il özel idaresi, belediye (büyükşehir belediyesi dâhil) ve köyden oluşur (A, B, C, D). Kaymakamlık ise ilçe düzeyinde merkezî idarenin taşra teşkilatına aittir ve seçimle oluşmayan bir birim olduğundan mahallî idare değildir. Bu nedenle E doğru yanıttır.

Kaymakamlık yerelde çalıştığı için mahallî idare sanılır; oysa merkezî idarenin taşra birimidir.

YanlışDoğru cevap: A — İdari yargı - İdare mahkemesi

İdarenin (belediyenin) tesis ettiği bir işlemin iptali istemi idari yargının görev alanındadır ve kural olarak ilk derece mahkemesi idare mahkemesidir; Danıştay temyiz/ilk derece istisnaları dışında kural olarak üst yargı mercii işlevi görür. Adli yargı kişiler arası ve ceza davalarına bakar; bu olayda görevli değildir.

İdari işlemin iptali adli yargıda değil, idari yargıda (idare mahkemesinde) istenir.

YanlışDoğru cevap: E — İl özel idaresi – merkezî idarenin taşra teşkilatı

İl özel idaresi, karar organı (il genel meclisi) seçimle oluşan bir mahallî (yerinden yönetim) idaredir; merkezî idarenin taşra teşkilatı değildir. Bu yüzden E yanlıştır. A, B ve D mahallî idarelerdir; C ise doğrudur: valilik merkezî idarenin ildeki taşra kuruluşudur.

‘İl özel idaresi’ adındaki ‘il’ nedeniyle merkezî idarenin taşra birimi sanılır; oysa karar organı seçimle gelen bir mahallî idaredir.

YanlışDoğru cevap: D — Bakanlıklar

Belediye, il özel idaresi, köy ve büyükşehir belediyesi mahallî idare (yerinden yönetim) kuruluşlarıdır. Bakanlıklar ise merkezî idarenin başkent teşkilatında yer alır; mahallî idare değildir. Bu nedenle kapsam dışı olan D'dir.

Bakanlıkların yerel yönetim sanıldığı olur; oysa bakanlıklar merkezî idarenin başkent teşkilatıdır, mahallî idare değildir.

YanlışDoğru cevap: C — Aynı tüzel kişilik içinde üst görevlinin ast üzerinde emir verme ve denetleme yetkisidir.

A, B, D ve E idari vesayetin özellikleridir: idari vesayet ayrı tüzel kişilikler arasında, kanunla ve sınırlı olarak tanınır, yerel özerkliği dengeler. C ise aynı tüzel kişilik içindeki ast-üst ilişkisini (emir verme, denetleme) anlatır ki bu hiyerarşidir. Dolayısıyla hiyerarşiye ait olan C’dir.

Öğrenci hiyerarşi ile idari vesayeti karıştırıp aynı kurum içindeki denetimi de vesayet sanır.

YanlışDoğru cevap: C — Sayıştay

1982 Anayasası’nda yüksek mahkemeler; Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesidir. Sayıştay ise merkezî yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idarelerinin gelir-gider ve mallarını TBMM adına denetleyen; sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlayan bir hesap yargısı/denetim organıdır ve klasik anlamda yüksek mahkeme sayılmaz. Bu nedenle C doğru cevaptır.

Sayıştay’ın ‘yargı’ işlevi olması nedeniyle yüksek mahkeme sanılır; oysa anayasal listede yüksek mahkeme olarak yer almaz.

YanlışDoğru cevap: C — Valilik — Hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşu

Valilik, merkezî idarenin taşra teşkilatıdır (yetki genişliği ilkesine dayanır); hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşu DEĞİLDİR, bu nedenle C yanlıştır. A, B ve E yer yönünden yerinden yönetim (mahallî idare); D ise hizmet yönünden yerinden yönetim örneğidir.

Öğrenci merkezî idarenin taşra birimi olan valiliği, yerinden yönetim kuruluşu sanar.

YanlışDoğru cevap: B — Uyuşmazlık Mahkemesi → bireysel başvuruları karara bağlama

B yanlıştır: Uyuşmazlık Mahkemesi, adli ve idari yargı mercileri arasındaki GÖREV ve HÜKÜM UYUŞMAZLIKLARINI çözer; BİREYSEL BAŞVURULARI karara bağlama görevi ANAYASA MAHKEMESİ'ne aittir. A (Yargıtay-adli), C (Anayasa Mahkemesi-norm denetimi), D (Sayıştay-mali denetim), E (Danıştay-idari) doğrudur. Yanlış eşleştirme B'dedir.

Öğrenci Uyuşmazlık Mahkemesi'ni bireysel başvuru merci sanır; oysa bireysel başvuru Anayasa Mahkemesi'nindir. Uyuşmazlık Mahkemesi yargı kolları arası uyuşmazlığa bakar.

YanlışDoğru cevap: D — Sayıştay – Cumhurbaşkanını görevle ilgili suçlardan Yüce Divan sıfatıyla yargılamak

Anayasa Mahkemesi kanunların Anayasa'ya uygunluğunu denetler (A doğru) ve Yüce Divan sıfatıyla belirli üst düzey görevlileri (Cumhurbaşkanı, bakanlar, yüksek yargı üyeleri vb.) yargılar (E doğru). Danıştay idari yargının (B doğru), Yargıtay adli yargının (C doğru) en yüksek merciidir. Sayıştay ise merkezî yönetim ve kamu idarelerinin gelir-gider ve mallarını TBMM adına DENETLEYEN organdır; Yüce Divan yargılaması yapmaz. Bu görev Anayasa Mahkemesi'ne aittir. Yanlış eşleştirme D'dir.

Yüce Divan sıfatını taşıyan tek yüksek mahkeme Anayasa Mahkemesi'dir. Sayıştay bir yargı-denetim organıdır ancak yüksek görevlileri yargılamaz; öğrenci Sayıştay'ı Yüce Divan görevleriyle karıştırabilir.

YanlışDoğru cevap: D — İl Millî Eğitim Müdürlüğü

Belediye, il özel idaresi, köy ve büyükşehir belediyesi 'mahallî idareler' (yerinden yönetim kuruluşları) kategorisinde yer alır; bunlar tüzel kişiliği olan, seçimle oluşan yerel yönetim birimleridir. İl Millî Eğitim Müdürlüğü ise merkezî idarenin TAŞRA TEŞKİLATI olup Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlıdır. Bu yönüyle D, diğerlerinden farklı kategoridedir.

Bakanlık il müdürlüklerini (taşra teşkilatı) yerel yönetim sanmak; oysa bunlar merkezî idarenin uzantısıdır.

YanlışDoğru cevap: E — Uyuşmazlık Mahkemesi — adli, idari ve askerî yargı mercilerinin verdiği kararların temyiz incelemesini yapmak.

Uyuşmazlık Mahkemesi'nin görevi, adli ve idari yargı mercileri arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmektir; bir temyiz (üst inceleme) mahkemesi değildir. E bu nedenle yanlıştır. A (Danıştay), B (Yargıtay), C (Sayıştay) ve D (Anayasa Mahkemesi) doğru eşleştirmelerdir.

Uyuşmazlık Mahkemesi yargı kolları arasındaki görev/hüküm uyuşmazlığını çözer; kararların temyiz merci Yargıtay (adli) ve Danıştay'dır (idari).

YanlışDoğru cevap: D — Merkezden yönetim – Yerinden yönetim

Vali, merkezî idarenin ildeki temsilcisidir ve merkez tarafından atanır; bu merkezden yönetim (ve valinin karar alabilmesi yetki genişliği) ilkesini yansıtır. Belediye ise mahallî idaredir; karar organları (belediye başkanı ve meclisi) halkça seçilir; bu yerinden yönetim ilkesidir. Örnekte iki ilke bir arada uygulanmaktadır: merkezden yönetim – yerinden yönetim (D).

Valinin atanması merkezden yönetimi, belediye başkanının seçilmesi yerinden yönetimi gösterir; ikisi Türk idari yapısında birlikte bulunur.

YanlışDoğru cevap: A — Hiyerarşi ve idari vesayet

İdarenin bütünlüğü, merkezî idarenin kendi içinde hiyerarşi ile, merkezî idare ile yerinden yönetim kuruluşları arasında ise idari vesayet ile sağlanır. Merkezden/yerinden yönetim idarenin kuruluş esaslarıdır (bütünlüğü sağlayan araç değildir); yetki genişliği ise yalnızca merkezden yönetimi yumuşatan bir tekniktir.

Merkezden ve yerinden yönetim, idarenin kuruluş esaslarıdır; bütünlüğü sağlayan araçlar ise hiyerarşi ve idari vesayettir.

YanlışDoğru cevap: E — İldeki belediye başkanının hiyerarşik amiri olması

Belediye başkanı seçimle iş başına gelen bir mahallî idare organıdır; vali onun hiyerarşik amiri değildir (aralarında olsa olsa sınırlı bir idari vesayet ilişkisi bulunur). Vali ise hükümetin ildeki temsilcisidir, il özel idaresinin başıdır, atanmış kaymakamların hiyerarşik amiridir ve yetki genişliğinden yararlanır.

Vali ile seçilmiş belediye başkanı arasında hiyerarşi değil, sınırlı ve kanunla belirlenmiş bir vesayet ilişkisi vardır.

YanlışDoğru cevap: E — Yerinden yönetim ilkesinin bir görünümüdür

Yetki genişliği, merkezden yönetime ilişkin bir tekniktir; vali merkez adına ve merkezin temsilcisi olarak karar alır, ayrı bir tüzel kişilik adına değil. Bu nedenle yerinden yönetimin bir türü değildir. Diğer öncüller doğrudur.

Yetki genişliği merkezden yönetimi yumuşatır; yerinden yönetimle (ayrı tüzel kişilik/özerklik) karıştırılmamalıdır.

YanlışDoğru cevap: D — İl özel idaresi

Üniversite, TRT, TOBB ve Türkiye Barolar Birliği hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşlarıdır. İl özel idaresi ise belirli bir coğrafyada yaşayanların ortak ihtiyaçlarını karşılayan yer (mahallî) yönünden yerinden yönetim kuruluşudur; bu nedenle türü diğerlerinden farklıdır.

Yer yönünden yerinden yönetim belirli bir coğrafyaya, hizmet yönünden yerinden yönetim belirli bir hizmete dayanır.

YanlışDoğru cevap: C — Türkiye Barolar Birliği

Türkiye Barolar Birliği, hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşu olmakla birlikte Anayasa m.135 kapsamında kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşudur. Üniversite, TRT, TÜBİTAK ve SGK ise hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşu olsalar da meslek kuruluşu değildir.

Bütün hizmet yerinden yönetim kuruluşları meslek kuruluşu değildir; meslek kuruluşları m.135'e tabi özel bir alt türdür.

YanlışDoğru cevap: A — Bir bakanın, kendi bakanlığının genel müdürüne yazılı emir vermesi

Hiyerarşi, aynı kamu tüzel kişiliği içinde ast-üst arasındaki ilişkidir; bakan ile bakanlık genel müdürü aynı tüzel kişilik içindedir. Diğer seçeneklerde merkezî idare ile ayrı tüzel kişiliğe sahip yerinden yönetim kuruluşları arasındaki denetim, yani idari vesayet söz konusudur.

Hiyerarşi aynı tüzel kişilik içinde, idari vesayet ise ayrı tüzel kişilikler arasında işler.

YanlışDoğru cevap: E — Vesayet makamı, denetlediği kuruluşun hiyerarşik üstü olup ona doğrudan emir verebilir

Vesayet makamı ile denetlenen yerinden yönetim kuruluşu ayrı tüzel kişilerdir; vesayet makamı üst değildir ve kural olarak doğrudan emir veremez, yerine geçip işlem yapamaz. Diğer öncüller iki denetim türü arasındaki temel farkları doğru yansıtır.

Vesayet makamı, denetlediği kuruluşun amiri (hiyerarşik üstü) değildir; yetkisi kanunla sınırlıdır.

YanlışDoğru cevap: B — Kapsamı geniş yorumlanır; tereddüt hâlinde vesayet makamı lehine karar verilir

İdari vesayet istisnai bir yetkidir ve dar yorumlanır; tereddüt hâlinde vesayet makamı lehine değil, denetlenen kuruluşun özerkliği lehine yorum yapılır (vesayette şüphe hâlinde yetki yoktur). Diğer öncüller doğrudur.

Vesayette şüphe hâlinde yetki yoktur; yetki dar yorumlanır, geniş değil.

YanlışDoğru cevap: B — İl - İlçe - Bucak

Ülke önce illere, iller ilçelere, ilçeler de bucaklara ayrılır. Merkezî idarenin taşra teşkilatının büyükten küçüğe sıralanışı il, ilçe ve bucaktır.

İl en büyük, bucak en küçük taşra birimidir; sıralama karıştırılmamalıdır.

YanlışDoğru cevap: D — Kaymakam

İlçe yönetiminin başında, merkezî idarenin temsilcisi olan ve atama yoluyla göreve gelen kaymakam bulunur. İlin başında vali, bucağın başında bucak müdürü yer alır; muhtar ve belediye başkanı ise seçimle gelir.

Kaymakam ilçenin, vali ise ilin atanmış merkezî idare temsilcisidir; birbirine karıştırılmamalıdır.

YanlışDoğru cevap: C — Muhtar, ilçe kaymakamı tarafından atanır

Muhtar atama ile değil, köy halkının seçimiyle göreve gelir; kaymakam tarafından atanmaz. Köyün karar organı ihtiyar meclisidir, köy yer yönünden yerinden yönetim kuruluşudur ve muhtar seçilmiş organ olmakla birlikte merkezî idarenin köydeki kimi görevlerini de yerine getirir.

Muhtar seçimle gelir; atanmış bir merkezî idare görevlisi (vali/kaymakam) ile karıştırılmamalıdır.

YanlışDoğru cevap: B — 2024 - beş yıl

Mahallî idarelerin seçimle gelen organları için mahallî idareler seçimi beş yılda bir yapılır. 2019'da yapılan seçimin ardından olağan koşullarda bir sonraki seçim 2019 + 5 = 2024 yılında yapılır.

Mahallî idareler seçimi (2018 değişikliğinden sonra) dört değil beş yılda bir yapılır.

YanlışDoğru cevap: A — Sosyal Güvenlik Kurumu

Sosyal Güvenlik Kurumu, belirli bir hizmeti ülke genelinde yürüten hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşudur. İl özel idaresi, belediye, köy ve büyükşehir belediyesi ise belirli bir coğrafyaya dayanan yer yönünden yerinden yönetim kuruluşlarıdır.

SGK bir mahallî idare değildir; belirli bir hizmete dayanan hizmet yerinden yönetim kuruluşudur.

YanlışDoğru cevap: D — Yargı mercilerince

Anayasa'ya göre mahallî idarelerin seçilmiş organlarının organlık sıfatını kazanma ve kaybetmelerine ilişkin denetim yargı yoluyla yapılır. Bu, seçilmiş organların güvencesidir; idari makamlar bu sıfatı doğrudan sona erdiremez.

Seçilmiş organların organlık sıfatına ilişkin denetim idari değil, yargısaldır.

YanlışDoğru cevap: C — İl özel idaresinin başı olan vali, il genel meclisince kendi üyeleri arasından seçilir

Vali seçimle değil, atama yoluyla göreve gelir; il genel meclisince üyeler arasından seçilmez. İl özel idaresinin karar organı seçimle gelen il genel meclisi, yürütme organının başı ise atanmış validir. İl özel idaresi yer yönünden yerinden yönetim kuruluşudur ve vali aynı anda hem merkezî idareyi temsil eder hem de il özel idaresinin başıdır.

İl özel idaresinde seçimle gelen organ il genel meclisidir; vali atanır, seçilmez.