1926'da kabul edilen Turk Medeni Kanunu; tek esliligi getirmis, resmi nikahi zorunlu kilmis, mirasta ve taniklikta kadin-erkek esitligini saglamis ve din esasli aile hukukunun yerini almistir. Bu ozelliklere gore Medeni Kanun oncelikle hangi iki ilkeyle iliskilidir?

Milliyetcilik ve Cumhuriyetcilik

Asagidaki gelismelerin cogu, 'yurtta baris, dunyada baris' butunleyici ilkesiyle iliskilendirilebilir. Buna gore bu ilkeyle DOGRUDAN ilgili SAYILAMAYACAK olan hangisidir?

Harf Inkilabi'nin gerceklestirilmesi (1928)

Balkan Antanti'nin imzalanmasi (1934)

Sadabat Pakti'nin imzalanmasi (1937)

Milletler Cemiyeti'ne uye olunmasi (1932)

Montro Bogazlar Sozlesmesi'nin imzalanmasi (1936)

Bir ogretmen, laiklik ilkesiyle dogrudan iliskili inkilaplari tahtaya yazmak istemektedir. Buna gore asagidaki inkilaplardan hangisi bu listeye YANLIS olarak eklenmis olur?

Sumerbank ve Etibank'in kurulmasi

Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun cikarilmasi

Tekke, zaviye ve turbelerin kapatilmasi

Aşağıdaki inkılaplardan hangisi, doğrudan laiklik ilkesiyle ilişkilendirilemez?

Kabotaj Kanunu'nun çıkarılması

Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun kabulü

Tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması

Şer'iye ve Evkaf Vekâletinin kaldırılması

Anayasadan 'Devletin dini İslam'dır' ibaresinin çıkarılması

Aşağıdaki inkılaplardan hangisi, doğrudan doğruya laiklik ilkesiyle DEĞİL, öncelikle başka bir Atatürk ilkesiyle ilişkilendirilir?

Aşar vergisinin kaldırılması

Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun kabulü

Tekke ve zaviyelerin kapatılması

Asagidakilerden hangisi Ataturk'un milliyetcilik anlayisi icin SOYLENEMEZ?

Irk ve din esasina dayanan ayirimci bir milliyetcilik anlayisidir

Ortak kultur, dil, tarih ve ulku birligine dayanir

Birlestirici ve butunlestirici bir nitelik tasir

Laik ve akilci bir temele oturur

Milli birlik ve beraberligi guclendirmeyi amaclar

Bir ogrenci, halkcilik ilkesinin ozelliklerini siralarken bir maddeyi yanlislikla eklemistir. Asagidakilerden hangisi halkcilik ilkesinin kapsamina GIRMEZ?

Uretim araclarinin devlet mulkiyetine gecirilerek ekonominin merkezden yonetilmesi

Kanun onunde herkesin esit sayilmasi

Sinif ve zumre ayricaliklarinin reddedilmesi

Halkin yonetime katilmasinin saglanmasi

Toplumda dayanisma ve is bolumunun esas alinmasi

Türkiye Tarihi

Atatürk İlkeleri — Altı Temel İlke, Bütünleyici İlkeler ve İlke-İnkılap Eşleştirmesi

Atatürkçülüğün altı temel ilkesini tanımlarıyla, örnek inkılaplarıyla ve bütünleyici ilkelerle birlikte KPSS mantığıyla kavra; hangi ilkenin hangi inkılapla doğrudan ilişkili olduğunu ayırt et.

13 dk okuma · 5 bölüm

Atatürkçülük ve İlkelerin Yapısı

Atatürkçülük (Kemalizm), akla ve bilime dayanan, milletin ihtiyaçlarından doğan, çağdaş uygarlığı hedefleyen bir düşünce sistemidir. Altı temel ilke ilk kez 1931'de CHP'nin (Cumhuriyet Halk Fırkası) programında yer almış, 1937'de Anayasa'ya (1924 Anayasası'na yapılan değişiklikle) girerek devletin resmi ilkeleri hâline gelmiştir. Bu altı ilkeye "altı ok" denir; CHP'nin ambleminde de bu oklar yer alır.

Altı temel ilke şunlardır: Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık, Devletçilik, Laiklik, İnkılapçılık.

Bu ilkeleri destekleyen, tamamlayan ilkelere de bütünleyici (tamamlayıcı) ilkeler denir: milli egemenlik, milli birlik ve beraberlik, yurtta barış–dünyada barış, çağdaşlık ve batılılaşma, milli bağımsızlık–insanlık ve insan sevgisi, bilimsellik ve akılcılık.

Ayırt et: İlkelerin dayanağı CHP programına (1931) ve Anayasa'ya (1937) girmesidir. İlkeler birbiriyle iç içedir; bir inkılap aynı anda birden fazla ilkeyle ilişkili olabilir.

Altı Temel İlke: Tanım ve Örnek İnkılap

İlke	Temel Anlamı	Doğrudan Örnek İnkılap
Cumhuriyetçilik	Egemenliğin millete ait olduğu, yöneticilerin seçimle iş başına geldiği devlet biçimi	Cumhuriyet'in ilanı (1923), TBMM'nin açılması, saltanatın kaldırılması, seçim/siyasi parti
Milliyetçilik	Milleti ortak değerlerde birleştirme; ırkçı değil, birleştirici/kucaklayıcı	Türk Tarih Kurumu (1931), Türk Dil Kurumu (1932), Misak-ı Milli, Kabotaj Kanunu
Halkçılık	Kanun önünde eşitlik, ayrıcalıksız toplum, halkın yönetime katılması	Kadınlara seçme-seçilme hakkı, aşiretin/toprak eşitsizliğinin giderilmesi, Tekke-Zaviyeler, soyadı kanunu, saltanatın kaldırılması
Devletçilik	Özel sektörün yetersiz kaldığı ekonomik yatırımları devletin yapması	Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1934), Sümerbank, Etibank, demiryolu/fabrika yatırımları
Laiklik	Din ve devlet işlerinin ayrılması, akıl ve bilime dayalı yönetim	Halifeliğin kaldırılması (1924), Tevhid-i Tedrisat, Tekke-Zaviyeler, laiklik ibaresinin Anayasa'ya girmesi (1937), medeni kanun
İnkılapçılık	Eskiyip çağın gerisinde kalan kurumları yenileriyle değiştirme, sürekli yenileşme	Şapka Kanunu, takvim-saat-ölçü değişikliği, harf inkılabı, medeni kanun (bütün inkılapların özü)

İnkılapçılık, diğer beş ilkenin hayata geçirilmesini sağlayan dinamik/değişimci ilkedir; her inkılap aynı zamanda inkılapçılığın örneğidir.

İlkelerin Ayrıntılı Karşılaştırması ve Karıştırılan Noktalar

Halkçılık vs Devletçilik: Halkçılık sosyal eşitlik (sınıf/ayrıcalık yok, kanun önünde eşitlik) ilkesidir; Devletçilik ise ekonomik bir ilkedir (devletin ekonomiye müdahalesi). Kadınlara seçme-seçilme hakkı → Halkçılık; Sümerbank/fabrika kurulması → Devletçilik.
Cumhuriyetçilik vs Milli Egemenlik: Milli egemenlik (egemenlik millete aittir) cumhuriyetçiliği bütünleyen ilkedir. Cumhuriyetçilik "devlet biçimi", milli egemenlik "egemenliğin kaynağı" vurgusudur.
Laiklik vs Cumhuriyetçilik: Halifeliğin kaldırılması hem laiklik hem cumhuriyetçilikle ilişkilidir; ama din-devlet ayrımı vurgusu öne çıkıyorsa Laiklik esas alınır. Saltanatın kaldırılması ise doğrudan Cumhuriyetçilikle (ve Halkçılık/milli egemenlikle) ilgilidir, tek başına laiklikle değil.
Milliyetçilik'in niteliği: Atatürk milliyetçiliği ırkçı ve ayrımcı değil, "Ne mutlu Türküm diyene" anlayışıyla birleştirici, laik ve akılcıdır. Kabotaj Kanunu (1926) — Türk karasularında taşımacılığın Türklere ait olması — milliyetçilik/milli bağımsızlık örneğidir.
Devletçilik'in ortaya çıkışı: 1929 Dünya Ekonomik Buhranı ve özel sermaye yetersizliği nedeniyle 1930'lardan itibaren ağırlık kazanmış, Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (1934) ile sistematikleşmiştir.

Bütünleyici (Tamamlayıcı) İlkeler

Temel ilkeleri destekleyen ilkeler ve bağlantıları:

Bütünleyici İlke	Hangi Temel İlkeyi Tamamlar	Açıklama
Milli egemenlik	Cumhuriyetçilik	Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir (TBMM'nin açılması, saltanatın kaldırılması)
Milli birlik ve beraberlik / ülke bütünlüğü	Milliyetçilik	Milleti bölünmez bütün sayma; TTK, TDK, Misak-ı Milli
Yurtta barış, dünyada barış	Milliyetçilik / Cumhuriyetçilik	Milletler Cemiyeti'ne üyelik (1932), Balkan Antantı (1934), Sadabat Paktı (1937), Montrö (1936)
Çağdaşlık ve batılılaşma	İnkılapçılık	Takvim-saat-ölçü, harf inkılabı, kılık-kıyafet, eğitim birliği
Milli bağımsızlık / insanlık ve insan sevgisi	Milliyetçilik / Cumhuriyetçilik	Tam bağımsızlık, kapitülasyonların kaldırılması (Lozan), insan haklarına saygı
Bilimsellik ve akılcılık	Laiklik / İnkılapçılık	Aklı ve bilimi rehber alma; eğitimde pozitif bilim, Tevhid-i Tedrisat

SINAV İPUCU: "Yurtta barış, dünyada barış" ilkesiyle Balkan Antantı, Sadabat Paktı, Milletler Cemiyeti üyeliği ve Montrö Boğazlar Sözleşmesi eşleştirilir. Kapitülasyonların kaldırılması → milli bağımsızlık. Bu eşleştirmeler sıklıkla doğrudan sorulur.

İlke-İnkılap Eşleştirme Mantığı (KPSS Kalıbı)

KPSS'de sorular genellikle şu kalıplarda gelir:

"Verilen inkılap hangi ilkeyle doğrudan ilgilidir?" — Örnek: "Kadınlara seçme-seçilme hakkı verilmesi" → Halkçılık (kanun önünde eşitlik).
"Hangisi ... ilkesiyle DOĞRUDAN ilgili DEĞİLDİR?" — Örnek: Laiklikle ilgili inkılaplar arasında "Sümerbank'ın kurulması" yer alıyorsa, o Devletçilikle ilgilidir, laiklikle değil.
"Verilen ortak özelliklere göre hangi ilke kastediliyor?" — Örnek: "Din ve devlet işlerinin ayrılması, eğitimin birleştirilmesi, akıl ve bilimin esas alınması" → Laiklik.

En çok karıştırılan eşleştirmeler:

Medeni Kanun → hem Laiklik (dini hukukun yerine laik hukuk), hem Halkçılık (kadın-erkek eşitliği), hem İnkılapçılık ile ilişkilidir. Soruda vurgulanan yöne bak.
Soyadı Kanunu (1934) → Halkçılık (eşitlik; unvan/lakapların kaldırılması).
Aşar (öşür) vergisinin kaldırılması (1925) → Halkçılık (köylünün yükü hafifledi), Devletçilik değil.
Harf İnkılabı (1928) → İnkılapçılık ve çağdaşlık/batılılaşma (ve halkın okur-yazarlığıyla halkçılık).

Karıştırma: "Cumhuriyet'in ilanı" → Cumhuriyetçilik; "Halifeliğin kaldırılması" → Laiklik (ve Cumhuriyetçilik). Saltanatın kaldırılması (1922) ile halifeliğin kaldırılması (1924) farklı tarihlerde ve farklı ağırlıklı ilkelerle ilişkilidir: saltanat → Cumhuriyetçilik/Milli egemenlik; halifelik → Laiklik.

Bu konudan 10 soru

Okuduğunu hemen sına — her sorunun çözümü altında.

10 sorudan 0 tanesi cevaplandıSkor: 0/10

1.
1926'da kabul edilen Turk Medeni Kanunu; tek esliligi getirmis, resmi nikahi zorunlu kilmis, mirasta ve taniklikta kadin-erkek esitligini saglamis ve din esasli aile hukukunun yerini almistir. Bu ozelliklere gore Medeni Kanun oncelikle hangi iki ilkeyle iliskilidir?
YanlışDoğru cevap: B — Laiklik ve Halkcilik
Medeni Kanun (1926), dini hukuk yerine laik hukuku getirmesi yonuyle laiklik; kadin-erkek esitligini ve toplumsal esitligi saglamasi yonuyle halkcilik ilkesiyle iliskilidir. Ayni zamanda inkilapciligin da ornegidir, ancak verilen ozelliklere gore one cikan iki ilke laiklik ve halkciliktir.
Medeni Kanun'un sadece laiklikle sinirli sanilmasi; kadin-erkek esitligi boyutu halkciligi da dogrudan ilgilendirir.
2.
Asagidaki gelismelerin cogu, 'yurtta baris, dunyada baris' butunleyici ilkesiyle iliskilendirilebilir. Buna gore bu ilkeyle DOGRUDAN ilgili SAYILAMAYACAK olan hangisidir?
YanlışDoğru cevap: E — Harf Inkilabi'nin gerceklestirilmesi (1928)
Balkan Antanti, Sadabat Pakti, Milletler Cemiyeti uyeligi ve Montro; komsularla ve dunyayla baris ve isbirligi cabalarini yansittigindan 'yurtta baris, dunyada baris' ilkesiyle dogrudan iliskilidir. Harf Inkilabi (1928) ise egitim/kultur alaninda bir yenilik olup inkilapcilik ve cagdaslasmayla ilgilidir; dis barisla dogrudan iliskisi yoktur.
Ayni donemde (1928-1937) gerceklesen her gelismeyi ayni ilkeye baglama yanilgisi; inkilaplar iceriklerine gore farkli ilkelerle iliskilidir.
3.
Bir ogretmen, laiklik ilkesiyle dogrudan iliskili inkilaplari tahtaya yazmak istemektedir. Buna gore asagidaki inkilaplardan hangisi bu listeye YANLIS olarak eklenmis olur?
YanlışDoğru cevap: D — Sumerbank ve Etibank'in kurulmasi
Sumerbank ve Etibank'in kurulmasi, ozel sektorun yetersiz kaldigi alanlarda devletin ekonomik yatirim yapmasini ifade eden devletcilik ilkesinin ornegidir; laiklikle dogrudan ilgisi yoktur. Digerleri (halifeligin kaldirilmasi 1924, Tevhid-i Tedrisat 1924, tekke-zaviyeler 1925, Medeni Kanun 1926) din-devlet ayrimiyla dogrudan iliskili laiklik ornekleridir.
Butun Cumhuriyet inkilaplarinin laiklikle iliskili sanilmasi; oysa ekonomik yatirimlar devletcilik kapsamindadir.
4.
Aşağıdaki inkılaplardan hangisi, doğrudan laiklik ilkesiyle ilişkilendirilemez?
YanlışDoğru cevap: D — Kabotaj Kanunu'nun çıkarılması
A (öğretimin birleştirilmesi ve din-devlet eğitiminin ayrışması), B (dinî istismar merkezlerinin kapatılması), C (din işlerine bakan vekâletin kaldırılması) ve E (devletin dininin anayasadan çıkarılması) doğrudan laiklikle ilişkilidir. Kabotaj Kanunu (1926) ise Türk karasularında taşımacılık hakkının Türk gemilerine verilmesiyle ilgili olup ekonomik bağımsızlık ve millî ekonomi/milliyetçilikle bağlantılıdır; laiklikle doğrudan ilişkisi yoktur. Bu nedenle cevap D'dir.
Her Atatürk inkılabı laiklikle açıklanamaz; Kabotaj Kanunu dinî yapıyla değil, denizcilikte millî egemenlik ve ekonomik bağımsızlıkla ilgilidir.
5.
Aşağıdaki inkılaplardan hangisi, doğrudan doğruya laiklik ilkesiyle DEĞİL, öncelikle başka bir Atatürk ilkesiyle ilişkilendirilir?
YanlışDoğru cevap: A — Aşar vergisinin kaldırılması
Halifeliğin kaldırılması, öğretimin birleştirilmesi (Tevhid-i Tedrisat), tekke-zaviyelerin kapatılması ve dinî esaslı hukukun yerine Medeni Kanun'un kabulü doğrudan laiklik ilkesiyle ilişkilidir (B, C, D, E). Aşar (öşür) vergisinin kaldırılması ise öncelikle üreticiyi ve tarımı destekleyen, devletin ekonomiye yön verdiği bir uygulama olarak devletçilik/halkçılık ile ilişkilendirilir; laiklikle doğrudan bağlantısı yoktur. Bu nedenle A ayrılır.
Öğrenci dinsel çağrışım taşıyan her düzenlemeyi laiklikle eşliyor; aşar vergisinin kaldırılmasının ekonomik/halkçı yönünü gözden kaçırıyor.
6.
Kabotaj Kanunu ile Turk karasularinda gemi isletme ve tasima hakkinin yalnizca Turk vatandaslarina taninmasi ve Lozan ile kapitulasyonlarin kaldirilmasi hangi butunleyici ilkeyle EN dogrudan iliskilidir?
YanlışDoğru cevap: C — Milli bagimsizlik
Kabotaj hakkinin Turklere verilmesi (1926) ve kapitulasyonlarin Lozan'la (1923) kaldirilmasi, ekonomik ve siyasi olarak dis bagimliliga son verip tam bagimsizligi pekistirdiginden dogrudan milli bagimsizlik ilkesiyle iliskilidir.
Kabotaj Kanunu'nun her zaman milliyetcilik veya milli egemenlikle ozdeslesmesi; kapitulasyon/dis bagimlilik boyutu one cikinca EN dogru cevap milli bagimsizliktir.
7.
1929 Dunya Ekonomik Buhrani'nin ardindan ozel sermaye birikiminin yetersiz kalmasi uzerine, sanayilesmeyi hizlandirmak icin 1934'te Birinci Bes Yillik Sanayi Plani uygulamaya konulmus; bu cerceevede kamu bankalari ve fabrikalar kurulmustur. Bu politika hangi ilkenin gereklerinin hayata gecirilmesidir?
YanlışDoğru cevap: B — Devletcilik
Ozel girisimin yetersiz kaldigi ekonomik alanlarda devletin dogrudan yatirim yapmasi ve planli sanayilesmeye gitmesi devletcilik ilkesinin tanimidir. Birinci Bes Yillik Sanayi Plani (1934) bu ilkenin en tipik uygulamasidir.
Fabrika/banka kurulmasi bazen halkciliga (halkin refahi) baglanir; ancak dogrudan ekonomik mudahale devletciligin konusudur.
8.
Asagidakilerden hangisi Ataturk'un milliyetcilik anlayisi icin SOYLENEMEZ?
YanlışDoğru cevap: A — Irk ve din esasina dayanan ayirimci bir milliyetcilik anlayisidir
Ataturk milliyetciligi irkci ve dini esasa dayali ayirimci degil; ortak dil, kultur, tarih ve ulku birligine dayanan birlestirici, kucaklayici ve laik bir anlayistir. Bu nedenle 'irk ve din esasina dayanan ayirimci' ifadesi soylenemez.
Milliyetciligin ille de irk esasina dayandigi yanilgisi; Ataturk milliyetciligi ise birlestiricidir ve irkciligi reddeder.
9.
'Din ve devlet islerinin birbirinden ayrilmasi, egitimin tek elde birlestirilmesi ve devlet yonetiminde akil ile bilimin esas alinmasi' ozelliklerini ortak paydada birlestiren ilke asagidakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: A — Laiklik
Din-devlet ayrimi, egitim birligi (Tevhid-i Tedrisat, 1924) ve akil-bilim vurgusu laiklik ilkesinin dogrudan ozellikleridir. Laiklik, dini kurallar yerine akli ve bilimsel kurallarin yonetime hakim olmasini ongorur.
Egitim birligi bazen sadece inkilapcilik/cagdaslasma sanilir; ancak din esasli medreselerin kaldirilmasi ozunde laiklikle ilgilidir.
10.
Bir ogrenci, halkcilik ilkesinin ozelliklerini siralarken bir maddeyi yanlislikla eklemistir. Asagidakilerden hangisi halkcilik ilkesinin kapsamina GIRMEZ?
YanlışDoğru cevap: D — Uretim araclarinin devlet mulkiyetine gecirilerek ekonominin merkezden yonetilmesi
Halkcilik; kanun onunde esitlik, ayricaliksizlik, halkin yonetime katilimi ve dayanismayi ongorur. Ancak uretim araclarinin devlet mulkiyetine gecirilip ekonominin merkezden yonetilmesi bir ekonomik yaklasimdir ve halkciligin degil, olsa olsa asiri kolektivizmin konusudur; Ataturk devletciligi ise karma ekonomiye dayanir. Bu nedenle halkciligin kapsamina girmez.
Halkciligin (sosyal esitlik) ekonomik kolektivizmle karistirilmasi; halkcilik siyasi-sosyal esitliktir, uretim araclarinin devletlestirilmesini ongormez.