23 Nisan 1920'de acilan TBMM'nin, 'egemenlik kayitsiz sartsiz milletindir' ilkesini benimsemesi ve hem yasama hem yurutme yetkisini kendinde toplamasi, asagidakilerden hangisini gosterir?

Yeni bir devletin ulusal egemenlik ve guclerin birligi esasina dayandigini

Saltanat ve hilafetin resmen kaldirildigini

Meclisin yalnizca danisma islevi gordugunu

Istanbul Hukumeti'nin otoritesinin taninmaya devam ettigini

Kuvvetler ayriligi ilkesinin benimsendigini

Mondros Ateskes Antlasmasi'nin 7. maddesi, Itilaf Devletleri'ne 'guvenliklerini tehdit eden bir durum olusursa herhangi bir stratejik noktayi isgal etme' hakki tanimistir. Bu maddenin milli mucadele acisindan en onemli sonucu asagidakilerden hangisidir?

Isgallere hukuki bir kilif/gerekce saglayarak yurdun her yaninda isgallerin onunu acmasi

Osmanli ordusunun tamamen terhis edilmesini engellemesi

Bogazlarin yonetiminin dogrudan Osmanli'da kalmasini garanti etmesi

Azinliklarin silahlandirilmasini yasaklamasi

Kapitulasyonlarin kaldirilmasini saglamasi

Bir cemiyet; manda ve himaye fikrini savunmus, milli mucadeleye karsi cikmis ve bagimsizligi degil bir buyuk devletin korumasi altina girmeyi cozum gormustur. Buna gore asagidaki cemiyetlerden hangisi bu tanima uymaz; yani milli (yararli) cemiyet olarak degerlendirilir?

Sulh ve Selamet-i Osmaniye Firkasi

Millî Mücadele hazırlık dönemi kongreleriyle ilgili olarak aşağıda verilen özelliklerden hangisi Sivas Kongresi ile Erzurum Kongresi’ni birbirinden AYIRAN bir yöndür?

Sivas Kongresi ulusal (bütün yurdu ilgilendiren) nitelikte toplanmışken Erzurum Kongresi bölgesel amaçla toplanmıştır.

Manda ve himaye fikrinin ilk kez bu kongrede reddedilmiş olması

Millî sınırlar içinde vatanın bir bütün olduğunun kabul edilmesi

Kuvâ-yı Milliye’nin etkin ve millî iradenin hâkim kılınacağının vurgulanması

Mustafa Kemal’in kongre başkanı seçilmiş olması

"Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." ifadesi ilk kez 22 Haziran 1919'da yayımlanan bir belgede yer almıştır. Buna göre bu belge için aşağıdakilerden hangisi SÖYLENEMEZ?

Manda ve himayenin kesin olarak reddedildiği ilk belgedir.

Millî Mücadele'nin gerekçe, amaç ve yöntemini ilk kez açıklayan belgedir.

Ulusal egemenliğe yönelik ilk işaretleri taşır.

Bir genelge niteliğinde olup kongrelerden önce yayımlanmıştır.

Sivas'ta toplanacak ulusal bir kongreden söz eder.

Aşağıdakilerden hangisi Misak-ı Millî’de vurgulanan tam bağımsızlık anlayışıyla doğrudan ilişkilidir?

Ekonomik gelişmeyi sınırlayan ayrıcalıkların kaldırılması

Kapitülasyonların sürdürülmesi

Manda yönetiminin geçici olarak kabul edilmesi

Saltanatın yetkilerinin artırılması

Türkiye Tarihi

Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi — Mondros'tan TBMM'ye Milli Mücadelenin Doğuşu

Mondros Ateşkesi'nden TBMM'nin açılışına kadar işgaller, cemiyetler, genelgeler ve kongreler zinciriyle milli mücadelenin teşkilatlanma sürecini kronolojik olarak işler.

14 dk okuma · 9 bölüm

Mondros Ateşkesi ve İşgallerin Başlaması

I. Dünya Savaşı'nı Osmanlı Devleti için bitiren Mondros Ateşkes Antlaşması 30 Ekim 1918'de Limni Adası'nın Mondros Limanı'nda, Agamemnon zırhlısında imzalandı. Osmanlı adına Bahriye Nazırı Rauf (Orbay) heyet başı olarak, İtilaf adına Amiral Calthorpe imza attı.

Antlaşmanın can alıcı maddeleri:

7. madde: İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit eden bir durum ortaya çıkarsa herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecekti. Bu madde işgallerin hukuki dayanağı (kılıfı) yapıldı.
24. madde: Vilayet-i Sitte'de (Erzurum, Van, Bitlis, Diyarbakır, Elazığ/Mamuretülaziz, Sivas) karışıklık çıkarsa buralar işgal edilebilecekti; bu, Doğu Anadolu'da bir Ermeni devleti hazırlığına zemin oluşturdu.
Ordular terhis edilecek, silah ve cephaneye el konulacak, ulaşım-haberleşme İtilaf denetimine girecekti.

Mondros'tan hemen sonra işgaller başladı: Musul (3 Kasım 1918, ateşkese aykırı), İskenderun, Kilikya (Fransa), Antalya-Konya (İtalya), Boğazlar ve İstanbul çevresi (13 Kasım 1918 fiili işgal). Bu dönemde Mustafa Kemal, terhis edilen Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı'ndan sonra İstanbul'a geldi (13 Kasım 1918) ve işgal filosunu görünce "Geldikleri gibi giderler" demiştir.

Cemiyetler: Milli, Zararlı ve Azınlık Cemiyetleri

Tür	Örnekler	Özellik / Sonuç
Milli (yararlı)	Trakya-Paşaeli, Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk, Kilikyalılar, Trabzon Muhafaza-i Hukuk, Redd-i İlhak, İzmir Müdafaa-i Hukuk	Bölgeseldi; Sivas Kongresi'nde tek çatı Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti altında birleştiler
Zararlı (milli varlığa düşman)	Sulh ve Selamet-i Osmaniye, İngiliz Muhipleri, Wilson Prensipleri, İslam Teali, Kürt Teali	Manda-himaye ister ya da ayrılıkçı/saltanatçı; milli mücadeleye karşı
Azınlık	Mavri Mira (Rum), Etnik-i Eterya, Pontus Rum, Ermeni (Hınçak-Taşnak), Alliance Israelite	Rum/Ermeni devleti kurmayı amaçlar

Karıştırma tuzağı: Milli cemiyetler önce bölgesel kurtuluşu savundu; ulusal bütünlüğü Sivas Kongresi sağlar. Wilson Prensipleri Cemiyeti Amerikan mandası taraftarıdır, o yüzden "milli/yararlı" değil zararlı sayılır.

İzmir'in İşgali ve Halkın Uyanışı

Paris Barış Konferansı'nda İzmir, İngiltere'nin desteğiyle Yunanistan'a bırakıldı ve 15 Mayıs 1919'da Yunan birlikleri İzmir'i işgal etti. İşgal sırasında gazeteci Hasan Tahsin ilk kurşunu atarak ilk direnişi başlattı. Bu işgal, kamuoyunda büyük tepki doğurdu; yurdun her yanında protesto mitingleri (Sultanahmet, Fatih vb.) yapıldı ve Kuvayi Milliye ruhu güçlendi. İzmir'in işgali, milli bilincin kitleselleşmesinde dönüm noktasıdır.

Samsun'a Çıkış ve Genelgeler

19 Mayıs 1919: Mustafa Kemal, IX. Ordu Müfettişi sıfatıyla (görünüşte Samsun ve çevresindeki asayişsizliği giderme göreviyle) Bandırma Vapuru ile Samsun'a çıktı. Bu tarih milli mücadelenin fiili başlangıcı kabul edilir.

Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919): İşgallere karşı mitingler düzenlenmesini ve telgraflarla protesto edilmesini istedi — ilk teşkilatlanma çağrısı.

Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): Mustafa Kemal'in yanında Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy, Refet Bele ve (telgrafla görüşlerine başvurulan) Kâzım Karabekir ile hazırladığı genelge, milli mücadelenin ilk yazılı programıdır:

"Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir." (gerekçe)
"Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." (yöntem — milli egemenliğe ilk işaret)
Sivas'ta bir milli kongre toplanması kararı.

Amasya Genelgesi hem kurtuluşun gerekçesini hem yöntemini ilk kez ortaya koyduğu için bir ihtilal/kurtuluş bildirisi niteliğindedir. Ancak milli sınırları (Misak-ı Milli) belirlemez.

Kongreler: Erzurum ve Sivas

Kongre	Tarih	Nitelik	Öne çıkan kararlar
Erzurum Kongresi	23 Temmuz–7 Ağustos 1919	Toplanış bölgesel, kararlar ulusal nitelikte; Doğu illerini ilgilendirir	Milli sınırlar içinde vatan bütündür, bölünemez; manda-himaye reddedilir; "Kuvayi Milliye'yi amil, milli iradeyi hâkim kılmak esastır"; ilk kez Temsil Heyeti (Doğu Anadolu'yu temsilen) kuruldu
Sivas Kongresi	4–11 Eylül 1919	Toplanış ve kararlar ulusal	Erzurum kararları tüm yurda genelleştirildi; manda ve himaye kesin reddi; tüm milli cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti çatı altında birleşti; Temsil Heyeti tüm yurdu temsil eder hale getirildi

Karıştırma tuzağı: Temsil Heyeti ilk kez Erzurum'da oluşur ama bütün vatanı Sivas'ta temsil etmeye başlar. Manda düşüncesi Sivas'ta görüşülüp reddedilir. Erzurum bölgesel toplanıp ulusal karar alırken, Sivas hem toplanış hem karar açısından ulusaldır.

Amasya Görüşmeleri ve Meclisin Toplanması

Amasya Görüşmeleri (20–22 Ekim 1919): İstanbul Hükümeti adına Bahriye Nazırı Salih Paşa ile Temsil Heyeti adına Mustafa Kemal görüştü. İstanbul Hükümeti, Temsil Heyeti'ni ve Anadolu hareketini hukuken tanıyan ilk adımı attı; Mebusan Meclisi'nin toplanması kararlaştırıldı. (Not: Genelge, Görüşme ve Kongre ayrı kavramlardır — Amasya'da her üç terim de geçer, karıştırmayın.)

Bu dönemde Temsil Heyeti Ankara'ya taşındı (27 Aralık 1919); Ankara mücadelenin merkezi oldu.

Misak-ı Milli ve TBMM'nin Açılışı

Son Osmanlı Mebusan Meclisi 12 Ocak 1920'de toplandı. 28 Ocak 1920'de gizli oturumda Misak-ı Milli (Milli Ant) kabul edildi:

Mondros imzalandığında işgal edilmemiş Türk çoğunluklu topraklar bir bütündür, bölünemez.
Kars, Ardahan, Batum ve Batı Trakya için halk oylaması (referandum) istendi.
Kapitülasyonlar kaldırılacak; azınlık hakları komşu ülkelerdeki Müslüman/Türk haklarıyla eşlenmelidir.
İstanbul ve Marmara güvenliği sağlanırsa Boğazlar açılabilir.

Misak-ı Milli, milli sınırları ve tam bağımsızlığı hukuki metne bağlayan siyasi programdır. İtilaf Devletleri buna tepki olarak 16 Mart 1920'de İstanbul'u resmen işgal etti, Meclis'i dağıttı ve bazı mebusları Malta'ya sürdü.

Bunun üzerine Mustafa Kemal, milli iradeye dayalı yeni bir meclis için çağrı yaptı ve 23 Nisan 1920'de Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) açıldı. "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" ilkesiyle kurulan Meclis, hem yasama hem yürütmeyi elinde toplayan güçler birliği esasına dayanıyordu; başkan Mustafa Kemal seçildi.

İç Ayaklanmalar ve Sevr

TBMM'ye karşı çıkan iç ayaklanmalar (Anzavur, Düzce-Bolu-Hendek, Yozgat-Çapanoğlu, Konya-Delibaş Mehmet vb.) hem İstanbul Hükümeti'nin (Halife ordusu/Kuvayi İnzibatiye) hem İtilaf kışkırtmalarının ürünüydü. Şeyhülislam Dürrizade Abdullah'ın Kuvayi Milliyecileri "asi/katli vacip" ilan eden fetvasına karşı Ankara Müftüsü Rıfat Börekçi öncülüğünde karşı fetva yayınlandı. Ayaklanmaları bastırmak için Hıyanet-i Vataniye Kanunu çıkarıldı ve İstiklal Mahkemeleri kuruldu.

Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920): Son Osmanlı Hükümeti (Damat Ferit) tarafından imzalandı. Boğazlar uluslararası komisyona, Doğu'da Ermenistan ve Kürt bölgesi, Batı Anadolu-Trakya Yunanistan'a, Güney Fransa-İtalya nüfuz bölgelerine bırakıldı; ordu ve maliye kısıtlandı. Sevr, Mebusan Meclisi dağıtıldığı için onaylanamadı ve TBMM tarafından yok hükmünde sayıldı; hiçbir zaman yürürlüğe girmedi. KPSS açısından Sevr, "uygulanmamış/ölü doğmuş" antlaşma olarak sorulur.

KPSS İpucu — Hızlı Özet

30 Ekim 1918 Mondros → 15 Mayıs 1919 İzmir'in işgali → 19 Mayıs 1919 Samsun → 28 Mayıs 1919 Havza → 22 Haziran 1919 Amasya Genelgesi → 23 Temmuz Erzurum → 4 Eylül Sivas → 20-22 Ekim Amasya Görüşmeleri → 28 Ocak 1920 Misak-ı Milli → 16 Mart 1920 İstanbul'un işgali → 23 Nisan 1920 TBMM → 10 Ağustos 1920 Sevr.
"Milli egemenlik" fikri ilk kez Amasya Genelgesi'nde ("milletin azim ve kararı"), kesin ifadesini TBMM'nin açılışında bulur.
Misak-ı Milli'yi kongre değil, Mebusan Meclisi kabul etti; bu ayrımı mutlaka bilin.

Bu konudan 10 soru

Okuduğunu hemen sına — her sorunun çözümü altında.

10 sorudan 0 tanesi cevaplandıSkor: 0/10

1.
23 Nisan 1920'de acilan TBMM'nin, 'egemenlik kayitsiz sartsiz milletindir' ilkesini benimsemesi ve hem yasama hem yurutme yetkisini kendinde toplamasi, asagidakilerden hangisini gosterir?
YanlışDoğru cevap: C — Yeni bir devletin ulusal egemenlik ve guclerin birligi esasina dayandigini
TBMM'nin ulusal egemenlik ilkesini benimseyip yasama ve yurutmeyi kendinde toplamasi (guclerin/kuvvetler birligi), padisah-halifeye dayali eski duzenden kopusu ve millet egemenligine dayali yeni bir devlet yapisinin dogusunu gosterir. Saltanat 1922, hilafet 1924'te kaldirilmistir; TBMM guclerin birligini benimsemistir, ayriligini degil.
TBMM'nin guclerin birligini benimsedigi halde kuvvetler ayriligini benimsedigi sanilir; ayrica saltanatin bu tarihte kaldirildigi yanilgisi olusur.
2.
Mondros Ateskes Antlasmasi'nin 7. maddesi, Itilaf Devletleri'ne 'guvenliklerini tehdit eden bir durum olusursa herhangi bir stratejik noktayi isgal etme' hakki tanimistir. Bu maddenin milli mucadele acisindan en onemli sonucu asagidakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: B — Isgallere hukuki bir kilif/gerekce saglayarak yurdun her yaninda isgallerin onunu acmasi
Mondros'un 7. maddesi (30 Ekim 1918), 'guvenlik tehdidi' gerekcesiyle Itilaf Devletleri'ne diledikleri yeri isgal etme yetkisi verdi ve bu madde isgallerin (Musul, Kilikya, Istanbul cevresi vb.) hukuki dayanagi/kilifi olarak kullanildi. Boylece ateskes sonrasi isgaller hukuken mesrulastirilmis oldu.
Ogrenci 7. maddeyi Bogazlar veya ordu terhisiyle (ayri maddeler) karistirir; oysa 7. madde ozellikle isgallerin gerekcesini olusturur.
3.
Bir gelisme ile ilgili sunlar bilinmektedir: Istanbul Hukumeti adina bir nazir ile Anadolu hareketinin temsilcisi bir araya gelmis; Istanbul Hukumeti, karsisindaki milli teskilati hukuken taniyan ilk adimi atmis ve Osmanli Mebusan Meclisi'nin yeniden toplanmasi kararlastirilmistir. Bu tanim asagidakilerden hangisine aittir?
YanlışDoğru cevap: C — Amasya Gorusmeleri
Tanim, Amasya Gorusmeleri'ne (20-22 Ekim 1919) aittir. Istanbul Hukumeti adina Salih Pasa ile Temsil Heyeti adina Mustafa Kemal gorusmus; Istanbul Hukumeti Temsil Heyeti'ni hukuken tanima yolunda ilk adimi atmis ve Mebusan Meclisi'nin toplanmasi kararlastirilmistir. Amasya Genelgesi (Haziran) bundan farklidir; bir gorusme degil, tek tarafli yazili cagridir.
Ayni sehirde gectigi icin Amasya Genelgesi ile Amasya Gorusmeleri karistirilir; genelge Haziran'da tek tarafli bildiri, gorusme Ekim'de iki taraf arasi mutabakattir.
4.
Bir cemiyet; manda ve himaye fikrini savunmus, milli mucadeleye karsi cikmis ve bagimsizligi degil bir buyuk devletin korumasi altina girmeyi cozum gormustur. Buna gore asagidaki cemiyetlerden hangisi bu tanima uymaz; yani milli (yararli) cemiyet olarak degerlendirilir?
YanlışDoğru cevap: C — Redd-i Ilhak Cemiyeti
Redd-i Ilhak Cemiyeti, Izmir ve Bati Anadolu'nun Yunanistan'a katilmasina (ilhakina) karsi 1919'da kurulan milli/yararli bir cemiyettir. Digerleri (Wilson Prensipleri ve Ingiliz Muhipleri manda-himaye taraftari, Islam Teali ve Sulh ve Selamet saltanat-hilafet yanlisi/milli mucadeleye karsi) zararli cemiyetlerdir.
Wilson Prensipleri Cemiyeti adi 'milli' cagristirdigi icin yararli sanilir; oysa Amerikan mandasini savundugu icin zararlidir.
5.
Millî Mücadele hazırlık dönemi kongreleriyle ilgili olarak aşağıda verilen özelliklerden hangisi Sivas Kongresi ile Erzurum Kongresi’ni birbirinden AYIRAN bir yöndür?
YanlışDoğru cevap: C — Sivas Kongresi ulusal (bütün yurdu ilgilendiren) nitelikte toplanmışken Erzurum Kongresi bölgesel amaçla toplanmıştır.
Erzurum Kongresi toplanış bakımından bölgesel (Doğu Anadolu illerini ilgilendiren), Sivas Kongresi ise ulusal niteliktedir; bu, ikisini ayıran temel yöndür (C). A, B, D ve E ise her iki kongrede de ortak olan/geçerli olan yönlerdir: vatan bütünlüğü ve millî iradeye vurgu her iki kongrede yapılmış, Mustafa Kemal her ikisine de başkanlık etmiştir. (Manda reddi Erzurum’da da gündeme gelmiş, Sivas’ta kesinleşmiştir; ‘ilk kez’ ibaresi ayırt edici değildir.)
Kongrelerin ortak kararları ile ayırt edici yönü karıştırılır; asıl fark ‘bölgesel–ulusal’ toplanış niteliğidir.
6.
"Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." ifadesi ilk kez 22 Haziran 1919'da yayımlanan bir belgede yer almıştır. Buna göre bu belge için aşağıdakilerden hangisi SÖYLENEMEZ?
YanlışDoğru cevap: E — Manda ve himayenin kesin olarak reddedildiği ilk belgedir.
22 Haziran 1919 tarihli belge Amasya Genelgesi'dir; Millî Mücadele'nin amaç-gerekçe-yöntemini ilk açıklayan (A), ulusal egemenliğin ilk işaretlerini veren (B), kongrelerden önce yayımlanan bir genelge olan (C) ve Sivas'ta bir kongre toplanacağını duyuran (D) belgedir. Manda ve himayenin kesin reddi ise Amasya'da değil, Sivas Kongresi'nde net biçimde karara bağlanmıştır; bu nedenle E söylenemez.
Manda reddinin Amasya Genelgesi'nde kesinleştiği sanılır; bu karar Sivas Kongresi'nde alınmıştır.
7.
Asagida milli mucadelenin hazirlik donemine ait bazi gelismeler verilmistir: I. Izmir'in isgali II. Amasya Genelgesi III. Sivas Kongresi IV. Mondros Ateskesi Bu gelismelerin kronolojik siralamasi (once olandan sonrakine) asagidakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: E — IV - I - II - III
Dogru sira: Mondros (30 Ekim 1918) → Izmir'in isgali (15 Mayis 1919) → Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919) → Sivas Kongresi (4-11 Eylul 1919). Yani IV - I - II - III.
Amasya Genelgesi ile Izmir'in isgalinin sirasi karistirilir; oysa Izmir'in isgali (15 Mayis) genelgeden (22 Haziran) once olup onu tetikleyen etkenlerdendir.
8.
Aşağıdakilerden hangisi Misak-ı Millî’de vurgulanan tam bağımsızlık anlayışıyla doğrudan ilişkilidir?
YanlışDoğru cevap: B — Ekonomik gelişmeyi sınırlayan ayrıcalıkların kaldırılması
Misak-ı Millî, siyasi bağımsızlıkla birlikte ekonomik bağımsızlığı da savunur; kapitülasyon benzeri sınırlamaların kaldırılması bu anlayışın sonucudur.
Misak-ı Millî yalnızca sınırlarla ilgiliymiş gibi düşünülür; ekonomik bağımsızlık vurgusu da sınavlarda kritik olabilir.
9.
Aşağıdaki gelişmelerin kronolojik olarak doğru sıralanışı hangi seçenekte verilmiştir? I. Amasya Genelgesi II. Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkışı III. Erzurum Kongresi IV. Sivas Kongresi
YanlışDoğru cevap: A — II – I – III – IV
Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktı (II). Ardından 22 Haziran 1919 Amasya Genelgesi yayımlandı (I). Sonra 23 Temmuz 1919 Erzurum Kongresi (III), en son 4 Eylül 1919 Sivas Kongresi (IV) toplandı. Doğru sıralama II – I – III – IV’tür.
Öğrenci Amasya Genelgesi’ni Samsun’a çıkıştan önce sanır ya da Erzurum ile Sivas kongrelerinin sırasını karıştırır.
10.
Bir kongre icin sunlar soylenebilir: Toplanmasi bakimindan bolgesel bir nitelik tasimasina ragmen aldigi kararlar ulusaldir; ilk kez bir Temsil Heyeti olusturulmus ve 'milli sinirlar icinde vatan bir butundur, parcalanamaz' ilkesi kabul edilmistir. Bu ozellikler asagidaki kongrelerden hangisine aittir?
YanlışDoğru cevap: A — Erzurum Kongresi
Tanim Erzurum Kongresi'ne (23 Temmuz-7 Agustos 1919) aittir. Toplanis bolgesel (Dogu illeri temsilcileri), kararlar ulusaldir; ilk Temsil Heyeti burada olusmus ve vatanin bolunmezligi ilkesi benimsenmistir. Sivas'ta ise toplanis da kararlar da ulusaldir; Balikesir-Alasehir-Edirne yerel/bolgesel kongrelerdir.
Ilk Temsil Heyeti'nin Sivas'ta olustugu sanilarak Erzurum ile Sivas'in nitelikleri karistirilir.