Türkiye Tarihi

Kurtuluş Savaşı Cepheleri — Doğu, Güney ve Batı Cephesi Antlaşma-Tarih Haritası

Kurtuluş Savaşı'nın üç cephesini; Doğu'da Gümrü, Güney'de Antep-Maraş-Urfa direnişi ve Ankara Antlaşması, Batı'da İnönü'lerden Sakarya ve Büyük Taarruz'a uzanan zinciri antlaşma-cephe-tarih eşleştirmesiyle topla.

14 dk okuma · 6 bölüm

Cephelerin Genel Çerçevesi

Kurtuluş Savaşı'nda düzenli ordu kurulana kadar düşmanla mücadele; Doğu, Güney ve Batı olmak üzere üç cephede yürütüldü. Bu cephelerin niteliği ve sonuçları birbirinden çok farklıdır; KPSS bu farkları eşleştirme sorularıyla test eder.

Cephe Düşman Nasıl kapandı? Sonuç
Doğu Ermenistan Düzenli ordu (Kâzım Karabekir) — Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920) TBMM'nin ilk askeri ve siyasi zaferi; ilk antlaşma
Güney Fransızlar (ve destekli Ermeniler) Kuva-yi Milliye / halk direnişi — Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921) ile hukuken kapandı Düzenli ordu kullanılmadan kazanılan tek cephe
Batı Yunanlılar Düzenli ordu — I. ve II. İnönü, Sakarya, Büyük Taarruz Savaşın kaderini belirleyen esas cephe

Ayrım: Doğu cephesi düzenli orduyla, Güney cephesi halk/Kuva-yi Milliye direnişiyle kazanıldı. "Düzenli ordunun kullanılmadığı cephe" sorulursa cevap Güney'dir.

Doğu Cephesi ve Gümrü Antlaşması

Doğu cephesinde TBMM'ye bağlı XV. Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir komuta etti. Wilson İlkeleri ve Sevr ile Doğu Anadolu'da "Ermenistan" kurulması öngörülmüştü. Karabekir 1920 sonbaharında taarruza geçerek Sarıkamış, Kars ve Gümrü'yü aldı; Ermenistan barış istedi.

  • Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920): Ermenistan ile imzalandı. TBMM'nin uluslararası alanda imzaladığı ilk antlaşmadır ve ilk siyasi/askeri zaferidir. Ermenistan, Sevr'i ve Doğu Anadolu üzerindeki isteklerini reddetti; böylece Sevr fiilen ilk kez yara aldı.
  • Sonrasında Sovyet Rusya'nın bölgeye girmesiyle sınır Moskova (16 Mart 1921) ve Kars Antlaşmaları (13 Ekim 1921) ile kesinleşti.

Tuzak: Gümrü Ermenistan iledir ve ilk antlaşmadır (1920). Kars (1921) ise Sovyet Sosyalist Kafkas Cumhuriyetleri (Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan) ile doğu sınırını kesinleştiren antlaşmadır. Bu ikisi sürekli karıştırılır.

Güney Cephesi: Maraş, Antep, Urfa

Güney'de Fransızlar (Mondros sonrası bölgeyi işgal eden ve Ermenileri kullanan) ile mücadele düzenli ordu olmadan, yerel Kuva-yi Milliye ve halk direnişiyle yürütüldü.

Şehir Öne çıkan olay Verilen unvan
Maraş Halk direnişi, Sütçü İmam olayı TBMM şehre "Kahraman" unvanını verdi
Urfa Fransızların çıkarılması "Şanlı" unvanı
Antep Uzun kuşatmaya destanlaşan direniş "Gazi" unvanı (Gaziantep)
  • Güney cephesi askeri olarak halk direnişiyle başarıldıktan sonra hukuken Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921) ile kapandı. Bu antlaşma Sakarya zaferinin ardından Fransa ile imzalandı; Fransa TBMM'yi tanıdı ve bölgeden çekildi (Hatay dışında güney sınırımız büyük ölçüde çizildi).

Çok kritik ayrım: Güney cephesini kapatan Ankara Antlaşması 1921 (Fransa) ile, Musul/Irak sınırını çizen 1926 Ankara Antlaşması (İngiltere) farklı antlaşmalardır. Ayrıca bu Fransa antlaşması Sakarya'dan SONRA imzalanmıştır; "Sakarya'nın siyasi sonucu" olarak sorulur.

Batı Cephesi — Düzenli Ordu ve Antlaşma Zinciri

Batı cephesi Yunan işgaline karşı savaşın belkemiğidir. Kuva-yi Milliye'den düzenli orduya geçiş burada yaşandı.

Olay / Antlaşma Tarih Önemli sonuç
Teşkilat-ı Esasiye (ilk anayasa) 20 Ocak 1921 "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir"
I. İnönü Savaşı 6-10 Ocak 1921 Düzenli ordunun ilk zaferi; Londra Konferansı ve Moskova Antlaşmasını getirdi
Londra Konferansı Şubat 1921 İtilaf, TBMM'yi ilk kez muhatap aldı; Sevr'i yumuşatma denemesi
Moskova Antlaşması 16 Mart 1921 Sovyet Rusya TBMM'yi ve Misak-ı Milli'yi tanıdı
II. İnönü Savaşı 23 Mart-1 Nisan 1921 Yunan taarruzu yeniden durduruldu (Atatürk: "Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makûs talihini de yendiniz")
Eskişehir-Kütahya Savaşları Temmuz 1921 Yenilgi; ordu Sakarya'nın doğusuna çekildi, Meclis'te tartışmalar
Tekalif-i Milliye Emirleri 7-8 Ağustos 1921 Milli seferberlik; halktan mal/ihtiyaç toplama
Sakarya Meydan Muharebesi 23 Ağustos-13 Eylül 1921 Dönüm noktası; savunma zaferi, taarruzdan savunmaya son geçiş
Kars Antlaşması 13 Ekim 1921 Doğu sınırı kesinleşti
Ankara Antlaşması (Fransa) 20 Ekim 1921 Güney cephesi hukuken kapandı
Büyük Taarruz / Başkomutanlık Meydan Muh. 26-30 Ağustos 1922 Yunan ordusu kesin bozguna uğratıldı (30 Ağustos Zafer Bayramı)
Mudanya Ateşkesi 11 Ekim 1922 Savaş fiilen bitti; Doğu Trakya savaşsız alındı, saltanata giden yol
Lozan Barış Antlaşması 24 Temmuz 1923 Yeni Türk devleti uluslararası alanda tanındı

I. İnönü vs II. İnönü — Ayrımı Netleştir

  • I. İnönü (Ocak 1921): İç ve dış önemi büyük. İç: Teşkilat-ı Esasiye kabulü, İstiklal Marşının (12 Mart 1921) kabul zemini. Dış: Londra Konferansı ve Moskova Antlaşması.
  • II. İnönü (Mart-Nisan 1921): Yunanlıların ikinci taarruzu durduruldu. Askeri savunma zaferidir; siyasi sonucu I. İnönü kadar zengin değildir.

Tuzak: "Londra Konferansı ve Moskova Antlaşması hangi savaşın sonucudur?" sorusunun cevabı I. İnönü'dür, II. İnönü değil.

Sakarya'dan Zafere: Dönüm Noktası ve Kapanış

Eskişehir-Kütahya yenilgisi sonrası Atatürk'e Başkomutanlık yetkisi verildi; Tekalif-i Milliye Emirleri ile topyekûn seferberlik sağlandı. Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos-13 Eylül 1921), Atatürk'ün "Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır; o satıh bütün vatandır" emriyle kazanıldı.

  • Sakarya bir savunma zaferidir ve savaşın dönüm noktasıdır: 1683 Viyana bozgunundan beri süren geri çekiliş sona erdi, artık taarruz sırası Türk ordusundaydı.
  • Sakarya'dan sonra TBMM Atatürk'e Mareşal rütbesi ve Gazi unvanı verdi.
  • Siyasi sonuç: Kars (13 Ekim 1921) ve Ankara Antlaşması (Fransa, 20 Ekim 1921) — yani Sakarya, hem doğu hem güney sınırını masada çözdü.

Büyük Taarruz (26 Ağustos 1922'de başladı), Başkomutanlık Meydan Muharebesi (30 Ağustos 1922, Dumlupınar) ile zaferle sonuçlandı; Yunan ordusu imha edildi. Ardından Mudanya Ateşkesi (11 Ekim 1922) ile silahlı mücadele bitti, Doğu Trakya savaşsız geri alındı ve Lozan (24 Temmuz 1923) ile bağımsızlık uluslararası tescil edildi.

SINAV İPUCU: Sakarya = son savunma savaşı (satıh savunması); Büyük Taarruz = ilk ve kesin taarruz savaşı. Ayrıca Mudanya bir ateşkes, Lozan bir barış antlaşmasıdır — bu ikisi karıştırılır.

En Çok Karıştırılan Noktalar (Özet)

  • Gümrü (1920, Ermenistan, ilk antlaşma)Kars (1921, Sovyet Kafkas cumhuriyetleri, doğu sınırı).
  • Ankara Antlaşması 1921 (Fransa, Güney cephesi)Ankara Antlaşması 1926 (İngiltere, Musul/Irak sınırı).
  • Moskova Antlaşması (16 Mart 1921) Sovyet Rusya ile; Kars (13 Ekim 1921) Kafkas cumhuriyetleri ile yapılır; ikisi de Misak-ı Milli'yi tanır.
  • Mudanya = ateşkes (11 Ekim 1922), Lozan = barış (24 Temmuz 1923).
  • Güney cephesi düzenli ordusuz kazanıldı; Doğu cephesi düzenli orduyla kazanıldı.

Bu konudan 10 soru

Okuduğunu hemen sına — her sorunun çözümü altında.

10 sorudan 0 tanesi cevaplandıSkor: 0/10
  1. 1.

    Bir cephenin ozellikleri soyle veriliyor: 'Karsi taraf duzenli bir ordu degil, isgalci bir devletin destekledigi birliklerdi; mucadele buyuk olcude sivil halkin ve yerel milis guclerinin direnisiyle yurutuldu; askeri basarinin siyasi karsiligi, Bati cephesindeki bir zaferin ardindan ilgili devletle imzalanan antlasmayla alindi.' Bu ozellikler asagidaki cephelerden hangisine aittir?

  2. 2.

    Kurtulus Savasi'nda acilan cephelerden biri, duzenli ordu kurulmadan yalnizca yerel Kuva-yi Milliye birlikleri ve halk direnisiyle kazanilmis; bu cephede gosterilen direnis nedeniyle uc sehre TBMM tarafindan onur unvanlari verilmistir. Bu cepheyle ilgili asagidakilerden hangisi soylenemez?

  3. 3.

    Bir ogrenci, '20 Ekim 1921 Ankara Antlasmasi' ile '1926 Ankara Antlasmasi'ni ayni sanip karistiriyor. Bu iki antlasma arasindaki farkla ilgili asagidaki tespitlerden hangisi dogrudur?

  4. 4.

    3 Aralik 1920'de imzalanan Gumru Antlasmasi ile ilgili olarak asagidaki degerlendirmelerden hangisi yanlistir?

  5. 5.

    Kurtuluş Savaşı'nın Batı Cephesi'ndeki muharebelerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

  6. 6.

    Kurtuluş Savaşı Batı Cephesi'ndeki muharebeler için verilen eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

  7. 7.

    Sakarya Meydan Muharebesi'nin (1921) sonuclariyla ilgili olarak asagidakilerden hangisi soylenemez?

  8. 8.

    Aşağıda Kurtuluş Savaşı'nın bazı gelişmeleri verilmiştir: I. Tekâlif-i Milliye Emirleri'nin uygulanması, II. “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır” anlayışının benimsenmesi, III. Mustafa Kemal'e “Gazi” unvanı ve mareşallik rütbesinin verilmesi. Bu gelişmelerin tamamı doğrudan aşağıdaki muharebelerin hangisiyle ilişkilidir?

  9. 9.

    Kurtuluş Savaşı’nda Güney Cephesi’ndeki mücadeleyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  10. 10.

    30 Agustos 1922'de kazanilan ve Yunan ordusunun kesin bozguna ugratildigi, gunumuzde Zafer Bayrami olarak kutlanan meydan muharebesi asagidakilerden hangisidir?

Türkiye Tarihi — diğer konu anlatımları