Aşağıdaki askerî olaylardan hangisi kronolojik olarak diğerlerinden SONRA gerçekleşmiştir?

Türkiye'nin Kore Savaşı'na asker göndermesi

Avrupa Konseyi ile Avrupa Birliği’nin karıştırılmaması gerektiği sıklıkla vurgulanır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi yalnızca Avrupa Konseyi için doğrudur?

Bünyesinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi bulunan, merkezi Strazburg’da olan bir insan hakları örgütüdür.

Ortak para birimi olarak avroyu kullanan ekonomik bir birliktir.

Üye ülkeler arasında gümrük birliği ve ortak pazar oluşturmayı amaçlar.

Askerî bir savunma ittifakı olarak kurulmuştur.

Türkiye bu kuruluşa henüz üye değildir, adaylık süreci devam etmektedir.

1950 seçimleriyle Demokrat Parti'nin iktidara gelmesi, Türk siyasi tarihi açısından öncelikle aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

Seçim yoluyla ilk kez barışçıl bir iktidar değişikliğinin gerçekleşmesinin

Çok partili hayata ilk kez geçilmesinin

Saltanatın kaldırılmasının

Kadınlara seçme-seçilme hakkının ilk kez verilmesinin

Aşağıda çok partili hayata geçiş sürecine ilişkin bazı bilgiler verilmiştir. Bu bilgilerden hangisi YANLIŞTIR?

Demokrat Parti, 1946 seçimleriyle iktidara gelerek çok partili hayatı başlatmıştır.

Demokrat Parti 7 Ocak 1946'da kurulmuştur.

1946 seçimleri açık oy–gizli sayım esasına dayanmış ve CHP iktidarda kalmıştır.

14 Mayıs 1950 seçimlerinde Demokrat Parti iktidara gelmiştir.

1950'de Celal Bayar cumhurbaşkanı, Adnan Menderes başbakan olmuştur.

Türkiye'nin Birleşmiş Milletler'e kurucu üye olmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi DOĞRUDUR?

Türkiye, 24 Ekim 1945'te kurulan BM'nin kurucu üyeleri arasında yer almıştır.

Türkiye BM'ye 1952'de NATO ile birlikte üye olmuştur.

Türkiye BM'ye Marshall Planı sayesinde 1948'de üye olmuştur.

Türkiye BM'ye Kore Savaşı'na katılarak 1950'de kabul edilmiştir.

Türkiye BM'ye Lozan Antlaşması ile 1923'te üye olmuştur.

Türkiye'nin 1950'de Kore Savaşı'na asker göndermesiyle 1952'de NATO'ya kabul edilmesi arasındaki ilişki için aşağıdakilerden hangisi SÖYLENEMEZ?

Kore Savaşı'na katılım ile NATO üyeliği aynı yıl içinde gerçekleşmiştir.

Kore'ye asker gönderilmesi, Türkiye'nin Batı ittifakına bağlılık göstermesi anlamına gelmiştir.

Kore'deki askerî katkı, NATO üyeliğinin önünü açan önemli bir etken olmuştur.

Kore'ye asker gönderilmesi Birleşmiş Milletler çerçevesinde gerçekleşmiştir.

NATO üyeliği, Türkiye'nin Soğuk Savaş'ta Batı bloğundaki yerini pekiştirmiştir.

Türkiye'nin 1952'de NATO'ya üye olması, aşağıdaki gelişmelerden hangisiyle en doğrudan ilişkilidir?

Kore Savaşı'na asker gönderilmesi

Lozan Antlaşması'nın imzalanması

Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin kabulü

Sadabat Paktı'nın imzalanması

Milletler Cemiyeti'ne üye olunması

Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi tarih–olay ilişkisi bakımından YANLIŞTIR?

1948 – Türkiye'nin Kore Savaşı'na asker göndermesi

1947 – Truman Doktrini'nin ilan edilmesi

1949 – Türkiye'nin Avrupa Konseyi'ne katılması

1955 – Bağdat Paktı'nın kurulması

1952 – Türkiye'nin NATO'ya üye olması

II. Dünya Savaşı sonrasında SSCB'nin Türkiye'ye yönelik bazı talepleri, Türkiye'nin dış politikada belirli bir yönelime girmesinde etkili olmuştur. Aşağıdakilerden hangisi bu talep ve sonucuyla doğru eşleşir?

SSCB'nin Kars-Ardahan ve Boğazlarda üss talebi → Türkiye'nin Batı bloğuna yönelmesi

SSCB'nin Musul talebi → Türkiye'nin CENTO'dan çıkması

SSCB'nin Hatay talebi → Türkiye'nin tarafsız kalması

SSCB'nin Marshall yardımını reddetmesi → Türkiye'nin BM'den ayrılması

SSCB'nin Kıbrıs'ta üss talebi → Türkiye'nin NATO'dan çıkması

Türkiye Tarihi

Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi — II. Dünya Savaşı'ndan AB Sürecine Türkiye

II. Dünya Savaşı'nda Türkiye'nin denge politikası, çok partili hayata geçiş, Soğuk Savaş'ta Batı bloğuna eklemlenme, Kıbrıs meselesi ve AET/AB süreci KPSS'de sık çıkan bayatlamayan olgulardır.

13 dk okuma · 6 bölüm

II. Dünya Savaşı ve Türkiye'nin Denge Politikası

II. Dünya Savaşı 1 Eylül 1939'da Almanya'nın Polonya'ya saldırmasıyla başladı ve 1945'te sona erdi. Türkiye, Atatürk'ün ölümünden (1938) sonra Cumhurbaşkanı İsmet İnönü yönetiminde savaşın büyük bölümünde fiilen tarafsız (denge) bir politika izledi. Amaç, yeni ve yeterince gücü toparlanmamış Cumhuriyet'i savaşın yıkımından korumaktı.

Türkiye bu dönemde hem İngiltere-Fransa ile (1939 Üçlü İttifak Antlaşması) hem de baskı altında Almanya ile (Haziran 1941 Türk-Alman Saldırmazlık Paktı) anlaşmalar yaparak iki blok arasında denge kurdu. Savaş ekonomisinin zorlukları içinde Millî Korunma Kanunu (1940), Varlık Vergisi (1942) ve Toprak Mahsulleri Vergisi gibi olağanüstü önlemler alındı.

Savaşın sonuna doğru, müttefiklerin galibiyeti kesinleşince Türkiye tarafını netleştirdi:

Tarih	Olay	Sonuç / Amaç
1938	Atatürk'ün ölümü, İnönü'nün cumhurbaşkanı olması	Denge politikasının mimarı
1939	II. Dünya Savaşı'nın başlaması	Türkiye tarafsız kalır
Şubat 1945	Almanya ve Japonya'ya sembolik savaş ilanı	BM'ye kurucu üye olabilmenin şartı
25 Nisan 1945	San Francisco Konferansı'na katılım	BM kurucu üyeliği
24 Ekim 1945	BM'nin resmen kurulması	Türkiye kurucu üye

Şubat 1945'teki savaş ilanı fiilî değil sembolikti; Türkiye savaşa asker sokmadı. Bunun tek amacı, San Francisco Konferansı'na katılıp Birleşmiş Milletler'e kurucu üye olabilmekti (kurucu üyelik için Mart 1945'e kadar Mihver'e savaş açmış olma şartı vardı).

Çok Partili Hayata Geçiş

Savaş sonrasında demokratikleşme rüzgârı ve Batı'ya yaklaşma ihtiyacı iç politikayı da etkiledi. Türkiye ikinci kez çok partili hayata geçmeye çalıştı (ilk denemeler 1924 TpCF ve 1930 SCF başarısız olmuştu).

1945: CHP içinden gelen Dörtlü Takrir (Celal Bayar, Adnan Menderes, Refik Koraltan, Fuat Köprülü) reddedildi. Çiftçi ve Millî Kalkınma Partisi (Temmuz 1945 — çok partili dönemin ilk partisi) kuruldu.
7 Ocak 1946: Demokrat Parti (DP) kuruldu (Bayar, Menderes, Koraltan, Köprülü).
1946 seçimleri: Aceleye getirilen, açık oy–gizli sayım esaslı, tartışmalı seçim; CHP iktidarda kaldı.
14 Mayıs 1950: Gizli oy–açık sayım ilkesiyle yapılan seçimlerde DP iktidara geldi. Celal Bayar cumhurbaşkanı, Adnan Menderes başbakan oldu. Bu, çok partili demokrasiye geçişin dönüm noktasıdır.

Karıştırılmaması gereken nokta: 1946 seçimi açık oy–gizli sayım, 1950 seçimi gizli oy–açık sayım esaslıydı; DP iktidara 1950'de geldi, 1946'da değil.

Soğuk Savaş ve Türkiye'nin Batı Bloğuna Girişi

Savaştan sonra dünya ABD (kapitalist) ve SSCB (komünist) liderliğinde iki bloğa ayrıldı; bu gerilim dönemine Soğuk Savaş denir. SSCB, 1945'te Türkiye'den Kars-Ardahan'ı (doğu illeri) ve Boğazlarda üssü talep etti. Bu tehdit, Türkiye'yi kesin olarak Batı bloğuna itti.

Yıl	Gelişme	İçeriği
1947	Truman Doktrini	ABD'nin Türkiye ve Yunanistan'a askerî/ekonomik ve teknik yardım; komünizmi çevreleme
1948	Marshall Planı	Avrupa'nın (ve Türkiye'nin) ekonomik kalkınması için ABD yardımı
1949	Avrupa Konseyi	Türkiye kurucu üyeler arasında
1950	Kore Savaşı'na asker	Türkiye BM çerçevesinde tugay gönderdi; NATO'ya girişin yolunu açtı
1952	NATO üyeliği	Türkiye ve Yunanistan NATO'ya kabul edildi (Kore'deki başarı etkili)
1955	Bağdat Paktı	Türkiye, Irak, İran, Pakistan, İngiltere; sonra CENTO'ya dönüştü

Önemli ayrımlar: Truman Doktrini bir doktrin/yardım ilkesi (1947), Marshall Planı ekonomik kalkınma yardımı (1948), NATO ise askerî ittifak üyeliğidir (1952). Kore'ye asker gönderme (1950) NATO üyeliğini kolaylaştıran adımdır; kendisi NATO üyeliği değildir.

Kıbrıs Meselesi ve 1974 Barış Harekâtı

Kıbrıs, 1878'den beri İngiliz idaresindeydi. 1960'ta Türkiye, Yunanistan ve İngiltere'nin garantörlüğünde Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu (Zürih ve Londra Antlaşmaları, 1959–1960). Ancak Rum kesiminin adayı Yunanistan'a bağlama (Enosis) girişimleri ve Türklere yönelik şiddet (1963 Kanlı Noel) krizi büyüttü.

15 Temmuz 1974: Yunan cuntası destekli Nikos Sampson darbesiyle Enosis yeniden gündeme geldi.
20 Temmuz 1974: Türkiye, 1960 garantörlük hakkına dayanarak Kıbrıs Barış Harekâtı'nı başbakan Bülent Ecevit döneminde başlattı (iki aşamada). Sonuçta adanın kuzeyi kontrol altına alındı.
1983'te Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) ilan edildi.

Harekât, ABD'nin Türkiye'ye silah ambargosu uygulamasına (1975) yol açtı.

AET / AB Süreci

Türkiye'nin Avrupa ile ekonomik bütünleşme çabası uzun bir kronolojiye sahiptir:

Tarih	Aşama	Açıklama
1959	AET'ye başvuru	Roma Antlaşması (1957) ile kurulan AET'ye ortaklık isteği
1963	Ankara Antlaşması	Türkiye–AET ortaklığı; hazırlık–geçiş–son dönem aşamaları
1970	Katma Protokol	Geçiş dönemi kuralları
1987	Tam üyelik başvurusu	Turgut Özal döneminde
1996	Gümrük Birliği	Türkiye–AB arasında gümrük birliğine geçiş
1999	Helsinki Zirvesi	Türkiye'ye adaylık statüsü
2005	Müzakerelerin başlaması	Tam üyelik müzakereleri açıldı

Dikkat: Avrupa ile ortaklığı başlatan Ankara Antlaşması 1963'tür; bunu Kurtuluş Savaşı sonrası Ankara Antlaşması (1921, Fransa ile) veya Ankara Antlaşması (1926, Musul için İngiltere ile) ile karıştırma. Gümrük Birliği ise 1996'da yürürlüğe girdi.

Karıştırılan Noktalar ve KPSS İpucu

Truman (1947) vs Marshall (1948) vs NATO (1952): yardım doktrini / ekonomik yardım / askerî ittifak.
1946 seçimi (açık oy–gizli sayım, CHP) vs 1950 seçimi (gizli oy–açık sayım, DP iktidar).
Şubat 1945 savaş ilanı = sembolik, tek amaç BM kurucu üyeliği.
Kıbrıs Barış Harekâtı 1974 = Ecevit; garantörlüğün kaynağı 1960 antlaşmaları.
Ankara Antlaşması: 1921 (Fransa), 1926 (Musul), 1963 (AET ortaklığı) — üç farklı belge.

Bu konudan 10 soru

Okuduğunu hemen sına — her sorunun çözümü altında.

10 sorudan 0 tanesi cevaplandıSkor: 0/10

1.
Aşağıdaki askerî olaylardan hangisi kronolojik olarak diğerlerinden SONRA gerçekleşmiştir?
YanlışDoğru cevap: D — Kıbrıs Barış Harekâtı
Çanakkale (1915), Sakarya (1921) ve Büyük Taarruz (1922) Kurtuluş Savaşı dönemine; Kore'ye asker gönderilmesi 1950-1953'e; Kıbrıs Barış Harekâtı ise 1974'e aittir. En sonda gerçekleşen olay 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı'dır.
Kore ile Kıbrıs olayları yakın sanılır; Kıbrıs Barış Harekâtı (1974) Kore Savaşı'ndan (1950-53) sonradır.
2.
Avrupa Konseyi ile Avrupa Birliği’nin karıştırılmaması gerektiği sıklıkla vurgulanır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi yalnızca Avrupa Konseyi için doğrudur?
YanlışDoğru cevap: B — Bünyesinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi bulunan, merkezi Strazburg’da olan bir insan hakları örgütüdür.
Avrupa Konseyi 1949’da kurulan, merkezi Strazburg’da olan ve insan hakları ile demokrasiyi geliştirmeyi amaçlayan bir örgüttür; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi bu Konsey bünyesindedir (B doğru). Avro, gümrük birliği/ortak pazar (A, C) Avrupa Birliği’ne aittir; askerî ittifak NATO’dur (D). Türkiye Avrupa Konseyi’nin 1949’dan beri üyesidir; AB’ye adaydır, dolayısıyla E yanlıştır.
Öğrenci Avrupa Konseyi ile Avrupa Birliği’ni aynı kurum sanıp avro/gümrük birliği gibi AB özelliklerini Konsey’e atfeder.
3.
1950 seçimleriyle Demokrat Parti'nin iktidara gelmesi, Türk siyasi tarihi açısından öncelikle aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
YanlışDoğru cevap: B — Seçim yoluyla ilk kez barışçıl bir iktidar değişikliğinin gerçekleşmesinin
1950 seçimlerinde Demokrat Parti'nin CHP'yi seçim sandığında yenip iktidara gelmesi, Türkiye'de ilk kez seçim yoluyla barışçıl (kansız) bir iktidar değişikliğinin gerçekleştiğini gösterir; demokrasi açısından dönüm noktasıdır (B). Çok partili hayata geçiş denemeleri 1945-1946'da başlamıştır, 1950 değil (A yanlış); Cumhuriyet 1923, saltanatın kaldırılması 1922, kadınlara milletvekilliği hakkı 1934'tür (C, D, E yanlış).
Çok partili hayata GEÇİŞ (1945-46) ile çok partili hayatın İLK İKTİDAR DEĞİŞİKLİĞİYLE PEKİŞMESİ (1950) farklı olaylardır. Öğrenci 1950'yi çok partili hayatın başlangıcı sanır (A hatası).
4.
Aşağıda çok partili hayata geçiş sürecine ilişkin bazı bilgiler verilmiştir. Bu bilgilerden hangisi YANLIŞTIR?
YanlışDoğru cevap: E — Demokrat Parti, 1946 seçimleriyle iktidara gelerek çok partili hayatı başlatmıştır.
Demokrat Parti 1946 seçimlerinde değil, 14 Mayıs 1950 seçimlerinde (gizli oy–açık sayım) iktidara gelmiştir. 1946 seçimini CHP kazanmıştır. Bu nedenle E seçeneği yanlıştır.
1946 seçimini CHP kazandı; DP ancak 1950'de iktidara geldi. 1946=açık oy–gizli sayım, 1950=gizli oy–açık sayım.
5.
Türkiye'nin Birleşmiş Milletler'e kurucu üye olmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi DOĞRUDUR?
YanlışDoğru cevap: B — Türkiye, 24 Ekim 1945'te kurulan BM'nin kurucu üyeleri arasında yer almıştır.
Türkiye, 25 Nisan 1945 San Francisco Konferansı'na katılmış ve 24 Ekim 1945'te resmen kurulan Birleşmiş Milletler'in kurucu üyeleri arasında yer almıştır. Diğer seçeneklerdeki tarih/olay eşleşmeleri yanlıştır.
BM kurucu üyeliği 1945'tir; NATO (1952) veya Marshall (1948) ile karıştırma.
6.
Türkiye'nin 1950'de Kore Savaşı'na asker göndermesiyle 1952'de NATO'ya kabul edilmesi arasındaki ilişki için aşağıdakilerden hangisi SÖYLENEMEZ?
YanlışDoğru cevap: D — Kore Savaşı'na katılım ile NATO üyeliği aynı yıl içinde gerçekleşmiştir.
Türkiye Kore Savaşı'na 1950'de asker gönderdi, NATO'ya ise 1952'de kabul edildi; bunlar aynı yıl DEĞİLDİR. Diğer ifadeler doğrudur: Kore katkısı BM çerçevesindeydi ve NATO yolunu açmıştır.
Kore'ye asker 1950, NATO üyeliği 1952; aynı yıla yerleştirmek hatadır.
7.
Türkiye'nin 1952'de NATO'ya üye olması, aşağıdaki gelişmelerden hangisiyle en doğrudan ilişkilidir?
YanlışDoğru cevap: B — Kore Savaşı'na asker gönderilmesi
II. Dünya Savaşı sonrası Soğuk Savaş ortamında Türkiye, Sovyet tehdidine karşı Batı ittifakında yer almak istemiştir. 1950'de Kore Savaşı'na asker göndererek Batı bloğuna verdiği desteği somut biçimde göstermesi, 1952'de NATO üyeliğinin kabulünde etkili olmuştur. Diğer seçenekler NATO üyeliğiyle doğrudan nedensel bağı olmayan, çoğu daha erken dönem gelişmelerdir.
Öğrenci NATO üyeliğini yalnızca bir tarih olarak ezberler; Kore'ye asker gönderme ile üyeliğin kabulü arasındaki neden-sonuç bağını kuramaz.
8.
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi tarih–olay ilişkisi bakımından YANLIŞTIR?
YanlışDoğru cevap: E — 1948 – Türkiye'nin Kore Savaşı'na asker göndermesi
Türkiye Kore Savaşı'na 1948'de değil, 1950'de asker göndermiştir (Kore Savaşı 1950-1953). Diğer eşleştirmeler doğrudur: Truman 1947, Avrupa Konseyi 1949, NATO 1952, Bağdat Paktı 1955.
Kore Savaşı'na asker gönderme 1950'dir; 1948 Marshall Planı'nın yılıyla karıştırılmamalıdır.
9.
II. Dünya Savaşı sonrasında SSCB'nin Türkiye'ye yönelik bazı talepleri, Türkiye'nin dış politikada belirli bir yönelime girmesinde etkili olmuştur. Aşağıdakilerden hangisi bu talep ve sonucuyla doğru eşleşir?
YanlışDoğru cevap: A — SSCB'nin Kars-Ardahan ve Boğazlarda üss talebi → Türkiye'nin Batı bloğuna yönelmesi
SSCB 1945'te Türkiye'den Kars-Ardahan (doğu illeri) ile Boğazlarda ortak savunma/üss talebinde bulundu. Bu tehdit, Türkiye'nin kesin olarak ABD önderliğindeki Batı bloğuna yönelmesinde (Truman, Marshall, NATO) belirleyici oldu.
Sovyet talepleri Kars-Ardahan ve Boğazlar üzerineydi; bu, Türkiye'yi Batı'ya itti (Musul/Hatay ile karıştırma).
10.
Bir olayın özellikleri şöyle veriliyor: Türkiye'nin garantör olduğu bir ada devletinde 1974'te yaşanan gelişmeler üzerine, 1960 antlaşmalarından doğan hakkına dayanarak Türkiye askerî bir harekât başlatmıştır. Bu harekâtı başlatan dönemin başbakanı aşağıdakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: C — Bülent Ecevit
1974 Kıbrıs Barış Harekâtı, garantörlük hakkına (1959–1960 Zürih-Londra antlaşmaları) dayanılarak başbakan Bülent Ecevit döneminde başlatılmıştır. Enosis girişimi ve Sampson darbesi harekâtın gerekçesidir.
Kıbrıs Barış Harekâtı'nı Ecevit hükûmeti yapmıştır; Demirel veya Menderes değil.