KPSS Devrim (İnkılap) Tarihi — Çözümlü Sorular

YanlışDoğru cevap: E — Türk Medeni Kanunu'nun kabulü

A (Tevhid-i Tedrisat), B (medreselerin kapatılması), C (harf inkılabı) ve D (Millet Mektepleri) eğitim ve öğretim alanındaki düzenlemelerdir. Türk Medeni Kanunu'nun kabulü ise HUKUK alanında yapılmıştır; bu yönüyle diğerlerinden farklı alandadır.

Öğrenci harf inkılabını yalnızca kültürel sayıp eğitim boyutunu göremez ya da Medeni Kanun'u eğitimle karıştırır; alan ayrımında inkılabın çözdüğü soruna bakmak gerekir.

YanlışDoğru cevap: D — Ölçü ve tartı birimlerinin değiştirilmesi

Halifeliğin kaldırılması, öğretimin birleştirilmesi (Tevhid-i Tedrisat), tekke-zaviyelerin kapatılması ve Şer’iye ve Evkaf Vekâletinin kaldırılması dinî otorite ile devlet işlerinin ayrılmasına, yani laikliğe yönelik adımlardır. Ölçü ve tartı birimlerinin değiştirilmesi (metrik sisteme geçiş) ise ekonomik-toplumsal alanda uluslararası uyumu sağlayan bir düzenlemedir; laiklikle doğrudan ilgisi yoktur. Bu nedenle D doğru yanıttır.

Her inkılap laiklikle ilgili değildir; ölçü-tartı ve takvim-saat düzenlemeleri çağdaşlaşma ve uluslararası uyum amaçlıdır, laiklik değil.

YanlışDoğru cevap: E — Kabotaj Kanunu'nun çıkarılması - Eğitim

Kabotaj Kanunu, Türk karasularında taşımacılık hakkını Türk gemilerine tanıyan ekonomik/egemenlik nitelikli bir düzenlemedir; eğitimle ilgili değildir. Diğer eşleştirmeler doğrudur.

Kabotaj Kanunu ekonomik ve egemenlikle ilgili bir düzenlemedir; eğitim inkılabı değildir.

YanlışDoğru cevap: E — Kadınlara belediye seçimlerine katılma hakkı 1930’da, milletvekili seçme-seçilme hakkı ise 1934’te verilmiştir.

Kadınlara siyasi haklar aşamalı verilmiştir: 1930’da belediye seçimlerine katılma, 1933’te muhtar seçme-seçilme, 1934’te ise milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanınmıştır. Dolayısıyla E doğrudur. A yanlıştır (belediye hakkı daha önce gelmiştir); C ve D yanlış tarihler verir; B ise sıralamayı ters kurar.

Öğrenci tüm siyasi hakların tek seferde (1934 ya da 1926) verildiğini sanıp aşamalı süreci gözden kaçırır.

YanlışDoğru cevap: D — Harf İnkılabı'nın yapılması

Harf İnkılabı (1928) alfabe/eğitim-kültür alanına yönelik bir inkılaptır; doğrudan hukuk alanı düzenlemesi değildir. A (Medeni Kanun), B (dinî bakanlığın kaldırılıp laik hukuka geçiş), C (kadınlara siyasi haklar), E (İslam hukuku derlemesi Mecelle'nin kaldırılması) hukuk alanıyla doğrudan ilgilidir.

Öğrenci tüm inkılapları tek bir alana toplar ya da Harf İnkılabı'nı hukuki bir düzenleme sanar; oysa o kültür-eğitim alanındadır.

YanlışDoğru cevap: A — Türk Medeni Kanunu'nun kabul edilmesi

B (öğretim birliği), C (Harf İnkılabı), D (medrese-Millet Mektepleri) ve E (üniversite reformu) EĞİTİM-KÜLTÜR alanına ait inkılaplardır. A'daki Türk Medeni Kanunu ise HUKUK alanında yapılmış bir inkılaptır; kadın-erkek eşitliği, evlilik ve miras düzenlemeleri getirmiştir. Farklı alana (hukuk) ait olan A'dır.

Öğrenci Medeni Kanun'u kadın hakları/toplumsal alan sanıp eğitimle karıştırabilir; oysa o bir HUKUK inkılabıdır, diğer dördü eğitim-kültür alanındadır.

YanlışDoğru cevap: C — Harf İnkılabı (Yeni Türk Alfabesi) – 1928

Harf İnkılabı 1 Kasım 1928'de yeni Türk alfabesinin kabulüyle gerçekleşmiştir; C doğrudur. Tevhid-i Tedrisat 1924'tür (A yanlış); Soyadı Kanunu 1934'tür (B yanlış); kadınlara milletvekili seçme-seçilme hakkı 1934'te verilmiştir (1930 yalnızca belediye seçimlerine katılma hakkıdır, D yanlış); Türk Medeni Kanunu 1926'da kabul edilmiştir (E yanlış). Tek doğru eşleştirme C'dir.

1924 Tevhid-i Tedrisat, 1926 Medeni Kanun, 1928 Harf İnkılabı, 1934 Soyadı Kanunu ve kadınlara milletvekilliği hakkı, 1930 kadınlara belediye seçimi hakkı. Öğrenci 1930 ile 1934'ü (yerel/genel seçim hakkı) karıştırır.

YanlışDoğru cevap: E — Aşar (öşür) vergisinin kaldırılması – Yabancı okulları millîleştirmek

Aşar (öşür) vergisinin 1925'te kaldırılmasının amacı, köylünün üzerindeki ağır vergi yükünü azaltarak tarımsal üretimi ve çiftçiyi rahatlatmaktır; yabancı okulların millîleştirilmesiyle ilgisi yoktur. Bu nedenle E yanlış eşleştirmedir. A, B, C, D doğru amaç-inkılap eşleştirmeleridir.

Ekonomik bir düzenleme olan aşarın kaldırılmasını eğitim/kültür alanındaki bir amaçla ilişkilendirmek.

YanlışDoğru cevap: B — Saltanatın kaldırılması (1922)

Saltanatın kaldırılması öncelikle egemenliğin kayıtsız şartsız millete geçmesini sağlayan, cumhuriyetçilik ve millî egemenlik ilkeleriyle doğrudan ilişkili bir siyasi düzenlemedir; laiklikle dolaylı bağı olsa da doğrudan laiklik uygulaması sayılmaz. A (din işleri bakanlığının kaldırılması), C (öğretim birliği), D (tarikat yapılarının kapatılması) ve E (din temelli hukukun yerine laik hukuk) doğrudan laikleşme adımlarıdır.

Saltanatın kaldırılması esas olarak millî egemenlik/cumhuriyetçilikle ilgilidir; laiklikle doğrudan ilişkili inkılaplar öğretim birliği, Medeni Kanun ve tekkelerin kapatılmasıdır.

YanlışDoğru cevap: B — Laiklik

Tevhid-i Tedrisat (Öğretim Birliği) Kanunu, medreseler dâhil bütün eğitim kurumlarını Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlayarak dinî ve laik eğitim ikiliğini kaldırmış, eğitimi din temelli yapıdan çıkarıp laik-ulusal bir esasa oturtmuştur. Bu yönüyle öncelikle laiklik ilkesiyle doğrudan ilişkilidir (B). (Eğitim birliğinin ulusal birliğe katkısı milliyetçilikle dolaylı bağ kurar ama esas amaç eğitimde laik-birlik yapısıdır.)

Öğretim Birliği eğitimdeki dinî-laik ikiliği kaldırdığından öncelikle laiklikle ilgilidir; yalnızca milliyetçilikle değil.

YanlışDoğru cevap: B — Lozan'da Turk milletinin tek bir hukumet (TBMM) tarafindan temsil edilmesini

Lozan'a hem TBMM hem Istanbul Hukumeti'nin cagrilmasi iki basliligi dogurdu. Saltanat 1 Kasim 1922'de kaldirilinca bu ikilik sona erdi ve Turk milleti Lozan'da yalnizca TBMM tarafindan temsil edildi. Hilafet 1924'te kaldirildi; cumhuriyet 1923'te ilan edildi; hanedanin yurt disina cikarilmasi 1924'te hilafetin kaldirilmasiyla oldu.

Saltanat ve hilafetin ayni anda kaldirildigi sanilir; oysa saltanat 1922, hilafet 1924'te kaldirilmistir.

YanlışDoğru cevap: E — Yasama ve yurutme yetkileri ilk kez farkli organlara bolunerek kuvvetler ayriligina gecilmistir

Cumhuriyetin ilaniyla kabine sistemine gecildi, Cumhurbaskanligi ve Basbakanlik makamlari olustu, rejimin adi anayasada belirlendi. Ancak 1924 Anayasasi kuvvetler birligi (gorevler ayriligi) esasina dayanir; yasama-yurutme keskin bicimde ayri organlara bolunmemistir. Dolayisiyla kuvvetler ayriligina gecildigi soylenemez.

Cumhuriyetin ilani ile kuvvetler ayriligina gecildigi sanilir; 1924 Anayasasi kuvvetler birligi esaslidir.

YanlışDoğru cevap: D — Turk Medeni Kanunu'nun kabulu

3 Mart 1924'te hilafet kaldirildi, Tevhid-i Tedrisat Kanunu cikarildi, Ser'iye ve Evkaf Vekaleti kaldirildi ve 431 sayili kanunla hanedanin yurt disina cikarilmasi kararlastirildi. Turk Medeni Kanunu ise 17 Subat 1926'da kabul edilmistir; 3 Mart 1924 ile ilgisi yoktur.

Medeni Kanun'un da laiklik paketiyle 1924'te ciktigi sanilir; oysa 1926'dadir.

YanlışDoğru cevap: B — Turk Medeni Kanunu (1926)

Tarif edilen tum ozellikler (Isvicre'den alinma, tek eslilik, resmi nikah, sahitlik ve mirasta esitlik, ancak siyasi hak vermemesi) 1926 tarihli Turk Medeni Kanunu'na aittir. Secme-secilme (siyasi) haklari Medeni Kanun'la degil, 1930-1934 arasi ayri duzenlemelerle verilmistir.

Medeni Kanun'un kadinlara oy hakki da verdigi sanilir; Medeni Kanun yalnizca medeni/hukuki esitlik getirir.

YanlışDoğru cevap: A — I - II - III

Harf Inkilabi 1928, Turk Tarih Kurumu 1931, Turk Dil Kurumu 1932'de gerceklesmistir. Dogru siralama I-II-III (Harf - TTK - TDK) olur. TTK, TDK'den once kurulmustur.

TDK'nin TTK'den once kuruldugu sanilir; oysa once TTK (1931), sonra TDK (1932) kurulmustur.

YanlışDoğru cevap: C — Ulke genelindeki tum egitim kurumlarinin tek catida (Milli Egitim) toplanarak laik ve milli egitime gecilmesi

Tevhid-i Tedrisat Kanunu (3 Mart 1924) medrese-mektep ikiligine son vererek tum egitim kurumlarini Milli Egitim Bakanligi catisinda toplamis, laik ve milli egitime gecisi saglamistir. Harf inkilabi 1928'de ayri bir adimdir; yabanci okullar tamamen kapatilmamis, denetim altina alinmistir.

Tevhid-i Tedrisat'in harf inkilabi ile ayni sey oldugu sanilir; biri egitimin birligi, digeri alfabe degisimidir.

YanlışDoğru cevap: B — Belediye secme hakki - Muhtarlik secme hakki - Milletvekili secme hakki

Turk kadini once 1930'da belediye, ardindan 1933'te muhtarlik/ihtiyar heyeti, en son 1934'te milletvekili secme-secilme hakki kazanmistir. Dogru siralama: Belediye (1930) - Muhtarlik (1933) - Milletvekili (1934).

Once genel secimlerde (milletvekili) oy hakki verildigi sanilir; oysa once yerel (belediye) hak verilmistir.

YanlışDoğru cevap: E — Butun ozel isletmelerin devletlestirilerek tam devletcilige gecilmesi kararlastirilmistir

Izmir Iktisat Kongresi (1923) milli ekonomi, ozel tesebbusu destekleme, yerli mali ve hammaddesi yerli sanayi kollarini kurma ilkelerini benimsemistir. Bu donemde ozel tesebbus tesvik edilmistir; tum isletmelerin devletlestirildigi tam devletcilik soz konusu degildir (devletcilik daha cok 1930'lardan itibarendir).

Izmir Iktisat Kongresi'nin devletciligi/isletmelerin devletlestirilmesini benimsedigi sanilir; oysa ozel tesebbus tesvik edilmistir.

YanlışDoğru cevap: A — Asar vergisinin kaldirilmasi - ciftci/koylu

1925'te kaldirilan Asar (osur) vergisi, tarim urununden alinan ve koyluyu en cok zorlayan vergiydi. Kaldirilmasi dogrudan ciftci/koyluyu rahatlatmistir. Cizye zaten Osmanli doneminde kaldirilmisti; digerleri bu baglamla ilgili degildir.

Asar'in hayvanlardan alinan agnam vergisiyle karistirilmasi; asar tarim urununden alinir.

YanlışDoğru cevap: D — Soyadi Kanunu'nun kabul edilmesi

Hilafetin kaldirilmasi, tekke-zaviyelerin kapatilmasi, Ser'iye Vekaleti'nin kaldirilmasi ve 'devletin dini Islam'dir' ibaresinin cikarilmasi dogrudan laiklikle ilgilidir. Soyadi Kanunu (1934) ise toplumsal esitlik/hukuki duzen amacli olup laiklikle dogrudan bagi en zayif olandir.

Her inkilabin laiklikle ilgili oldugu sanilir; soyadi kanunu toplumsal-hukuki alandadir.

YanlışDoğru cevap: C — Bati dunyasiyla ekonomik ve ticari iliskilerde zaman/tarih birligi saglamak

1925'te kabul edilip 1926'da yururluge giren miladi takvim ve uluslararasi saat, Turkiye'nin Bati ile ticari-ekonomik iliskilerinde ortak bir zaman/tarih sistemi kullanmasini saglamak amacini tasir. Diger secenekler bu inkilabin amaciyla ilgili degildir.

Takvim degisiminin dini bayram tarihlerini degistirmek icin yapildigi sanilir; amac Bati ile uyumdur.

YanlışDoğru cevap: D — 'Ataturk' soyadinin baskalari tarafindan da alinabilmesine izin verilmistir

Soyadi Kanunu (1934) herkese soyadi zorunlulugu getirmis, unvan ve lakaplari kaldirmistir. Mustafa Kemal'e 'Ataturk' soyadi TBMM tarafindan verilmis ve bu soyadin baskalari tarafindan alinmasi yasaklanmistir (2622 sayili kanun). Dolayisiyla D secenegi yanlistir.

'Ataturk' soyadinin herkes tarafindan kullanilabilecegi sanilir; oysa ozel kanunla yalnizca Mustafa Kemal'e verilmistir.

YanlışDoğru cevap: C — Isvicre

1926 tarihli Turk Medeni Kanunu, Isvicre Medeni Kanunu esas alinarak hazirlanmistir. Ceza kanunu Italya'dan, ticaret ve borclar kanunlari farkli Avrupa ulkelerinden alinmistir; ancak medeni kanunun kaynagi Isvicre'dir.

Medeni Kanun'un Fransa'dan veya Almanya'dan alindigi sanilir; kaynak Isvicre'dir.

YanlışDoğru cevap: C — II - III - I

Uc olay da 17 Subat'a denk gelir: Izmir Iktisat Kongresi 1923, Asar'in kaldirilmasi 1925, Medeni Kanun 1926. Eskiden yeniye dogru siralama II (1923) - III (1925) - I (1926) olur.

Bu uc olayin yillarinin karistirilmasi; Kongre 1923, Asar 1925, Medeni Kanun 1926'dir.

YanlışDoğru cevap: B — Harf Inkilabi (1928)

Latin kokenli yeni Turk alfabesinin kabulu ve okur-yazarligi yaymak icin Millet Mekteplerinin acilmasi 1928 Harf Inkilabi'na aittir. Tevhid-i Tedrisat egitimin birligi, TDK dilde sadelesme, TTK tarih arastirmasi, universite reformu ise Darulfunun'un donusumu ile ilgilidir.

Millet Mektepleri'nin Tevhid-i Tedrisat kapsaminda acildigi sanilir; oysa harf inkilabini takiben (1928) acilmistir.