Türkiye Tarihi
KPSS Kurtuluş Savaşı Cepheleri — Çözümlü Sorular
Doğu, Güney ve Batı cepheleri; antlaşmalar ve sonuçları.
Bu konunun anlatımı da hazır: Kurtuluş Savaşı Cepheleri — Doğu, Güney ve Batı Cephesi Antlaşma-Tarih Haritası
23 soru — hepsi çözümlü
Şıkka dokun; doğru cevabı, gerekçesini ve yanlış şıkkın tuzağını görürsün.
- 1.
Aşağıda Kurtuluş Savaşı'nın bazı gelişmeleri verilmiştir: I. Tekâlif-i Milliye Emirleri'nin uygulanması, II. “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır” anlayışının benimsenmesi, III. Mustafa Kemal'e “Gazi” unvanı ve mareşallik rütbesinin verilmesi. Bu gelişmelerin tamamı doğrudan aşağıdaki muharebelerin hangisiyle ilişkilidir?
YanlışDoğru cevap: D — Sakarya Meydan Muharebesi
Tekâlif-i Milliye Emirleri (ordunun ihtiyacını halktan karşılama), “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır” savunma anlayışı ve savaşın ardından Mustafa Kemal'e “Gazi” unvanı ile mareşallik rütbesinin verilmesi; üçü de Sakarya Meydan Muharebesi (1921) ile ilişkilidir. Büyük Taarruz kesin sonucu getiren genel saldırı olduğundan bu üç gelişmenin ortak adresi değildir.
Öğrenci “Gazi” unvanı ve mareşallik rütbesini Büyük Taarruz'la ilişkilendirir; oysa bu onur Sakarya zaferinin ardından, TBMM tarafından verilmiştir.
- 2.
Kurtuluş Savaşı’nda imzalanan bazı antlaşmalar ve tarafları verilmiştir. Buna göre aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
YanlışDoğru cevap: D — Kars Antlaşması – İngiltere
Gümrü (Ermenistan), Moskova (Sovyet Rusya), Ankara (Fransa) ve Mudanya Ateşkesi (İtilaf Devletleri) doğru eşleştirmelerdir. Kars Antlaşması ise İngiltere ile değil, Sovyet Rusya’nın gözetiminde Kafkas cumhuriyetleri (Ermenistan, Azerbaycan, Gürcistan) ile imzalanmıştır. Bu nedenle “Kars – İngiltere” eşleştirmesi yanlıştır.
Kars Antlaşması Doğu sınırını kesinleştiren, Kafkas cumhuriyetleriyle yapılan bir antlaşmadır; İngiltere bu antlaşmanın tarafı değildir.
- 3.
Kurtuluş Savaşı Batı Cephesi'ndeki muharebeler için verilen eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
YanlışDoğru cevap: D — Sakarya - Türk ordusunun savunmadan taarruza geçtiği son savaş olması
Sakarya Meydan Muharebesi, Türk ordusunun geri çekilmeyi (savunmayı) durdurup taarruza geçtiği savaştır; ancak Yunan ordusunu Anadolu'dan atan kesin taarruz Büyük Taarruz'dur. Dolayısıyla 'savunmadan taarruza geçilen son savaş' eşleştirmesi yanlıştır. Diğer eşleştirmeler doğrudur.
Sakarya'da taarruza geçiş başlar ama kesin sonuç Büyük Taarruz'dadır; ikisi karıştırılmamalıdır.
- 4.
Kurtuluş Savaşı'nın Batı Cephesi'ndeki muharebelerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?
YanlışDoğru cevap: E — Sakarya Meydan Muharebesi, Türk ordusunun taarruz ederek Yunan kuvvetlerini İzmir'e kadar takip ettiği savaştır.
İzmir'e kadar takip ederek Yunan kuvvetlerini Anadolu'dan çıkaran genel taarruz Büyük Taarruz'dur; Sakarya ise savunma savaşıdır. Bu nedenle E yanlıştır. A, B, C, D doğru yargılardır.
Sakarya ile Büyük Taarruz karıştırılır; Sakarya savunma savaşı, Büyük Taarruz ise kesin sonucu getiren genel saldırıdır.
- 5.
Kurtuluş Savaşı’nda Güney Cephesi’ndeki mücadeleyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
YanlışDoğru cevap: D — Cephedeki mücadele, düzenli Türk ordusunun Yunanlılara karşı kazandığı meydan savaşlarıyla sonuçlanmıştır.
Güney Cephesi’nde mücadele düzenli ordudan çok halkın kurduğu Kuvâ-yı Milliye tarzı direniş güçleriyle Fransızlara karşı yürütülmüştür (A, B, E doğru); Antep (Gazi), Maraş (Kahraman) ve Urfa (Şanlı) unvanları bu direnişle ilgilidir (C doğru). Yunanlılara karşı düzenli orduyla kazanılan meydan savaşları ise Batı Cephesi’ne aittir; Güney Cephesi Fransızlara karşıdır. Bu nedenle D söylenemez.
Güney Cephesi’ndeki Fransız işgali ile Batı Cephesi’ndeki Yunan işgali/meydan savaşları karıştırılır.
- 6.
Kurtuluş Savaşı'nın aşağıdaki gelişmeleri kronolojik olarak (önceden sonraya) doğru sıralanmıştır. Buna göre, Mustafa Kemal'e 'Gazi' ve 'Mareşal' unvanlarının verilmesi hangi iki gelişme ARASINDA gerçekleşmiştir?
YanlışDoğru cevap: B — Sakarya Meydan Muharebesi ile Büyük Taarruz arasında
Kronoloji: I. İnönü (Ocak 1921), II. İnönü (Nisan 1921), Sakarya Meydan Muharebesi (Ağustos-Eylül 1921), Büyük Taarruz (Ağustos 1922), Mudanya Ateşkesi (Ekim 1922), Lozan (Temmuz 1923). Mustafa Kemal'e 'Gazi' ve 'Mareşal' unvanları Sakarya zaferinin (1921) hemen ardından, 19 Eylül 1921'de verilmiştir. Bu tarih, Sakarya (1921) ile Büyük Taarruz (1922) ARASINA düşer. Doğru yanıt B'dir.
Öğrenci unvanları Büyük Taarruz sonrasına yerleştirir; oysa 'Gazi/Mareşal' Sakarya zaferinin (1921) ardından verilmiştir, yani Sakarya ile Büyük Taarruz arasındadır.
- 7.
Kurtuluş Savaşı'nda Doğu Cephesi'nin Ermenilere karşı kazanılan başarılarla kapanması ve Gümrü Antlaşması'nın imzalanması, aşağıdaki sonuçlardan hangisini doğrudan sağlamıştır?
YanlışDoğru cevap: B — Buradaki birliklerin ve kaynakların Batı Cephesi'ne kaydırılabilmesini
Doğu Cephesi'nin Ermenistan'la yapılan Gümrü Antlaşması (Aralık 1920) ile kapanması, bu cepheyi güvence altına almış; böylece buradaki askerî güç ve kaynaklar asıl belirleyici mücadelenin verildiği Batı Cephesi'ne aktarılabilmiştir. Bu doğrudan askerî-stratejik bir sonuçtur; doğru yanıt B'dir. A, C, D ve E ise Gümrü'nün doğrudan sonucu değildir (saltanat 1922'de kaldırıldı; Sevr TBMM'ce hiç onaylanmadı).
Bir cephenin kapanmasının stratejik sonucu (kuvvet kaydırma) ile o dönemin başka siyasi gelişmelerini (saltanatın kaldırılması vb.) karıştırmak.
- 8.
Kurtuluş Savaşı cepheleri ile ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
YanlışDoğru cevap: E — Doğu Cephesi — Kâzım Karabekir — Gümrü Antlaşması ile Ermeni sorununun çözülmesi.
Doğu Cephesi'nde Kâzım Karabekir komutasında Ermenilere karşı kazanılan başarılar, 1920 Gümrü Antlaşması ile sonuçlanmış ve Ermeni sorunu çözülmüştür; E doğrudur. A yanlış: Güney Cephesi'nde düzenli ordu değil, Kuvâ-yı Milliye (halk direnişi) Fransızlara karşı savaşmıştır. B yanlış: Sakarya Batı Cephesi'nde M. Kemal/İsmet Paşa dönemine aittir, Karabekir Doğu'dadır. C ve D kişi-olay eşleştirmeleri yanlıştır.
Güney Cephesi'nde savaşan düzenli ordu değil Kuvâ-yı Milliye'dir; Doğu Cephesi ile Kâzım Karabekir–Gümrü ilişkisi doğrudur.
- 9.
Kurtulus Savasi'nda acilan cephelerden biri, duzenli ordu kurulmadan yalnizca yerel Kuva-yi Milliye birlikleri ve halk direnisiyle kazanilmis; bu cephede gosterilen direnis nedeniyle uc sehre TBMM tarafindan onur unvanlari verilmistir. Bu cepheyle ilgili asagidakilerden hangisi soylenemez?
YanlışDoğru cevap: D — Cephedeki askeri basari, esas olarak Kazim Karabekir komutasindaki duzenli ordu birlikleriyle saglanmistir.
Tarif edilen cephe Guney cephesidir ve buradaki basari duzenli ordu olmadan Kuva-yi Milliye ve halk direnisiyle saglanmistir. Kazim Karabekir ve duzenli ordu Dogu cephesinde (Ermenistan'a karsi, 1920) mucadele etmistir; dolayisiyla D soylenemez. Guney cephesi 20 Ekim 1921 Ankara Antlasmasi (Fransa) ile hukuken kapanmistir.
Ogrenci, tum cephelerin duzenli orduyla kazanildigini sanip Kazim Karabekir'i Guney cephesine yerlestirir; oysa Karabekir Dogu cephesindedir.
- 10.
3 Aralik 1920'de imzalanan Gumru Antlasmasi ile ilgili olarak asagidaki degerlendirmelerden hangisi yanlistir?
YanlışDoğru cevap: C — Antlasma, Sovyet Rusya ile TBMM arasinda dogu sinirini kesin olarak cizmistir.
Gumru Antlasmasi TBMM ile Ermenistan arasinda yapilmistir; Sovyet Rusya tarafi degildir. Dogu sinirini TBMM ve Sovyet Rusya arasinda duzenleyen Moskova (16 Mart 1921), Kafkas cumhuriyetleriyle kesinlestiren ise Kars (13 Ekim 1921) Antlasmasi'dir. Bu nedenle C yanlistir.
Gumru ile Kars/Moskova karistirilir; Gumru Ermenistan ile ilk antlasmadir, Sovyet Rusya ile degil.
- 11.
Bir tarih ogretmeni tahtaya sunlari yaziyor: 'Bu savastan sonra Itilaf Devletleri TBMM'yi ilk kez resmen bir konferansa cagirmis, Sovyet Rusya ile bir antlasma imzalanmis ve ulke ic siyasetinde ilk anayasa kabul edilmistir.' Ogretmenin sozunu ettigi savas asagidakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: B — I. Inonu Savasi
Bu sonuclarin tamami I. Inonu Zaferi'ne (6-10 Ocak 1921) baglidir: sonrasinda Londra Konferansi'na cagri, Moskova Antlasmasi (16 Mart 1921) ve donemin ic siyasetinde Teskilat-i Esasiye'nin (20 Ocak 1921) kabul edildigi surec. II. Inonu askeri bir savunma zaferidir ancak bu siyasi sonuclarin kaynagi I. Inonu'dur.
Londra ve Moskova sonuclari sik sik II. Inonu'ye baglanir; oysa bunlar I. Inonu'nun siyasi sonuclaridir.
- 12.
Asagidaki olaylar kronolojik olarak siralandiginda hangisi dogru sirayi verir? I. Sakarya Meydan Muharebesi II. Tekalif-i Milliye Emirleri III. Eskisehir-Kutahya Savaslari IV. II. Inonu Savasi
YanlışDoğru cevap: A — IV - III - II - I
Dogru sira: II. Inonu (Mart-Nisan 1921) -> Eskisehir-Kutahya (Temmuz 1921, yenilgi) -> Tekalif-i Milliye Emirleri (7-8 Agustos 1921) -> Sakarya (23 Agustos-13 Eylul 1921). Yani IV-III-II-I. Tekalif-i Milliye, Eskisehir-Kutahya yenilgisinden sonra ve Sakarya'dan hemen once ilan edilmistir.
Tekalif-i Milliye'nin Sakarya'dan sonra oldugu sanilir; oysa Sakarya'ya hazirlik amaciyla ondan once ilan edilmistir.
- 13.
Sakarya Meydan Muharebesi'nin (1921) sonuclariyla ilgili olarak asagidakilerden hangisi soylenemez?
YanlışDoğru cevap: E — Yunan ordusu tamamen imha edilerek Anadolu topraklarindan atilmis ve savas fiilen bitmistir.
Sakarya bir savunma (meydan) zaferidir; donum noktasidir ama Yunan ordusunu imha edip Anadolu'dan atan savas Buyuk Taarruz'dur (1922). Sakarya sonrasi Kars (13 Ekim 1921) ve Ankara Antlasmasi (Fransa, 20 Ekim 1921) imzalanmis, Mustafa Kemal'e Maresal-Gazi unvani verilmistir. Bu nedenle E soylenemez.
Sakarya ile Buyuk Taarruz karistirilip Yunan ordusunun Sakarya'da imha edildigi sanilir; imha Buyuk Taarruz'dadir.
- 14.
Bir ogrenci, '20 Ekim 1921 Ankara Antlasmasi' ile '1926 Ankara Antlasmasi'ni ayni sanip karistiriyor. Bu iki antlasma arasindaki farkla ilgili asagidaki tespitlerden hangisi dogrudur?
YanlışDoğru cevap: B — 1921 Ankara Antlasmasi Fransa ile yapilmis ve Guney cephesini kapatmis; 1926 Ankara Antlasmasi ise Ingiltere ile Musul (Irak siniri) sorununu cozmustur.
1921 Ankara Antlasmasi Fransa ile imzalanmis, Guney cephesini kapatmis ve Fransa TBMM'yi tanimistir. 1926 Ankara Antlasmasi ise Ingiltere ile yapilan ve Musul'un Irak'ta kalmasini kabul eden, dogu-guneydogu sinirini (Irak siniri) belirleyen antlasmadir. Bu nedenle B dogrudur.
Ayni sehrin adini tasidiklari icin iki Ankara Antlasmasi karistirilir; taraflari (Fransa vs Ingiltere) ve konulari (Guney cephesi vs Musul) farklidir.
- 15.
Mudanya Ateskesi (11 Ekim 1922) ile ilgili asagidaki ifadelerden hangisi yanlistir?
YanlışDoğru cevap: D — Ateskesin ardindan iki taraf arasindaki mesele kesin baris antlasmasiyla degil, bu ateskesle nihai olarak cozulmustur.
Mudanya bir ateskestir; kesin baris Lozan Antlasmasi (24 Temmuz 1923) ile saglanmistir. Mudanya ile Dogu Trakya savassiz alinmis, Lozan Konferansi'na zemin hazirlanmis ve iki hukumetli yapinin (TBMM-Istanbul) yarattigi sorun saltanatin kaldirilmasini gundeme getirmistir. Sorunu 'nihai olarak' cozen Mudanya degil Lozan oldugundan D yanlistir.
Mudanya ateskesi ile Lozan baris antlasmasi karistirilir; ateskes nihai cozum degildir.
- 16.
'Hatti mudafaa yoktur, sathi mudafaa vardir. O satih butun vatandir.' emri, hangi savasin niteligini ve Turk ordusunun icinde bulundugu durumu en iyi yansitir?
YanlışDoğru cevap: C — Sakarya Meydan Muharebesi; ordu genis bir cephede topyekun bir savunma savasi vermistir.
Bu emir Mustafa Kemal'in Sakarya Meydan Muharebesi'nde (1921) verdigi emirdir. Belirli bir savunma hattina bagli kalmayip tum derinligi savunma alani olarak kullanmayi ifade eder ve Sakarya'nin topyekun bir savunma savasi oldugunu gosterir. Bu nedenle C dogrudur.
Bu unlu emir bazen Buyuk Taarruz'a atfedilir; oysa savunma niteligiyle Sakarya'ya aittir.
- 17.
Bir cephenin ozellikleri soyle veriliyor: 'Karsi taraf duzenli bir ordu degil, isgalci bir devletin destekledigi birliklerdi; mucadele buyuk olcude sivil halkin ve yerel milis guclerinin direnisiyle yurutuldu; askeri basarinin siyasi karsiligi, Bati cephesindeki bir zaferin ardindan ilgili devletle imzalanan antlasmayla alindi.' Bu ozellikler asagidaki cephelerden hangisine aittir?
YanlışDoğru cevap: C — Guney cephesi
Tarif; Fransizlarin ve destekledikleri Ermeni birliklerinin bulundugu, halk/Kuva-yi Milliye direnisiyle yurutulen ve siyasi sonucunu Sakarya (Bati cephesi) zaferinden sonra Fransa ile yapilan Ankara Antlasmasi (20 Ekim 1921) ile alan Guney cephesine aittir. Dogu cephesi duzenli orduyla (Karabekir) kazanildigi icin uymaz.
Halk direnisi vurgusu Dogu cephesiyle karistirilabilir; ancak Dogu cephesi duzenli orduyla kazanildi, tarif Guney'e uyar.
- 18.
Moskova Antlasmasi (16 Mart 1921) ile Kars Antlasmasi (13 Ekim 1921) karsilastirildiginda asagidakilerden hangisi dogrudur?
YanlışDoğru cevap: B — Moskova, Sovyet Rusya ile; Kars ise Sovyetlere bagli Kafkas cumhuriyetleriyle (Azerbaycan, Ermenistan, Gurcistan) imzalanmis ve dogu sinirini kesinlestirmistir.
Moskova Antlasmasi dogrudan Sovyet Rusya ile (I. Inonu sonrasi, 16 Mart 1921), Kars Antlasmasi ise Sovyetlere bagli Azerbaycan, Ermenistan ve Gurcistan ile (Sakarya sonrasi, 13 Ekim 1921) imzalanmis ve dogu sinirini kesinlestirmistir. Her ikisi de Misak-i Milli'yi tanir. Bu nedenle B dogrudur.
Taraflar ters cevrilir: Moskova Sovyet Rusya iledir, Kars Kafkas cumhuriyetleri iledir.
- 19.
Tekalif-i Milliye Emirleri (Agustos 1921) ile ilgili asagidaki cikarimlardan hangisi yapilamaz?
YanlışDoğru cevap: E — Buyuk Taarruz'un kazanilmasinin ardindan bir odul olarak ilan edilmistir.
Tekalif-i Milliye Emirleri, Eskisehir-Kutahya yenilgisi sonrasi ve Sakarya'ya hazirlik amaciyla 7-8 Agustos 1921'de Baskomutanlik yetkisiyle cikarilmistir; halktan mal/arac toplayan bir seferberliktir. Buyuk Taarruz (1922) sonrasi bir odul degildir; dolayisiyla E yapilamaz.
Emirlerin zaferden sonra cikarildigi sanilir; oysa zafere hazirlik icin ondan once ilan edilmistir.
- 20.
30 Agustos 1922'de kazanilan ve Yunan ordusunun kesin bozguna ugratildigi, gunumuzde Zafer Bayrami olarak kutlanan meydan muharebesi asagidakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: B — Baskomutanlik Meydan Muharebesi (Dumlupinar)
26 Agustos 1922'de baslayan Buyuk Taarruz, 30 Agustos 1922'de Dumlupinar'da kazanilan Baskomutanlik Meydan Muharebesi ile sonuclanmis ve bu tarih Zafer Bayrami olmustur. Sakarya (1921) bir savunma zaferidir. Bu nedenle B dogrudur.
Zafer Bayrami bazen Sakarya ile karistirilir; 30 Agustos, Baskomutanlik Meydan Muharebesi'nin (Dumlupinar) tarihidir.
- 21.
Londra Konferansi'nin (Subat 1921) TBMM acisindan en onemli sonucu asagidakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: A — Itilaf Devletleri'nin TBMM'yi hukuken ve fiilen ilk kez resmi bir muhatap olarak tanimasi saglanmistir.
I. Inonu Zaferi sonrasi toplanan Londra Konferansi'nda Itilaf Devletleri, Osmanli yaninda TBMM Hukumeti'ni de cagirarak onu ilk kez fiilen ve hukuken muhatap almistir. Bu, TBMM'nin uluslararasi mesruiyetinin guclenmesi acisindan onemlidir. Konferans somut baris getirmese de bu tanima sonucu dogurmustur; bu nedenle A dogrudur.
Londra Konferansi'nin Sevr'i uygulamaya koydugu sanilir; asil onemi TBMM'nin muhatap alinmasidir.
- 22.
Kurtulus Savasi cepheleri ve bunlari kapatan/sonuclandiran antlasmalar eslestirildiginde asagidakilerden hangisi yanlistir?
YanlışDoğru cevap: E — Guney cephesi — Mudanya Ateskesi (1922)
Guney cephesini hukuken kapatan antlasma, Fransa ile yapilan Ankara Antlasmasi'dir (20 Ekim 1921), Mudanya Ateskesi degil. Mudanya (11 Ekim 1922) Bati cephesindeki (Yunanistan) silahli mucadeleyi bitiren ateskestir. Diger eslestirmeler dogrudur; bu nedenle E yanlistir.
Mudanya Ateskesi tum cepheleri kapatan genel bir antlasma sanilir; oysa Bati cephesiyle ilgilidir, Guney cephesini Fransa ile Ankara Antlasmasi kapatmistir.
- 23.
II. Inonu Savasi (Mart-Nisan 1921) sonrasinda Mustafa Kemal, Bati Cephesi Komutani'na 'Siz orada yalniz dusmani degil, milletin makus talihini de yendiniz' seklinde bir telgraf gondermistir. Bu ifadeye ve savasa dayanarak asagidakilerden hangisi soylenebilir?
YanlışDoğru cevap: C — Duzenli ordunun Yunan taarruzuna karsi verdigi savunma basarisi, milli mucadeleye olan guveni pekistirmistir.
II. Inonu, duzenli ordunun Yunan taarruzuna karsi kazandigi bir savunma zaferidir ve milli mucadeleye guveni artirmistir. Moskova Antlasmasi ve Guney cephesini kapatan Ankara Antlasmasi baska savaslarla (I. Inonu ve Sakarya sonrasi) iliskilidir; II. Inonu bir taarruz savasi degildir. Bu nedenle C dogrudur.
II. Inonu'nun siyasi sonuclari I. Inonu ve Sakarya ile karistirilir; II. Inonu askeri bir savunma zaferidir.
Sık sorulanlar
- KPSS Kurtuluş Savaşı Cepheleri konusundan ne çıkıyor?
- Doğu, Güney ve Batı cepheleri; antlaşmalar ve sonuçları.
- Kurtuluş Savaşı Cepheleri sorularının çözümü var mı?
- Var — bu sayfadaki her sorunun altında doğru cevap ve gerekçesi yazıyor, yanlış şıkların dayandığı hata da açıklanıyor.