Türkiye Tarihi
KPSS Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi — Çözümlü Sorular
Genelgeler, kongreler, Misak-ı Millî ve TBMM’nin açılışı.
Bu konunun anlatımı da hazır: Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi — Mondros'tan TBMM'ye Milli Mücadelenin Doğuşu
23 soru — hepsi çözümlü
Şıkka dokun; doğru cevabı, gerekçesini ve yanlış şıkkın tuzağını görürsün.
- 1.
Aşağıdakilerden hangisi Misak-ı Millî’de vurgulanan tam bağımsızlık anlayışıyla doğrudan ilişkilidir?
YanlışDoğru cevap: B — Ekonomik gelişmeyi sınırlayan ayrıcalıkların kaldırılması
Misak-ı Millî, siyasi bağımsızlıkla birlikte ekonomik bağımsızlığı da savunur; kapitülasyon benzeri sınırlamaların kaldırılması bu anlayışın sonucudur.
Misak-ı Millî yalnızca sınırlarla ilgiliymiş gibi düşünülür; ekonomik bağımsızlık vurgusu da sınavlarda kritik olabilir.
- 2.
Kurtuluş Savaşı hazırlık dönemiyle ilgili aşağıdaki olaylar kronolojik olarak sıralandığında hangisi en son gerçekleşmiştir?
YanlışDoğru cevap: E — Misak-ı Millî'nin kabul edilmesi
Olaylar kronolojik sırayla: Samsun'a çıkış (19 Mayıs 1919, D), Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919, A), Erzurum Kongresi (23 Temmuz 1919, B), Sivas Kongresi (4 Eylül 1919, C) ve Misak-ı Millî'nin Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nce kabulü (28 Ocak 1920, E). En son gerçekleşen olay Misak-ı Millî'nin kabulüdür.
Öğrenci Misak-ı Millî'yi kongreler döneminde (1919) sanıyor; oysa 1920 başında Mebusan Meclisi'nde kabul edilmiş, sıralamanın en sonundadır.
- 3.
"Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." ifadesi ilk kez 22 Haziran 1919'da yayımlanan bir belgede yer almıştır. Buna göre bu belge için aşağıdakilerden hangisi SÖYLENEMEZ?
YanlışDoğru cevap: E — Manda ve himayenin kesin olarak reddedildiği ilk belgedir.
22 Haziran 1919 tarihli belge Amasya Genelgesi'dir; Millî Mücadele'nin amaç-gerekçe-yöntemini ilk açıklayan (A), ulusal egemenliğin ilk işaretlerini veren (B), kongrelerden önce yayımlanan bir genelge olan (C) ve Sivas'ta bir kongre toplanacağını duyuran (D) belgedir. Manda ve himayenin kesin reddi ise Amasya'da değil, Sivas Kongresi'nde net biçimde karara bağlanmıştır; bu nedenle E söylenemez.
Manda reddinin Amasya Genelgesi'nde kesinleştiği sanılır; bu karar Sivas Kongresi'nde alınmıştır.
- 4.
Millî Mücadele hazırlık dönemi kongreleriyle ilgili olarak aşağıda verilen özelliklerden hangisi Sivas Kongresi ile Erzurum Kongresi’ni birbirinden AYIRAN bir yöndür?
YanlışDoğru cevap: C — Sivas Kongresi ulusal (bütün yurdu ilgilendiren) nitelikte toplanmışken Erzurum Kongresi bölgesel amaçla toplanmıştır.
Erzurum Kongresi toplanış bakımından bölgesel (Doğu Anadolu illerini ilgilendiren), Sivas Kongresi ise ulusal niteliktedir; bu, ikisini ayıran temel yöndür (C). A, B, D ve E ise her iki kongrede de ortak olan/geçerli olan yönlerdir: vatan bütünlüğü ve millî iradeye vurgu her iki kongrede yapılmış, Mustafa Kemal her ikisine de başkanlık etmiştir. (Manda reddi Erzurum’da da gündeme gelmiş, Sivas’ta kesinleşmiştir; ‘ilk kez’ ibaresi ayırt edici değildir.)
Kongrelerin ortak kararları ile ayırt edici yönü karıştırılır; asıl fark ‘bölgesel–ulusal’ toplanış niteliğidir.
- 5.
Aşağıdaki gelişmelerin kronolojik olarak doğru sıralanışı hangi seçenekte verilmiştir? I. Amasya Genelgesi II. Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkışı III. Erzurum Kongresi IV. Sivas Kongresi
YanlışDoğru cevap: A — II – I – III – IV
Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktı (II). Ardından 22 Haziran 1919 Amasya Genelgesi yayımlandı (I). Sonra 23 Temmuz 1919 Erzurum Kongresi (III), en son 4 Eylül 1919 Sivas Kongresi (IV) toplandı. Doğru sıralama II – I – III – IV’tür.
Öğrenci Amasya Genelgesi’ni Samsun’a çıkıştan önce sanır ya da Erzurum ile Sivas kongrelerinin sırasını karıştırır.
- 6.
Kurtuluş Savaşı hazırlık dönemiyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi DOĞRUDUR?
YanlışDoğru cevap: C — Erzurum Kongresi bölgesel amaçla toplandığı hâlde aldığı kararlarla ulusal nitelik taşımıştır.
Erzurum Kongresi toplanış amacı bakımından bölgesel (Doğu Anadolu) olsa da 'millî sınırlar bir bütündür' gibi kararlarıyla ulusal nitelik taşır; C doğrudur. A yanlıştır (Temsil Heyeti Erzurum'da kuruldu, Sivas'ta genişletildi). B yanlıştır (bu ilke Erzurum'da netleşir). D yanlıştır (Misak-ı Millî son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edildi). E yanlıştır (Sivas'ta manda-himaye kesin REDDEDİLMİŞTİR).
Öğrenci Temsil Heyeti'nin kuruluş yerini, manda kararının reddini ve Misak-ı Millî'nin kabul edildiği meclisi karıştırır.
- 7.
"Millî egemenliğe dayalı yeni bir Türk devletinin kurulacağı" ilk kez hangi belgede açıkça ifade edilmiştir?
YanlışDoğru cevap: A — Amasya Genelgesi
Amasya Genelgesi'nde (22 Haziran 1919) yer alan "Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır" ifadesi, egemenliğin millete ait olduğunu ve millî iradeye dayalı yeni bir yapının doğacağını ilk kez açıkça duyurur; bu nedenle Kurtuluş Savaşı'nın gerekçe, amaç ve yöntemini ilk ortaya koyan belgedir (A). Erzurum/Sivas kararları bu ilkeyi geliştirir; Misakımillî sınırları, 1921 Anayasası ise egemenlik ilkesini hukuklaştırır. İlk açık ifade Amasya Genelgesi'ndedir.
Millî egemenlik fikrinin İLK açık ifadesi Amasya Genelgesi'dir ("milletin azim ve kararı"). Öğrenci bunu 1921 Anayasası'ndaki "egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" maddesiyle karıştırır; oysa soru "ilk kez" der.
- 8.
Erzurum Kongresi'nde alınan "Millî sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz" ve "Manda ve himaye kabul edilemez" kararları, aşağıdaki ilkelerden öncelikle hangisinin ilk kez açıkça vurgulandığını gösterir?
YanlışDoğru cevap: D — Ulusal bağımsızlık ve tam bağımsızlık
Bölgesel amaçla toplanan Erzurum Kongresi'nde alınan bu kararlar, vatanın bölünmez bütünlüğünü ve manda-himayenin reddini vurgular; bu da ulusal ve tam bağımsızlık ilkesinin ilk kez açıkça dile getirilmesidir (D). Kararlar saltanatı güçlendirmeyi değil millî iradeyi öne çıkarır; bölgesel kurtuluşu değil bütünlüğü savunur; azınlık ayrıcalığını reddeder.
Erzurum Kongresi bölgesel toplanmış olsa da manda reddi ve vatan bütünlüğü kararlarıyla millî/tam bağımsızlık ilkesini öne çıkarmıştır.
- 9.
Mondros Ateskes Antlasmasi'nin 7. maddesi, Itilaf Devletleri'ne 'guvenliklerini tehdit eden bir durum olusursa herhangi bir stratejik noktayi isgal etme' hakki tanimistir. Bu maddenin milli mucadele acisindan en onemli sonucu asagidakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: B — Isgallere hukuki bir kilif/gerekce saglayarak yurdun her yaninda isgallerin onunu acmasi
Mondros'un 7. maddesi (30 Ekim 1918), 'guvenlik tehdidi' gerekcesiyle Itilaf Devletleri'ne diledikleri yeri isgal etme yetkisi verdi ve bu madde isgallerin (Musul, Kilikya, Istanbul cevresi vb.) hukuki dayanagi/kilifi olarak kullanildi. Boylece ateskes sonrasi isgaller hukuken mesrulastirilmis oldu.
Ogrenci 7. maddeyi Bogazlar veya ordu terhisiyle (ayri maddeler) karistirir; oysa 7. madde ozellikle isgallerin gerekcesini olusturur.
- 10.
Bir cemiyet; manda ve himaye fikrini savunmus, milli mucadeleye karsi cikmis ve bagimsizligi degil bir buyuk devletin korumasi altina girmeyi cozum gormustur. Buna gore asagidaki cemiyetlerden hangisi bu tanima uymaz; yani milli (yararli) cemiyet olarak degerlendirilir?
YanlışDoğru cevap: C — Redd-i Ilhak Cemiyeti
Redd-i Ilhak Cemiyeti, Izmir ve Bati Anadolu'nun Yunanistan'a katilmasina (ilhakina) karsi 1919'da kurulan milli/yararli bir cemiyettir. Digerleri (Wilson Prensipleri ve Ingiliz Muhipleri manda-himaye taraftari, Islam Teali ve Sulh ve Selamet saltanat-hilafet yanlisi/milli mucadeleye karsi) zararli cemiyetlerdir.
Wilson Prensipleri Cemiyeti adi 'milli' cagristirdigi icin yararli sanilir; oysa Amerikan mandasini savundugu icin zararlidir.
- 11.
'Milletin istiklalini yine milletin azim ve karari kurtaracaktir' ilkesi bir belgede ilk kez yazili olarak ifade edilmistir. Bu ilke ve belge dikkate alindiginda asagidaki cikarimlardan hangisi YAPILAMAZ?
YanlışDoğru cevap: A — Belge, Misak-i Milli sinirlarini kesin olarak belirlemistir
Soz konusu ifade Amasya Genelgesi'nde (22 Haziran 1919) yer alir. Genelge gerekce (vatan tehlikede) ve yontem (milletin karari) sunar, Sivas'ta kongre cagrisi yapar ve ihtilal bildirisi niteligindedir. Ancak milli sinirlari (Misak-i Milli) belirlemez; Misak-i Milli 28 Ocak 1920'de Mebusan Meclisi'nde kabul edilir.
Amasya Genelgesi ile Misak-i Milli karistirilir; genelge sinir cizmez, sadece milli mucadelenin programini baslatir.
- 12.
Erzurum ve Sivas Kongreleri karsilastirildiginda asagidaki ifadelerden hangisi DOGRUDUR?
YanlışDoğru cevap: D — Temsil Heyeti ilk kez Erzurum'da olusmus, Sivas'ta butun yurdu temsil eder hale getirilmistir
Temsil Heyeti ilk kez Erzurum Kongresi'nde (Dogu Anadolu'yu temsilen, Agustos 1919) kurulmus, Sivas Kongresi'nde (Eylul 1919) ise butun yurdu temsil edecek sekilde genisletilmistir. Erzurum toplanis olarak bolgesel-karar olarak ulusaldir; Sivas her ikisiyle de ulusaldir. Manda Sivas'ta reddedilmis, cemiyetler yine Sivas'ta birlestirilmistir.
Temsil Heyeti'nin Sivas'ta kuruldugu sanilir; oysa ilk kez Erzurum'da olusur, Sivas'ta genisletilir.
- 13.
Asagida milli mucadelenin hazirlik donemine ait bazi gelismeler verilmistir: I. Izmir'in isgali II. Amasya Genelgesi III. Sivas Kongresi IV. Mondros Ateskesi Bu gelismelerin kronolojik siralamasi (once olandan sonrakine) asagidakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: E — IV - I - II - III
Dogru sira: Mondros (30 Ekim 1918) → Izmir'in isgali (15 Mayis 1919) → Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919) → Sivas Kongresi (4-11 Eylul 1919). Yani IV - I - II - III.
Amasya Genelgesi ile Izmir'in isgalinin sirasi karistirilir; oysa Izmir'in isgali (15 Mayis) genelgeden (22 Haziran) once olup onu tetikleyen etkenlerdendir.
- 14.
Bir gelisme ile ilgili sunlar bilinmektedir: Istanbul Hukumeti adina bir nazir ile Anadolu hareketinin temsilcisi bir araya gelmis; Istanbul Hukumeti, karsisindaki milli teskilati hukuken taniyan ilk adimi atmis ve Osmanli Mebusan Meclisi'nin yeniden toplanmasi kararlastirilmistir. Bu tanim asagidakilerden hangisine aittir?
YanlışDoğru cevap: C — Amasya Gorusmeleri
Tanim, Amasya Gorusmeleri'ne (20-22 Ekim 1919) aittir. Istanbul Hukumeti adina Salih Pasa ile Temsil Heyeti adina Mustafa Kemal gorusmus; Istanbul Hukumeti Temsil Heyeti'ni hukuken tanima yolunda ilk adimi atmis ve Mebusan Meclisi'nin toplanmasi kararlastirilmistir. Amasya Genelgesi (Haziran) bundan farklidir; bir gorusme degil, tek tarafli yazili cagridir.
Ayni sehirde gectigi icin Amasya Genelgesi ile Amasya Gorusmeleri karistirilir; genelge Haziran'da tek tarafli bildiri, gorusme Ekim'de iki taraf arasi mutabakattir.
- 15.
Misak-i Milli (28 Ocak 1920) ile ilgili asagidaki ifadelerden hangisi YANLISTIR?
YanlışDoğru cevap: D — Sivas Kongresi'nde kabul edilerek ilk kez ilan edilmistir
Misak-i Milli, bir kongrede degil, son Osmanli Mebusan Meclisi'nde 28 Ocak 1920'de kabul edilmistir. Halk oylamasi (Kars-Ardahan-Batum ve Bati Trakya), kapitulasyonlarin kaldirilmasi ve milli sinir/bagimsizlik ilkeleri Misak-i Milli'nin dogru unsurlaridir.
Misak-i Milli'nin Sivas Kongresi'nde kabul edildigi sanilir; oysa Mebusan Meclisi'nde kabul edilmistir. Kongreler onun fikri altyapisini olusturur.
- 16.
Itilaf Devletleri'nin 16 Mart 1920'de Istanbul'u resmen isgal edip Mebusan Meclisi'ni dagitmasinin en dogrudan gerekcesi/tetikleyicisi asagidakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: B — Mebusan Meclisi'nde Misak-i Milli'nin kabul edilmesi
Son Osmanli Mebusan Meclisi'nin 28 Ocak 1920'de Misak-i Milli'yi kabul etmesi, Itilaf Devletleri'ni rahatsiz etti; buna tepki olarak 16 Mart 1920'de Istanbul resmen isgal edilip Meclis dagitildi. TBMM'nin acilisi (23 Nisan) ve Sevr (10 Agustos) bu isgalden SONRA gelen sonuclardir, tetikleyici olamaz.
Istanbul'un isgali TBMM'nin acilisiyla ya da Sevr'le iliskilendirilir; oysa isgal, Misak-i Milli'nin kabulunun sonucudur ve bu iki gelismeden oncedir.
- 17.
23 Nisan 1920'de acilan TBMM'nin, 'egemenlik kayitsiz sartsiz milletindir' ilkesini benimsemesi ve hem yasama hem yurutme yetkisini kendinde toplamasi, asagidakilerden hangisini gosterir?
YanlışDoğru cevap: C — Yeni bir devletin ulusal egemenlik ve guclerin birligi esasina dayandigini
TBMM'nin ulusal egemenlik ilkesini benimseyip yasama ve yurutmeyi kendinde toplamasi (guclerin/kuvvetler birligi), padisah-halifeye dayali eski duzenden kopusu ve millet egemenligine dayali yeni bir devlet yapisinin dogusunu gosterir. Saltanat 1922, hilafet 1924'te kaldirilmistir; TBMM guclerin birligini benimsemistir, ayriligini degil.
TBMM'nin guclerin birligini benimsedigi halde kuvvetler ayriligini benimsedigi sanilir; ayrica saltanatin bu tarihte kaldirildigi yanilgisi olusur.
- 18.
TBMM'nin, kendisine karsi cikan ic ayaklanmalarla mucadele etmek amaciyla aldigi onlemler arasinda asagidakilerden hangisi GOSTERILEMEZ?
YanlışDoğru cevap: E — Tekalif-i Milliye Emirleri'nin ilan edilmesi
Tekalif-i Milliye Emirleri, Agustos 1921'de Sakarya Meydan Muharebesi oncesinde orduyu maddi acidan donatmak (asker, erzak, tasit toplamak) icin cikarilmistir; ic ayaklanmalarla mucadeleyle ilgisi yoktur. Ic isyanlara karsi TBMM Hiyanet-i Vataniye Kanunu, Istiklal Mahkemeleri, karsi fetva ve Kuvayi Milliye guclerini kullanmistir.
Tekalif-i Milliye, adindaki 'milliye' ve donemsel yakinlik nedeniyle ic isyan onlemi sanilir; oysa 1921'de savas lojistigi icin cikarilmis, isyanlarla ilgisiz bir emirdir.
- 19.
Sevr Antlasmasi (10 Agustos 1920) ile ilgili asagidaki ifadelerden hangisi DOGRUDUR?
YanlışDoğru cevap: C — Mebusan Meclisi dagitildigi icin onaylanamamis ve fiilen uygulanamamistir
Sevr, Damat Ferit Hukumeti tarafindan imzalandi ancak onu onaylayacak Mebusan Meclisi 16 Mart 1920'de dagitilmis oldugu icin hukuken onaylanamadi ve fiilen uygulanamadi; TBMM de onu yok hukmunde saydi. Sevr Bogazlari uluslararasi komisyona birakir, kapitulasyonlari korur/agirlastirir.
Sevr'in yururluge girdigi sanilir; oysa onay makami (Mebusan Meclisi) dagitildigindan hicbir zaman gecerli olmamis, olu dogmus antlasma olarak kalmistir.
- 20.
Bir kongre icin sunlar soylenebilir: Toplanmasi bakimindan bolgesel bir nitelik tasimasina ragmen aldigi kararlar ulusaldir; ilk kez bir Temsil Heyeti olusturulmus ve 'milli sinirlar icinde vatan bir butundur, parcalanamaz' ilkesi kabul edilmistir. Bu ozellikler asagidaki kongrelerden hangisine aittir?
YanlışDoğru cevap: A — Erzurum Kongresi
Tanim Erzurum Kongresi'ne (23 Temmuz-7 Agustos 1919) aittir. Toplanis bolgesel (Dogu illeri temsilcileri), kararlar ulusaldir; ilk Temsil Heyeti burada olusmus ve vatanin bolunmezligi ilkesi benimsenmistir. Sivas'ta ise toplanis da kararlar da ulusaldir; Balikesir-Alasehir-Edirne yerel/bolgesel kongrelerdir.
Ilk Temsil Heyeti'nin Sivas'ta olustugu sanilarak Erzurum ile Sivas'in nitelikleri karistirilir.
- 21.
Mustafa Kemal'in 19 Mayis 1919'da Samsun'a cikisiyla baslayan surecte, isgallere karsi mitingler duzenlenmesini ve telgraflarla protesto edilmesini isteyen ilk genelge asagidakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: E — Havza Genelgesi
28 Mayis 1919 tarihli Havza Genelgesi, isgallere karsi mitingler yapilmasini ve telgraflarla protesto edilmesini istemistir; ilk teskilatlanma cagrisidir. Amasya Genelgesi (22 Haziran) daha kapsamli bir programdir; Tekalif-i Milliye ise 1921'de Sakarya oncesi cikarilan emirlerdir.
Havza Genelgesi ile Amasya Genelgesi karistirilir; Havza sadece miting/protesto cagrisi yaparken Amasya kurtulusun gerekce ve yontemini ortaya koyar.
- 22.
Izmir'in 15 Mayis 1919'da Yunanistan tarafindan isgali ve Hasan Tahsin'in ilk kursunu atmasiyla baslayan surecin milli mucadeleye en onemli katkisi asagidakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: B — Halkta milli bilinci kitlesellestirip Kuvayi Milliye direnisini guclendirmesi
Izmir'in isgali, yurdun her yaninda protesto mitinglerini tetikledi, milli bilinci kitlesellestirdi ve bolgesel silahli direnis olan Kuvayi Milliye'nin guclenmesine ivme kazandirdi. Cemiyetlerin tek cati altinda birlesmesi ise Sivas Kongresi'nin sonucudur, dogrudan Izmir'in isgalinin degil.
Izmir'in isgalinin dogrudan cemiyet birligini sagladigi sanilir; oysa bu birlik Sivas Kongresi'nde gerceklesir. Isgalin asil etkisi milli bilincin kitlesellesmesidir.
- 23.
Amasya Genelgesi'nde 'vatanin butunlugu, milletin istiklali tehlikededir; Istanbul Hukumeti uzerine dusen sorumlulugu yerine getirememektedir' denilmesi asagidakilerden hangisini gosterir?
YanlışDoğru cevap: D — Ulusal iradeye dayali, Istanbul Hukumeti'nden bagimsiz yeni bir yonetim anlayisina zemin hazirlandigini
Genelge, Istanbul Hukumeti'nin gorevini yapamadigini vurgulayarak milletin kendi iradesiyle harekete gecmesi gerektigini ilan eder. Bu ifade, Istanbul'dan bagimsiz, ulusal iradeye dayali yeni bir yonetim anlayisinin (milli egemenlik) fikri temelini olusturur; uzlasma ya da mandayi degil, milli bagimsizligi hedefler.
Genelgenin Istanbul Hukumeti'ni destekledigi ya da mandayi savundugu sanilir; oysa merkezi hukumetin yetersizligini vurgulayarak milli iradeye gecisi hazirlar.
Sık sorulanlar
- KPSS Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi konusundan ne çıkıyor?
- Genelgeler, kongreler, Misak-ı Millî ve TBMM’nin açılışı.
- Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi sorularının çözümü var mı?
- Var — bu sayfadaki her sorunun altında doğru cevap ve gerekçesi yazıyor, yanlış şıkların dayandığı hata da açıklanıyor.