Türkiye Tarihi
KPSS Atatürk İlkeleri — Çözümlü Sorular
Altı temel ilke ve bütünleyici ilkelerin örneklerle ilişkisi.
Bu konunun anlatımı da hazır: Atatürk İlkeleri — Altı Temel İlke, Bütünleyici İlkeler ve İlke-İnkılap Eşleştirmesi
20 soru — hepsi çözümlü
Şıkka dokun; doğru cevabı, gerekçesini ve yanlış şıkkın tuzağını görürsün.
- 1.
Aşağıdaki inkılaplardan hangisi, doğrudan laiklik ilkesiyle ilişkilendirilemez?
YanlışDoğru cevap: D — Kabotaj Kanunu'nun çıkarılması
A (öğretimin birleştirilmesi ve din-devlet eğitiminin ayrışması), B (dinî istismar merkezlerinin kapatılması), C (din işlerine bakan vekâletin kaldırılması) ve E (devletin dininin anayasadan çıkarılması) doğrudan laiklikle ilişkilidir. Kabotaj Kanunu (1926) ise Türk karasularında taşımacılık hakkının Türk gemilerine verilmesiyle ilgili olup ekonomik bağımsızlık ve millî ekonomi/milliyetçilikle bağlantılıdır; laiklikle doğrudan ilişkisi yoktur. Bu nedenle cevap D'dir.
Her Atatürk inkılabı laiklikle açıklanamaz; Kabotaj Kanunu dinî yapıyla değil, denizcilikte millî egemenlik ve ekonomik bağımsızlıkla ilgilidir.
- 2.
Aşağıdaki inkılaplardan hangisi, doğrudan doğruya laiklik ilkesiyle DEĞİL, öncelikle başka bir Atatürk ilkesiyle ilişkilendirilir?
YanlışDoğru cevap: A — Aşar vergisinin kaldırılması
Halifeliğin kaldırılması, öğretimin birleştirilmesi (Tevhid-i Tedrisat), tekke-zaviyelerin kapatılması ve dinî esaslı hukukun yerine Medeni Kanun'un kabulü doğrudan laiklik ilkesiyle ilişkilidir (B, C, D, E). Aşar (öşür) vergisinin kaldırılması ise öncelikle üreticiyi ve tarımı destekleyen, devletin ekonomiye yön verdiği bir uygulama olarak devletçilik/halkçılık ile ilişkilendirilir; laiklikle doğrudan bağlantısı yoktur. Bu nedenle A ayrılır.
Öğrenci dinsel çağrışım taşıyan her düzenlemeyi laiklikle eşliyor; aşar vergisinin kaldırılmasının ekonomik/halkçı yönünü gözden kaçırıyor.
- 3.
"1930'larda özel sermayenin yetersiz kaldığı ağır sanayi ve büyük yatırımlarda devletin doğrudan öncülük etmesi, fabrikalar kurup işletmesi" uygulaması aşağıdaki ilke-inkılap eşleştirmelerinden hangisiyle örneklenebilir?
YanlışDoğru cevap: D — Devletçilik — Sümerbank ve Etibank'ın kurulması
Devletin ekonomiye doğrudan girip fabrikalar kurması devletçilik ilkesidir; Sümerbank ve Etibank bu ilkenin somut örnekleridir. Diğer seçeneklerdeki eşleştirmeler doğru olsa da soruda tanımlanan ekonomik öncülük uygulamasıyla ilgili değildir.
Ekonomik kalkınmada devlet öncülüğü halkçılık ya da milliyetçilikle karıştırılır; oysa devletin doğrudan yatırımcı olması devletçilik ilkesidir.
- 4.
"Kabotaj Kanunu'nun çıkarılması, aşarın kaldırılması ve teşvik-i sanayi çalışmaları" en çok hangi Atatürk ilkesiyle doğrudan ilişkilidir?
YanlışDoğru cevap: A — Devletçilik
Kabotaj Kanunu (kıyı ticaretinin millî ekonomiye kazandırılması), aşarın kaldırılması (köylüyü rahatlatan ekonomik düzenleme) ve teşvik-i sanayi (yerli sanayinin devlet eliyle desteklenmesi) doğrudan ekonomiyle ilgili, devletin ekonomik hayatı düzenleyip yönlendirdiği uygulamalardır. Bunlar en çok devletçilik ilkesiyle bağlantılıdır (A). Bu düzenlemeler halkın yararına da olsa (halkçılık), esas ortak paydaları ekonomik alandaki devlet öncülüğüdür.
Ekonomik nitelikli düzenlemeler (kabotaj, teşvik-i sanayi, aşar) devletçilikle ilişkilidir. Öğrenci "halkın yararına" oldukları için hepsini halkçılığa bağlama eğilimindedir; soru "ekonomik" ortak paydaya bakar.
- 5.
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisinde bir Atatürk ilkesi ile onu somutlaştıran inkılap YANLIŞ eşleştirilmiştir?
YanlışDoğru cevap: A — Milliyetçilik – Tekke ve zaviyelerin kapatılması
Tekke ve zaviyelerin kapatılması, dinî istismarı önleyip din işlerini devlet dışına çıkardığı için LAİKLİK ilkesiyle ilişkilidir; milliyetçilikle değil. Bu yüzden A yanlış eşleştirmedir. Diğerleri doğrudur: halifeliğin kaldırılması laiklikle (B), saltanatın kaldırılması cumhuriyetçilikle (C), aşarın kaldırılması halkçılıkla (D), Beş Yıllık Sanayi Planı devletçilikle (E) örtüşür.
Tekke-zaviyelerin kapatılması laiklikle ilgilidir; halkçılık aşarın kaldırılmasıyla, cumhuriyetçilik saltanatın kaldırılmasıyla doğru eşleşir.
- 6.
Cumhuriyet doneminde kadinlara once belediye, ardindan milletvekili secimlerinde secme ve secilme hakki taninmis; ayrica soyadi kanunuyla lakap ve unvanlar kaldirilarak vatandaslar arasinda ayricalik ortadan kaldirilmistir. Bu duzenlemeler, Ataturk ilkelerinden hangisiyle DOGRUDAN iliskilidir?
YanlışDoğru cevap: A — Halkcilik
Kanun onunde esitligi saglamak, ayricaliklari kaldirmak ve halkin yonetime katilimini artirmak halkcilik ilkesinin ozudur. Kadinlara secme-secilme hakki (belediye 1930, milletvekili 1934) ile unvan/lakaplarin kaldirilmasi (Soyadi Kanunu, 1934) dogrudan esitlik yani halkcilikla ilgilidir.
Kadin haklari ile ilgili duzenlemeler cogu ogrenci tarafindan milliyetcilik veya inkilapcilik sanilir; oysa vurgu 'esitlik' oldugu icin ilke halkciliktir.
- 7.
Bir ogretmen, laiklik ilkesiyle dogrudan iliskili inkilaplari tahtaya yazmak istemektedir. Buna gore asagidaki inkilaplardan hangisi bu listeye YANLIS olarak eklenmis olur?
YanlışDoğru cevap: D — Sumerbank ve Etibank'in kurulmasi
Sumerbank ve Etibank'in kurulmasi, ozel sektorun yetersiz kaldigi alanlarda devletin ekonomik yatirim yapmasini ifade eden devletcilik ilkesinin ornegidir; laiklikle dogrudan ilgisi yoktur. Digerleri (halifeligin kaldirilmasi 1924, Tevhid-i Tedrisat 1924, tekke-zaviyeler 1925, Medeni Kanun 1926) din-devlet ayrimiyla dogrudan iliskili laiklik ornekleridir.
Butun Cumhuriyet inkilaplarinin laiklikle iliskili sanilmasi; oysa ekonomik yatirimlar devletcilik kapsamindadir.
- 8.
1929 Dunya Ekonomik Buhrani'nin ardindan ozel sermaye birikiminin yetersiz kalmasi uzerine, sanayilesmeyi hizlandirmak icin 1934'te Birinci Bes Yillik Sanayi Plani uygulamaya konulmus; bu cerceevede kamu bankalari ve fabrikalar kurulmustur. Bu politika hangi ilkenin gereklerinin hayata gecirilmesidir?
YanlışDoğru cevap: B — Devletcilik
Ozel girisimin yetersiz kaldigi ekonomik alanlarda devletin dogrudan yatirim yapmasi ve planli sanayilesmeye gitmesi devletcilik ilkesinin tanimidir. Birinci Bes Yillik Sanayi Plani (1934) bu ilkenin en tipik uygulamasidir.
Fabrika/banka kurulmasi bazen halkciliga (halkin refahi) baglanir; ancak dogrudan ekonomik mudahale devletciligin konusudur.
- 9.
Asagidaki gelismelerin cogu, 'yurtta baris, dunyada baris' butunleyici ilkesiyle iliskilendirilebilir. Buna gore bu ilkeyle DOGRUDAN ilgili SAYILAMAYACAK olan hangisidir?
YanlışDoğru cevap: E — Harf Inkilabi'nin gerceklestirilmesi (1928)
Balkan Antanti, Sadabat Pakti, Milletler Cemiyeti uyeligi ve Montro; komsularla ve dunyayla baris ve isbirligi cabalarini yansittigindan 'yurtta baris, dunyada baris' ilkesiyle dogrudan iliskilidir. Harf Inkilabi (1928) ise egitim/kultur alaninda bir yenilik olup inkilapcilik ve cagdaslasmayla ilgilidir; dis barisla dogrudan iliskisi yoktur.
Ayni donemde (1928-1937) gerceklesen her gelismeyi ayni ilkeye baglama yanilgisi; inkilaplar iceriklerine gore farkli ilkelerle iliskilidir.
- 10.
'Din ve devlet islerinin birbirinden ayrilmasi, egitimin tek elde birlestirilmesi ve devlet yonetiminde akil ile bilimin esas alinmasi' ozelliklerini ortak paydada birlestiren ilke asagidakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: A — Laiklik
Din-devlet ayrimi, egitim birligi (Tevhid-i Tedrisat, 1924) ve akil-bilim vurgusu laiklik ilkesinin dogrudan ozellikleridir. Laiklik, dini kurallar yerine akli ve bilimsel kurallarin yonetime hakim olmasini ongorur.
Egitim birligi bazen sadece inkilapcilik/cagdaslasma sanilir; ancak din esasli medreselerin kaldirilmasi ozunde laiklikle ilgilidir.
- 11.
Ataturk ilkeleri, once bir siyasi partinin programinda yer almis, daha sonra Anayasa'ya girerek devletin resmi ilkeleri hâline gelmistir. Bu surecle ilgili asagidaki eslestirmelerden hangisi dogrudur?
YanlışDoğru cevap: C — 1931'de CHP programina girmis, 1937'de Anayasa'ya eklenmistir
Alti ilke ilk kez 1931'de CHP'nin programinda 'alti ok' olarak yer almis; 1937'de 1924 Anayasasi'nda yapilan degisiklikle Anayasa'ya girerek devletin resmi ilkeleri olmustur.
Ilkelerin Cumhuriyet'in ilaniyla (1923) veya 1924 Anayasasi ile birlikte kabul edildigi sanilir; oysa CHP programina 1931, Anayasa'ya 1937'de girmistir.
- 12.
Bir tarih kaynaginda 'Bu ilke, eskiyip cagin gerisinde kalan kurumlarin kaldirilarak yerlerine cagdas kurumlarin getirilmesini ve toplumun surekli olarak yenilenmesini ongorur; diger bes ilkenin uygulanmasini da mumkun kilar' ifadesi yer almaktadir. Sozu edilen ilke ve bu ilkenin en belirgin ornegi asagidakilerden hangisinde birlikte verilmistir?
YanlışDoğru cevap: D — Inkilapcilik — Sapka ve harf inkilabi
Eskiyen kurumlarin yerine cagdaslarini getirmeyi ve surekli yenilesmeyi ongoren, ayni zamanda diger ilkelerin hayata gecmesini saglayan ilke inkilapciliktir. Sapka Kanunu (1925) ve harf inkilabi (1928) bu ilkenin belirgin ornekleridir.
Tanimdaki 'cagdaslasma' vurgusu laiklikle karistirilir; ancak 'surekli yenilesme ve eskiyi degistirme' inkilapciligin tanimidir.
- 13.
Asagidakilerden hangisi Ataturk'un milliyetcilik anlayisi icin SOYLENEMEZ?
YanlışDoğru cevap: A — Irk ve din esasina dayanan ayirimci bir milliyetcilik anlayisidir
Ataturk milliyetciligi irkci ve dini esasa dayali ayirimci degil; ortak dil, kultur, tarih ve ulku birligine dayanan birlestirici, kucaklayici ve laik bir anlayistir. Bu nedenle 'irk ve din esasina dayanan ayirimci' ifadesi soylenemez.
Milliyetciligin ille de irk esasina dayandigi yanilgisi; Ataturk milliyetciligi ise birlestiricidir ve irkciligi reddeder.
- 14.
1 Kasim 1922'de saltanat kaldirilmis, 29 Ekim 1923'te ise cumhuriyet ilan edilmistir. Bu iki gelismenin ortak olarak dogrudan guclendirdigi ilke asagidakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: B — Cumhuriyetcilik (milli egemenlik)
Saltanatin kaldirilmasiyla (1922) egemenligin tek bir kisiden (padisahtan) millete gecmesi saglanmis, cumhuriyetin ilaniyla (1923) da yoneticilerin secimle belirlendigi devlet bicimi kurulmustur. Her iki gelisme de dogrudan cumhuriyetcilik ve onu butunleyen milli egemenlik ilkesini guclendirir.
Saltanatin kaldirilmasinin ilk sirada laiklikle iliskilendirilmesi; oysa saltanat siyasi bir kurumdur, kaldirilmasi once egemenligin millete gecmesiyle yani cumhuriyetcilikle ilgilidir. Halifelik ise laiklikle ilgilidir.
- 15.
Asagidakilerden hangisi Ataturk'un alti temel ilkesinden biri DEGILDIR?
YanlışDoğru cevap: E — Milli birlik ve beraberlik
Alti temel ilke: Cumhuriyetcilik, Milliyetcilik, Halkcilik, Devletcilik, Laiklik ve Inkilapcilik'tir. 'Milli birlik ve beraberlik' ise temel ilke degil, milliyetciligi tamamlayan bir butunleyici (tamamlayici) ilkedir.
Butunleyici ilkelerin (milli birlik-beraberlik, milli egemenlik vb.) temel ilkelerle karistirilmasi; bunlar temel ilkeleri destekleyen tamamlayici ilkelerdir.
- 16.
Kabotaj Kanunu ile Turk karasularinda gemi isletme ve tasima hakkinin yalnizca Turk vatandaslarina taninmasi ve Lozan ile kapitulasyonlarin kaldirilmasi hangi butunleyici ilkeyle EN dogrudan iliskilidir?
YanlışDoğru cevap: C — Milli bagimsizlik
Kabotaj hakkinin Turklere verilmesi (1926) ve kapitulasyonlarin Lozan'la (1923) kaldirilmasi, ekonomik ve siyasi olarak dis bagimliliga son verip tam bagimsizligi pekistirdiginden dogrudan milli bagimsizlik ilkesiyle iliskilidir.
Kabotaj Kanunu'nun her zaman milliyetcilik veya milli egemenlikle ozdeslesmesi; kapitulasyon/dis bagimlilik boyutu one cikinca EN dogru cevap milli bagimsizliktir.
- 17.
1926'da kabul edilen Turk Medeni Kanunu; tek esliligi getirmis, resmi nikahi zorunlu kilmis, mirasta ve taniklikta kadin-erkek esitligini saglamis ve din esasli aile hukukunun yerini almistir. Bu ozelliklere gore Medeni Kanun oncelikle hangi iki ilkeyle iliskilidir?
YanlışDoğru cevap: B — Laiklik ve Halkcilik
Medeni Kanun (1926), dini hukuk yerine laik hukuku getirmesi yonuyle laiklik; kadin-erkek esitligini ve toplumsal esitligi saglamasi yonuyle halkcilik ilkesiyle iliskilidir. Ayni zamanda inkilapciligin da ornegidir, ancak verilen ozelliklere gore one cikan iki ilke laiklik ve halkciliktir.
Medeni Kanun'un sadece laiklikle sinirli sanilmasi; kadin-erkek esitligi boyutu halkciligi da dogrudan ilgilendirir.
- 18.
Bir ogrenci, halkcilik ilkesinin ozelliklerini siralarken bir maddeyi yanlislikla eklemistir. Asagidakilerden hangisi halkcilik ilkesinin kapsamina GIRMEZ?
YanlışDoğru cevap: D — Uretim araclarinin devlet mulkiyetine gecirilerek ekonominin merkezden yonetilmesi
Halkcilik; kanun onunde esitlik, ayricaliksizlik, halkin yonetime katilimi ve dayanismayi ongorur. Ancak uretim araclarinin devlet mulkiyetine gecirilip ekonominin merkezden yonetilmesi bir ekonomik yaklasimdir ve halkciligin degil, olsa olsa asiri kolektivizmin konusudur; Ataturk devletciligi ise karma ekonomiye dayanir. Bu nedenle halkciligin kapsamina girmez.
Halkciligin (sosyal esitlik) ekonomik kolektivizmle karistirilmasi; halkcilik siyasi-sosyal esitliktir, uretim araclarinin devletlestirilmesini ongormez.
- 19.
Turk Tarih Kurumu (1931) ve Turk Dil Kurumu (1932); milli tarih bilincini gelistirme ve dili yabanci etkilerden aritarak zenginlestirme amaci tasir. Bu kurumlarin kurulmasi oncelikle hangi ilke ve onu butunleyen ilke ile iliskilidir?
YanlışDoğru cevap: C — Milliyetcilik — milli birlik ve beraberlik
Milli tarih ve dil calismalari, milletin ortak kultur ve kimlik bilincini guclendirdiginden milliyetcilik ilkesiyle; toplumun birligini pekistirdiginden de onu butunleyen milli birlik ve beraberlik ilkesiyle iliskilidir.
Dil-tarih kurumlarinin egitim/laiklikle veya cagdaslasma/devletcilikle karistirilmasi; ozunde milli kimlik vurgusu oldugu icin ilke milliyetciliktir.
- 20.
Asagidaki inkilap-ilke eslestirmelerinden hangisi YANLIStir?
YanlışDoğru cevap: E — Sumerbank'in kurulmasi — Halkcilik
Sumerbank'in kurulmasi, devletin ekonomik yatirim yapmasi oldugundan devletcilik ilkesiyle iliskilidir; halkcilikla dogrudan eslestirilmesi yanlistir. Diger eslestirmeler (Tevhid-i Tedrisat–Laiklik, Cumhuriyet'in ilani–Cumhuriyetcilik, TDK–Milliyetcilik, Harf Inkilabi–Inkilapcilik) dogrudur.
Ekonomik nitelikli inkilaplarin (banka/fabrika) sosyal refah cagrisimiyla halkciliga baglanmasi; oysa bunlar devletciligin ornekleridir.
Sık sorulanlar
- KPSS Atatürk İlkeleri konusundan ne çıkıyor?
- Altı temel ilke ve bütünleyici ilkelerin örneklerle ilişkisi.
- Atatürk İlkeleri sorularının çözümü var mı?
- Var — bu sayfadaki her sorunun altında doğru cevap ve gerekçesi yazıyor, yanlış şıkların dayandığı hata da açıklanıyor.