KPSS Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi — Çözümlü Sorular

YanlışDoğru cevap: B — Kore Savaşı'na asker gönderilmesi

II. Dünya Savaşı sonrası Soğuk Savaş ortamında Türkiye, Sovyet tehdidine karşı Batı ittifakında yer almak istemiştir. 1950'de Kore Savaşı'na asker göndererek Batı bloğuna verdiği desteği somut biçimde göstermesi, 1952'de NATO üyeliğinin kabulünde etkili olmuştur. Diğer seçenekler NATO üyeliğiyle doğrudan nedensel bağı olmayan, çoğu daha erken dönem gelişmelerdir.

Öğrenci NATO üyeliğini yalnızca bir tarih olarak ezberler; Kore'ye asker gönderme ile üyeliğin kabulü arasındaki neden-sonuç bağını kuramaz.

YanlışDoğru cevap: C — Türkiye, Varşova Paktı’nın kurucu üyelerinden biridir.

Türkiye BM’nin kurucu üyesidir (A), NATO’ya 1952’de katılmıştır (B, E) ve Avrupa Konseyi’ne kuruluş yılı olan 1949’da girmiştir (D). Varşova Paktı, Sovyetler Birliği önderliğindeki Doğu Bloku ülkelerinin askerî örgütüdür; Batı Bloku’nda ve NATO’da yer alan Türkiye bu pakta hiçbir zaman üye olmamıştır. Bu nedenle C yanlıştır.

Türkiye Batı Bloku’nda yer aldığından NATO üyesidir; karşı blokun örgütü olan Varşova Paktı’nda yer almamıştır.

YanlışDoğru cevap: D — Kıbrıs Barış Harekâtı

Çanakkale (1915), Sakarya (1921) ve Büyük Taarruz (1922) Kurtuluş Savaşı dönemine; Kore'ye asker gönderilmesi 1950-1953'e; Kıbrıs Barış Harekâtı ise 1974'e aittir. En sonda gerçekleşen olay 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı'dır.

Kore ile Kıbrıs olayları yakın sanılır; Kıbrıs Barış Harekâtı (1974) Kore Savaşı'ndan (1950-53) sonradır.

YanlışDoğru cevap: B — Marshall Planı – Türkiye ve Yunanistan’a doğrudan askerî yardım öngören ve komünizme karşı açıklanan ilk doktrin

‘Türkiye ve Yunanistan’a yardım öngören, komünizme karşı açıklanan doktrin’ Marshall Planı değil Truman Doktrini’dir (1947); dolayısıyla B yanlıştır. A doğru (Truman Doktrini), C doğru (NATO üyeliği 1952), D doğru (Kore’ye asker gönderilmesi NATO üyeliğini kolaylaştırmıştır), E doğrudur (Marshall Planı ekonomik kalkınma yardımıdır).

Truman Doktrini ile Marshall Planı karıştırılır: doktrin askerî-ekonomik yardım/komünizme karşı, Marshall ise Avrupa’nın ekonomik kalkınması içindir.

YanlışDoğru cevap: B — Bünyesinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi bulunan, merkezi Strazburg’da olan bir insan hakları örgütüdür.

Avrupa Konseyi 1949’da kurulan, merkezi Strazburg’da olan ve insan hakları ile demokrasiyi geliştirmeyi amaçlayan bir örgüttür; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi bu Konsey bünyesindedir (B doğru). Avro, gümrük birliği/ortak pazar (A, C) Avrupa Birliği’ne aittir; askerî ittifak NATO’dur (D). Türkiye Avrupa Konseyi’nin 1949’dan beri üyesidir; AB’ye adaydır, dolayısıyla E yanlıştır.

Öğrenci Avrupa Konseyi ile Avrupa Birliği’ni aynı kurum sanıp avro/gümrük birliği gibi AB özelliklerini Konsey’e atfeder.

YanlışDoğru cevap: D — Kore'ye asker gönderilmesi, Batı bloğuna verilen desteği somutlaştırarak NATO üyeliği sürecini kolaylaştırmıştır.

Türkiye Kore Savaşı'na asker göndererek Batı bloğuyla dayanışmasını fiilen kanıtlamış, bu da 1952'deki NATO üyeliğini kolaylaştırmıştır; D doğru çıkarımdır. A yanlıştır (tarafsızlık değil, Batı'ya yanaşma). B yanlıştır (Batı'ya yaklaştı). C yanlıştır (asker gönderme NATO üyeliğinden öncedir). E yanlıştır (açık bir bağ vardır).

Öğrenci olayların kronolojik sırasını ters kurar (NATO önce sanır) ya da katılımı tarafsızlıkla ilişkilendirir.

YanlışDoğru cevap: B — Seçim yoluyla ilk kez barışçıl bir iktidar değişikliğinin gerçekleşmesinin

1950 seçimlerinde Demokrat Parti'nin CHP'yi seçim sandığında yenip iktidara gelmesi, Türkiye'de ilk kez seçim yoluyla barışçıl (kansız) bir iktidar değişikliğinin gerçekleştiğini gösterir; demokrasi açısından dönüm noktasıdır (B). Çok partili hayata geçiş denemeleri 1945-1946'da başlamıştır, 1950 değil (A yanlış); Cumhuriyet 1923, saltanatın kaldırılması 1922, kadınlara milletvekilliği hakkı 1934'tür (C, D, E yanlış).

Çok partili hayata GEÇİŞ (1945-46) ile çok partili hayatın İLK İKTİDAR DEĞİŞİKLİĞİYLE PEKİŞMESİ (1950) farklı olaylardır. Öğrenci 1950'yi çok partili hayatın başlangıcı sanır (A hatası).

YanlışDoğru cevap: B — San Francisco Konferansı'na katılıp Birleşmiş Milletler'e kurucu üye olabilmek

Türkiye'nin Şubat 1945'te Almanya ve Japonya'ya savaş ilanı semboliktir; fiilî bir çatışma olmamıştır. Amaç, kurulacak Birleşmiş Milletler'e kurucu üye olabilmek için gerekli şartı (Mihver'e savaş açmış olma) yerine getirmek ve 25 Nisan 1945 San Francisco Konferansı'na katılmaktı. BM 24 Ekim 1945'te kuruldu.

Savaş ilanı fiilî bir savaşa girme değil; BM kurucu üyeliği için atılan sembolik bir adımdır. Marshall (1948) ve NATO (1952) daha sonradır.

YanlışDoğru cevap: B — Truman Doktrini – Marshall Planı

Truman Doktrini (1947), Türkiye ve Yunanistan'a komünizme karşı askerî-ekonomik yardım ilkesidir. Marshall Planı (1948) ise savaş sonrası Avrupa ekonomilerinin kalkınması için sağlanan geniş çaplı ekonomik yardım programıdır. Verilen (I) Truman, (II) Marshall'ı tanımlar.

Truman askerî destek/çevreleme doktrini, Marshall ise ekonomik kalkınma yardımıdır; sıraları ters çevrilmemelidir.

YanlışDoğru cevap: E — Demokrat Parti, 1946 seçimleriyle iktidara gelerek çok partili hayatı başlatmıştır.

Demokrat Parti 1946 seçimlerinde değil, 14 Mayıs 1950 seçimlerinde (gizli oy–açık sayım) iktidara gelmiştir. 1946 seçimini CHP kazanmıştır. Bu nedenle E seçeneği yanlıştır.

1946 seçimini CHP kazandı; DP ancak 1950'de iktidara geldi. 1946=açık oy–gizli sayım, 1950=gizli oy–açık sayım.

YanlışDoğru cevap: C — Bülent Ecevit

1974 Kıbrıs Barış Harekâtı, garantörlük hakkına (1959–1960 Zürih-Londra antlaşmaları) dayanılarak başbakan Bülent Ecevit döneminde başlatılmıştır. Enosis girişimi ve Sampson darbesi harekâtın gerekçesidir.

Kıbrıs Barış Harekâtı'nı Ecevit hükûmeti yapmıştır; Demirel veya Menderes değil.

YanlışDoğru cevap: C — 1963 Ankara Antlaşması – Türkiye ile AET arasında ortaklık ilişkisinin kurulması

1963 Ankara Antlaşması Türkiye ile AET arasındaki ortaklığı (hazırlık-geçiş-son dönem) başlatır. 1921 Ankara Antlaşması Fransa ile Güney Cephesi'ni kapatır; 1926 Ankara Antlaşması ise Musul'u İngiltere/Irak lehine çözer. A ve B'de bunlar yer değiştirilmiş, D ve E ise anakronik/yanlıştır.

Üç ayrı Ankara Antlaşması vardır: 1921 (Fransa/Güney Cephesi), 1926 (Musul), 1963 (AET ortaklığı).

YanlışDoğru cevap: A — II – IV – III – I

Truman Doktrini 1947, Marshall Planı 1948, Kore'ye asker 1950, NATO üyeliği 1952'dir. Doğru sıralama II (1947) – IV (1948) – III (1950) – I (1952) olur.

Marshall (1948) Kore'ye asker göndermeden (1950) önce gelir; NATO (1952) ise en sondadır.

YanlışDoğru cevap: A — SSCB'nin Kars-Ardahan ve Boğazlarda üss talebi → Türkiye'nin Batı bloğuna yönelmesi

SSCB 1945'te Türkiye'den Kars-Ardahan (doğu illeri) ile Boğazlarda ortak savunma/üss talebinde bulundu. Bu tehdit, Türkiye'nin kesin olarak ABD önderliğindeki Batı bloğuna yönelmesinde (Truman, Marshall, NATO) belirleyici oldu.

Sovyet talepleri Kars-Ardahan ve Boğazlar üzerineydi; bu, Türkiye'yi Batı'ya itti (Musul/Hatay ile karıştırma).

YanlışDoğru cevap: B — Türkiye, 24 Ekim 1945'te kurulan BM'nin kurucu üyeleri arasında yer almıştır.

Türkiye, 25 Nisan 1945 San Francisco Konferansı'na katılmış ve 24 Ekim 1945'te resmen kurulan Birleşmiş Milletler'in kurucu üyeleri arasında yer almıştır. Diğer seçeneklerdeki tarih/olay eşleşmeleri yanlıştır.

BM kurucu üyeliği 1945'tir; NATO (1952) veya Marshall (1948) ile karıştırma.

YanlışDoğru cevap: D — Kore Savaşı'na katılım ile NATO üyeliği aynı yıl içinde gerçekleşmiştir.

Türkiye Kore Savaşı'na 1950'de asker gönderdi, NATO'ya ise 1952'de kabul edildi; bunlar aynı yıl DEĞİLDİR. Diğer ifadeler doğrudur: Kore katkısı BM çerçevesindeydi ve NATO yolunu açmıştır.

Kore'ye asker 1950, NATO üyeliği 1952; aynı yıla yerleştirmek hatadır.

YanlışDoğru cevap: A — Ankara Antlaşması – 1963

Türkiye–AET ortaklığını hazırlık, geçiş ve son dönem aşamalarıyla kuran belge 1963 Ankara Antlaşması'dır. Roma Antlaşması (1957) AET'yi kuran belgedir; Katma Protokol (1970) geçiş dönemi kurallarını, Gümrük Birliği (1996) ise ileri aşamayı ifade eder.

Ortaklığı başlatan 1963 Ankara Antlaşması'dır; Roma (AET kuruluşu) veya Gümrük Birliği (1996) ile karıştırma.

YanlışDoğru cevap: B — Demokrat Parti'nin iktidara gelmesi ve Celal Bayar'ın cumhurbaşkanı olması

14 Mayıs 1950 seçimlerini Demokrat Parti kazanmış; Celal Bayar cumhurbaşkanı, Adnan Menderes başbakan olmuştur. Bu, çok partili demokrasiye geçişin dönüm noktasıdır.

1950 seçimi DP iktidarını getirdi; SCF (1930) ve TpCF (1924) çok daha öncedir.

YanlışDoğru cevap: D — Türkiye savaşın başından itibaren Mihver devletlerinin yanında fiilen çarpışmıştır.

Türkiye savaş boyunca fiilen tarafsız kalmış, herhangi bir blok yanında çarpışmamıştır; yalnızca 1945'te sembolik savaş ilanı yapmıştır. Bu nedenle 'Mihver yanında fiilen çarpışmıştır' ifadesi söylenemez. Diğer seçenekler denge politikasının gerçek özellikleridir.

Türkiye Mihver ya da Müttefik saflarında fiilen SAVAŞMADI; denge politikası tam da bunu önlemek içindi.

YanlışDoğru cevap: E — Balkan Paktı'nın kurulması

Enosis, 1960 garantörlük, 1974 Barış Harekâtı ve 1983 KKTC ilanı Kıbrıs meselesinin doğrudan ögeleridir. Balkan Paktı (1934) ise Balkan devletleri arasında kurulmuş, Kıbrıs süreciyle doğrudan ilgisi olmayan bir oluşumdur.

Balkan Paktı (1934) Kıbrıs meselesiyle ilgili değildir; Enosis/garantörlük/KKTC ise doğrudan ilgilidir.

YanlışDoğru cevap: B — Gümrük Birliği 1996'da yürürlüğe girmiş; adaylık statüsü ise 1999 Helsinki Zirvesi'nde verilmiştir.

Türkiye AB Gümrük Birliği'ne 1996'da girmiş; adaylık statüsü ise 1999 Helsinki Zirvesi'nde verilmiştir. Yani Gümrük Birliği adaylık statüsünden öncedir. Diğer seçenekler kronolojiyi yanlış kurar.

Gümrük Birliği (1996) adaylık statüsünden (1999) öncedir; Ankara Antlaşması (1963) veya başvuru (1959) ile karıştırma.

YanlışDoğru cevap: E — 1948 – Türkiye'nin Kore Savaşı'na asker göndermesi

Türkiye Kore Savaşı'na 1948'de değil, 1950'de asker göndermiştir (Kore Savaşı 1950-1953). Diğer eşleştirmeler doğrudur: Truman 1947, Avrupa Konseyi 1949, NATO 1952, Bağdat Paktı 1955.

Kore Savaşı'na asker gönderme 1950'dir; 1948 Marshall Planı'nın yılıyla karıştırılmamalıdır.