Türkiye Coğrafyası
KPSS Tarım — Çözümlü Sorular
Tarım ürünleri, yetişme koşulları ve hayvancılık.
Bu konunun anlatımı da hazır: Tarım — İklim, Toprak ve Ürün-Bölge İlişkisinin Mantığı
21 soru — hepsi çözümlü
Şıkka dokun; doğru cevabı, gerekçesini ve yanlış şıkkın tuzağını görürsün.
- 1.
Bir tarım ürünü için 'yetişme döneminde bol su ister, olgunlaşma döneminde ise yüksek sıcaklık ve kuraklık gerektirir; ayrıca ilk işlemesi genellikle üretim bölgesinde yapılır' bilgisi verilmiştir. Bu ürün aşağıdakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: D — Pamuk
Pamuk, yetişme döneminde bol su isterken olgunlaşma (koza açma) döneminde yüksek sıcaklık ve kuraklık ister; bu yüzden Çukurova, Ege ve GAP bölgesinde yetişir. Ayrıca çırçır fabrikalarında ilk işlemesi üretim bölgesinde yapılır. Çay ve fındık nemli Karadeniz iklimini sever ve kuraklık istemez; zeytin Akdeniz ikliminin kurakçıl bitkisidir ama yetişme döneminde bol su istemez; ayçiçeği bu kadar su-kuraklık karşıtlığı istemez. Tüm ölçütleri karşılayan ürün pamuktur.
Su isteği ile kuraklık isteğini aynı üründe birleştiren ölçüt çoğu bitkiyi eler; pamuk yetişme ve olgunlaşma dönemlerinde farklı iklim isteğiyle ayırt edilir.
- 2.
Bir tarım ürünü; bol ve düzenli yağış, yüksek nem ile aşırı sıcak ve don olayının görülmediği ılıman koşullar istemekte, bu nedenle yalnızca belirli bir kıyı kuşağında yetiştirilmektedir. Bu bilgilere göre söz konusu ürün ve yetiştiği alan için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
YanlışDoğru cevap: A — Bu ürün çaydır ve başlıca Doğu Karadeniz kıyısında yetiştirilir.
Bol yağış, yüksek nem ve don görülmeyen ılıman iklim isteyen, bu yüzden dar bir kıyı kuşağında yetişen ürün çaydır ve başlıca Doğu Karadeniz kıyısında (özellikle Rize çevresi) yetiştirilir. Pamuk sıcaklık ve sulama, zeytin yaz kuraklığı olan Akdeniz/Ege iklimi, buğday karasal iklim, antep fıstığı ise sıcak-kurak karasal koşullar ister; bu ürünlerin istekleri verilen tanımla örtüşmez.
Bol yağış ve yüksek nem isteyen çay, yaz kuraklığı isteyen Akdeniz ürünleri (zeytin) veya sıcaklık/sulama isteyen ürünlerle (pamuk) karıştırılmamalıdır.
- 3.
Aşağıdaki tarım ürünü - yetiştiği başlıca bölge eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
YanlışDoğru cevap: A — Fındık — İç Anadolu Bölgesi
Fındık nemli ve ılıman iklim ister; başlıca Karadeniz (özellikle Doğu Karadeniz) Bölgesi'nde yetişir, İç Anadolu'da değil. Bu nedenle A yanlıştır. Diğer eşleştirmeler doğrudur.
Fındığın karasal İç Anadolu'da yetiştiği sanılır; oysa yaz kuraklığına dayanamayan fındık nemli Karadeniz ikliminde yetişir.
- 4.
Bir tarım ürününün yetişmesi için yaz sıcaklığının yüksek, kışın soğuk, yağışın ise ilkbaharda bol olması ve olgunlaşma döneminde kuraklık istemesi gibi koşullar veriliyor. Bu koşullara en uygun ürün ve bölge eşleştirmesi aşağıdakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: D — Buğday – İç Anadolu Bölgesi
Verilen koşullar (ilkbaharda yağış, olgunlaşma döneminde kuraklık, karasal sıcaklık farkı) buğdayın istekleridir ve bu koşulları en iyi karşılayan bölge geniş düzlükleri ve karasal iklimiyle İç Anadolu’dur; D doğrudur. Çay ve fındık her mevsim nemli Karadeniz ikliminde (A, C), muz sıcak-nemli Akdeniz kıyısında (B), pirinç ise bol su isteyen sulak ovalarda (E) yetişir; hiçbiri ‘olgunlaşmada kuraklık’ koşuluna uymaz.
İklim isteği okumadan ürün-bölge ezberine gidilir; oysa ‘olgunlaşmada kuraklık’ koşulu nemli iklim ürünlerini eler.
- 5.
Bir tarım ürününün yetiştiği bölge; her mevsim yağışlı, nemli, yükseltinin fazla ve düzlüklerin sınırlı olduğu bir alandır. Bu koşullara göre aşağıdaki ürünlerden hangisinin bu bölgede geniş alanlarda yetiştirilmesi BEKLENMEZ?
YanlışDoğru cevap: C — Pamuk
Tarif edilen bölge (her mevsim yağışlı, nemli, engebeli) Karadeniz iklim koşullarıdır. Çay (A), fındık (B), kivi (D) ve mısır (E) bol su isteyen, bu iklime uygun ürünlerdir. Pamuk (C) ise olgunlaşma döneminde YÜKSEK SICAKLIK ve KURAKLIK isteyen, sulama ile geniş düzlüklerde (Çukurova, GAP) yetişen bir üründür; her mevsim yağışlı ve engebeli bu bölgede geniş alanda yetiştirilmesi beklenmez. Doğru yanıt C'dir.
Öğrenci pamuğu 'çok su ister' diye nemli bölgeye yakıştırır; oysa pamuk olgunlaşırken KURAKLIK ve sıcaklık ister, yağışlı Karadeniz'de değil sıcak-sulanan ovalarda yetişir.
- 6.
Bir tarım ürününün yetiştiği alanın sınırlı bir bölgeyle kısıtlı kalmasında iklim koşulları belirleyici olabilir. Buna göre, aşağıdaki ürünlerden hangisinin Türkiye'de yalnızca belirli bir bölgede yoğun yetiştirilmesi, o ürünün özel iklim isteğiyle en iyi açıklanır?
YanlışDoğru cevap: A — Çay – Doğu Karadeniz'in bol ve düzenli yağışlı, ılıman iklimi
Çay; her mevsim yağış isteyen, don ve uzun kuraklığa dayanamayan bir bitkidir. Bu özel iklim isteği nedeniyle Türkiye'de neredeyse yalnızca Doğu Karadeniz kıyı şeridinde yoğun yetiştirilir; yani üretim alanının darlığı doğrudan iklimle açıklanır. B yanlıştır çünkü buğday tam da geniş alana yayıldığı için 'sınırlı bölge' örneği olamaz; C şeker pancarı iç bölgelerde de yetişir; D ayçiçeği için verilen bilgi yanlıştır; E zeytin Akdeniz iklimi ister, sert karasal kışlarda yetişemez.
Ürünlerin iklim isteklerini karıştırmak (zeytinin karasal iklim istediği, çayın kurağa dayandığı sanılır).
- 7.
Bir bölge için şu bilgiler veriliyor: 'Yağış yıla dengeli dağılır, kışlar ılıman geçer, yaz nemlidir ve don olayı görülmez; toprak yıkanmış ve asitlidir.' Bu koşulların bir arada bulunduğu yörede aşağıdaki ürünlerden hangisinin ekonomik olarak yetiştirilmesi en olasıdır?
YanlışDoğru cevap: B — Çay
Yıla yayılı bol yağış, ılıman kış, nemli yaz ve don olmaması ile yıkanmış asitli toprak Doğu Karadeniz kıyısının özellikleridir; bu koşullar çay yetiştiriciliğinin temel isteğidir. Buğday yaz kuraklığı, zeytin/Antep fıstığı yarı kurak-kurak ortam ister; bu yüzden bu koşullara uymaz.
Karadeniz denince fındık akla gelir ama 'yıla yayılı bol yağış + asitli toprak' özellikle çayın işaretidir; çay yalnızca Doğu Karadeniz'in en yağışlı dilimine sıkışmıştır.
- 8.
Pamuk; yetişme döneminde bol suya ve yüksek sıcaklığa, hasat döneminde ise kuru ve güneşli havaya ihtiyaç duyar. Buna göre pamuğun Çukurova, Ege (Büyük Menderes) ve Güneydoğu (GAP) ovalarında yoğunlaşmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: C — Yaz sıcaklığının yüksek, hasat dönemi havasının kurak-güneşli olması ve sulama olanaklarının bulunması
Pamuk yetişme döneminde su ve yüksek sıcaklık, hasatta ise kuru-güneşli hava ister. Çukurova, Ege ve GAP ovaları yazın çok sıcaktır, sonbaharda (hasat) yağış azdır ve akarsu/sulama olanağı vardır; bu üç koşulun buluşması pamuğu bu ovalarda toplar.
Pamuk hasat döneminde yağış İSTEMEZ; lifin ıslanması kaliteyi düşürür. 'Bol yağış pamuğa her zaman iyidir' yanılgısı yaygındır.
- 9.
GAP (Güneydoğu Anadolu Projesi) kapsamındaki sulama yatırımlarının Güneydoğu Anadolu tarımına etkileriyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi SÖYLENEMEZ?
YanlışDoğru cevap: E — Kuraklığa bağlı olarak nadas uygulamasının yaygınlaşması beklenir
Nadas, kuraklığa karşı toprağın su biriktirmesi için uygulanır ve SULAMA arttıkça geriler. GAP sulamaları nadası azaltır, verimi ve ürün çeşitliliğini (pamuk, ikinci ürün) artırır. Dolayısıyla 'nadasın yaygınlaşması' beklenmez; E söylenemez.
Sulama ile nadas arasında TERS ilişki vardır. Sulama artınca nadasın da artacağını sanmak klasik hatadır.
- 10.
Zeytin ve turunçgil (portakal, limon) gibi ürünlerin Akdeniz ve Ege kıyı kuşağında yetişip, İç Anadolu'da yetiştirilememesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: B — İç Anadolu'da kış sıcaklıklarının düşük olması ve don olayının bu ürünlere zarar vermesi
Zeytin ve turunçgil kışın ılık, donun görülmediği koşulları ister. İç Anadolu'da karasal iklim nedeniyle kışlar çok soğuk geçer ve don bu bitkileri öldürür; bu yüzden yetişemezler. Belirleyici faktör kış sıcaklığı ve dondur, toprak veya güneşlenme değildir.
Bu ürünlerin sınırını yaz sıcaklığı değil, KIŞ soğuğu/don belirler. 'Sıcaklık isteyen ürün her sıcak yerde yetişir' düşüncesi hatalıdır; kış ılıklığı şarttır.
- 11.
İç Anadolu Bölgesi buğday üretiminde Türkiye'de ilk sırada yer almasına rağmen birim alandan alınan verim düşüktür. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: B — Yağışın az ve düzensiz olması nedeniyle büyük ölçüde kuru (ekstansif) tarım yapılması
İç Anadolu'da yağış az ve düzensizdir; buğday geniş alanlarda, doğal yağışa bağlı kuru (ekstansif) tarımla yetiştirilir. Alan çok geniş olduğu için üretim yüksektir, ancak sulama sınırlı olduğundan birim alan verimi düşük kalır.
Yüksek toplam üretim (geniş alan) ile yüksek verim (birim alan) karıştırılır; İç Anadolu üretimde birinci ama verimi düşüren şey ekstansif/kuru tarımdır.
- 12.
Aşağıdaki ürün-bölge eşleştirmelerinden hangisi yetişme koşulları bakımından YANLIŞTIR?
YanlışDoğru cevap: D — Çay — Konya Ovası (İç Anadolu)
Çay, yıla yayılı bol yağış ve ılıman-nemli iklim ister; bu koşullar yalnızca Doğu Karadeniz'de bulunur. Konya Ovası karasal, kurak ve kışları çok soğuk olduğu için çay yetişmez; eşleştirme yanlıştır. Diğer eşleştirmeler doğrudur (muz Anamur-Alanya, incir Aydın).
Çayı iç bölgelere yerleştirmek yaygın hatadır; çay yalnızca en yağışlı kıyı diliminde yetişir, sulama ile iç bölgede yetiştirilemez.
- 13.
Büyükbaş (sığır) hayvancılığı, küçükbaş (koyun) hayvancılığından farklı olarak gür, sulu ve sürekli çayır-mera ister. Buna göre iklim koşulları dikkate alındığında, doğal (mera) büyükbaş besiciliğinin en zayıf, buna karşılık koyun besiciliğinin doğal olarak en elverişli olduğu bölge aşağıdakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: B — İç Anadolu Bölgesi
Büyükbaş, bol yağışlı gür çayır ister; İç Anadolu bozkır (step) iklimi kuru olduğu için doğal büyükbaş besiciliği zayıftır. Buna karşılık kuru bozkır otlakları koyun için elverişlidir; bu yüzden İç Anadolu koyun besiciliğinde öne çıkar. Karadeniz ve Doğu Anadolu yaylaları nemli-gür mera nedeniyle büyükbaşa daha uygundur.
'Kuru bozkır → küçükbaş, nemli çayır → büyükbaş' ters ilişkisi karıştırılır; İç Anadolu kuraklığı büyükbaşı değil koyunu destekler.
- 14.
Antalya ve Mersin kıyılarında kış aylarında bile seralarda (örtü altı) sebze ve süs bitkisi üretimi yaygın olarak yapılabilmektedir. Bu durumu mümkün kılan temel doğal etken aşağıdakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: C — Kış aylarının ılık geçmesi ve don olayının çok az görülmesi
Örtü altı (sera) tarımının kışın yapılabilmesi, ısıtma maliyetini düşüren ılık kış sıcaklığı ve donun az görülmesi sayesindedir. Antalya-Mersin gibi Akdeniz kıyılarında kışlar ılık geçtiği için kışlık sebze ve çiçek üretimi ekonomik olur.
Sera üretimini yalnızca sulamaya bağlamak yanlıştır; belirleyici avantaj kışın ILIK kıyı iklimi (düşük ısıtma maliyeti) ve don azlığıdır.
- 15.
Nadas uygulaması ile ilgili olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi YANLIŞTIR?
YanlışDoğru cevap: C — Sulama olanaklarının artması nadasa ayrılan alanların genişlemesine yol açar
Nadas kuraklığa karşı uygulanır; sulama arttıkça toprağın suya doyması sağlanabildiği için nadasa gerek AZALIR, alanı DARALIR. 'Sulama artınca nadas alanı genişler' ifadesi bu ters ilişkiye aykırıdır ve yanlıştır.
Sulama ↔ nadas arasında ters ilişki vardır; sulama nadası azaltır, çoğaltmaz.
- 16.
Aşağıdaki hayvancılık türlerinden hangisinin dağılışında, tüketici pazarına (büyük şehirlere) ve yem sanayisine (mısır-tahıl) yakınlık en belirleyici etken olup, bu nedenle Marmara ve Ege çevresinde yoğunlaşmıştır?
YanlışDoğru cevap: D — Kümes hayvancılığı (tavukçuluk)
Kümes hayvancılığı (tavuk-yumurta) taze ürün olduğu için pazara yakınlık ve yem (mısır-tahıl) kaynağına erişim ister. Bu yüzden büyük tüketici pazarlarına yakın Marmara-Ege çevresinde yoğunlaşır. Koyun/keçi mera koşuluna, arıcılık bitki örtüsüne bağlıdır.
Tavukçuluğu mera/iklime bağlamak yanlıştır; belirleyici etken pazar ve yem sanayisine yakınlıktır (beşeri faktör).
- 17.
Çeltik (pirinç) tarımının Türkiye'de yalnızca belirli yörelerde (Bafra-Çarşamba ovaları, Meriç-Ergene, bazı Marmara alanları) yoğunlaşmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: A — Çeltiğin yetişme döneminde yüksek sıcaklıkla birlikte bol ve durgun suya ihtiyaç duyması
Çeltik hem yaz sıcaklığı hem de tarlanın su altında tutulmasını gerektiren bol-durgun su ister. Bu iki koşul özellikle akarsu delta/ova ovalarında (Bafra-Çarşamba, Meriç-Ergene) bir araya gelir; bu yüzden çeltik oralara toplanır.
Çeltiğin 'kurak yerde yetiştiği' düşüncesi tamamen yanlıştır; su altında tutma (durgun su) çeltik tarımının olmazsa olmazıdır.
- 18.
Bir öğrenci, 'Tarımda sulama, gübreleme ve makine kullanımının artması ürün desenini (hangi ürünün nerede yetişeceğini) tamamen değiştirir; örneğin yeterli sulama yapılırsa çay Konya'da da yetiştirilebilir' diyor. Bu iddiadaki temel hata aşağıdakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: B — Beşeri faktörlerin verimi artırdığını ama bir ürünün yetişme alanını asıl iklimin (sıcaklık, don, yağış rejimi) belirlediğini göz ardı etmesi
Beşeri faktörler (sulama, gübre, makine) verimi ve üretim miktarını artırır; ancak bir ürünün yetişip yetişemeyeceğini asıl iklim koşulları (kış sıcaklığı, don, yağış rejimi) belirler. Çayın istediği yıla yayılı bol yağış ve ılıman ortam Konya'da bulunmadığından, sulama tek başına çayı orada yetiştiremez.
Sulamanın iklimin yerini tuttuğu sanılır; sulama verimi artırır ama iklimin çizdiği yetişme sınırını (ürün desenini) ortadan kaldırmaz.
- 19.
Yağlık ayçiçeği üretiminde Türkiye'de ilk sırada yer alan ve bu özelliğiyle anılan bölge aşağıdakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: A — Trakya (Marmara Bölgesi'nin Avrupa yakası)
Yağlık ayçiçeği üretiminde Trakya (Edirne-Tekirdağ-Kırklareli), ılıman-nemli iklimi ve uygun toprakları sayesinde Türkiye'de ilk sıradadır; bu yüzden bölge ayçiçeğiyle anılır.
Ayçiçeğini İç Anadolu ile özdeşleştirmek yaygın hatadır; üretimde asıl merkez Trakya'dır.
- 20.
Tütün bitkisi, az su isteyen ve kıraç (verimi düşük) topraklarda kalitesi artan bir üründür. Buna göre tütün için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
YanlışDoğru cevap: D — En kaliteli ürün için bol su ve zengin toprak zorunludur
Tütün az su ister ve kıraç topraklarda kalitesi artar; bol su ve zengin toprak aroma/kaliteyi bozar. Bu nedenle 'kaliteli ürün için bol su ve zengin toprak zorunludur' ifadesi tütünün doğasına aykırıdır, söylenemez.
'Her ürün bol su ve verimli toprakta daha iyidir' genellemesi tütünde geçerli değildir; tütünde kıraç toprak kaliteyi artırır.
- 21.
İki farklı yöre karşılaştırılıyor: I. yörede geniş tarlalarda, yalnızca yağmura bağlı, düşük girdiyle buğday üretiliyor; II. yörede dar parsellerde, yoğun sulama-gübre ve emekle çay ve fındık üretiliyor. Bu iki yöre için aşağıdaki çıkarımlardan hangisi YANLIŞTIR?
YanlışDoğru cevap: E — I. yörede tarım tümüyle sulamaya, II. yörede tümüyle doğal yağışa dayanır
Anlatımın tersine, I. yöre (buğday) yağmura bağlı ekstansif kuru tarımı; II. yöre (çay-fındık) yoğun sulama-gübre-emek gerektiren entansif tarımı temsil eder. Yani 'I. yöre sulamaya, II. yöre doğal yağışa dayanır' ifadesi ters kurulmuştur ve yanlıştır.
Ekstansif-entansif ile sulamalı-kuru kavramları ters eşleştirilir; geniş alan+yağmura bağlı = ekstansif, dar alan+sulama/emek = entansiftir.
Sık sorulanlar
- KPSS Tarım konusundan ne çıkıyor?
- Tarım ürünleri, yetişme koşulları ve hayvancılık.
- Tarım sorularının çözümü var mı?
- Var — bu sayfadaki her sorunun altında doğru cevap ve gerekçesi yazıyor, yanlış şıkların dayandığı hata da açıklanıyor.