Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlatım bozukluğunun nedeni diğerlerinden farklıdır?

Bu kitabı okuyanlar, çok yararlı bir kitap olduğunu belirtiyorlar.

Önce yemeğimizi yedik, sonra elimizi yıkayıp sofraya oturduk.

Hastalığı iyice ilerlemeden önce doktora görünüp tedaviye başlanmalıydı.

Salonu boşaltıp temizledikten sonra içeri girip oturduk.

Sınavı bitirdikten sonra soruları dikkatle okuyup yanıtlamaya başladı.

"Öğretmenine çok saygı duyar, sınıfta her fırsatta överdi." cümlesindeki anlatım bozukluğunun türü ve düzeltilmiş biçimi aşağıdakilerin hangisinde birlikte doğru verilmiştir?

Nesne eksikliği — 'Öğretmenine çok saygı duyar, sınıfta her fırsatta onu överdi.'

Özne eksikliği — 'O, öğretmenine çok saygı duyar, ... överdi.'

Dolaylı tümleç eksikliği — 'Öğretmenini çok saygı duyar, ... överdi.'

Çatı uyuşmazlığı — 'Öğretmene çok saygı duyulur, ... övülürdü.'

Yüklem eksikliği — 'Öğretmenine çok saygı duyar ve överdi.'

Aşağıdaki cümlelerin dördünde eş anlamlı sözcüklerin bir arada kullanılmasından doğan bir anlatım bozukluğu vardır. Buna göre, bu türden bir bozukluğun BULUNMADIĞI cümle aşağıdakilerden hangisidir?

Öğretmen, dersin sonunda konuyu ana hatlarıyla özetledi.

Konuşmasında gereksiz ayrıntılara fazla değindi.

Bu sonuca ancak karşılıklı ve iki taraflı görüşmelerle ulaşıldı.

Sınavda başarılı olmak için yeterince yeteri kadar çalışmadı.

Öğrenciler birbirleriyle karşılıklı yardımlaşarak sınava hazırlandı.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlatım bozukluğu, bir sözcüğün gereksiz kullanılmasından kaynaklanmaktadır?

Konuşmasına yaklaşık iki saat kadar ara vermeden devam etti.

Bu davranışıyla arkadaşlarını küçük düşürdü, onları utandırdı.

Sınavda başarılı olmak için düzenli ve programlı çalışmak gerekir.

Yıllar sonra memleketine döndüğünde her şeyi çok değişmiş buldu.

Toplantıya katılan herkes önerilerini tek tek dile getirdi.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlatım bozukluğu YOKTUR?

Bu başarısında, yıllarca verdiği emeğin payı yadsınamaz.

Yaklaşık iki saat kadar süren toplantıda hiçbir karar alınamadı.

Toplantıya katılan herkes, bu öneriyi benimseyip kabul etti.

Sorunları çözmek için karşılıklı diyalog kurmak şarttır.

Elde ettiği verileri bir kez daha yeniden gözden geçirdi.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklemler arasında zaman (kip) uyuşmazlığından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

Toplantıya katılanlar hem dinlediler hem de not tutuyorlardı.

Öğrencilerin hiçbiri sınav sonuçlarından memnun değildi, hepsi itiraz etti.

Bu olaydan ne annesi ne de babası haberdar olmuştu.

Kitabı okumadan önce ve okuduktan sonra düşüncelerini yazdı.

Salonu süsleyen çiçekler ve renkli balonlar çok güzel görünüyordu.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir öge, hem nesne hem de dolaylı tümleç görevini karşılamadığı için oluşan bir bozukluk vardır?

Yeni komşularını çok sevmiş, sık sık uğruyordu.

Kardeşine çok düşkündü, onu her yerde arardı.

Bu haberi duyunca ne yapacağını, kime söyleyeceğini şaşırdı.

Arkadaşını çok özlemiş, günlerce haber bekliyordu ondan.

Öğretmeni dinledi ve söylediklerini defterine not aldı.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "gereksiz sözcük kullanımından" kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

Yaşanan bu olay, ileride tekrar bir daha yaşanmamalı.

Toplantıya katılan herkes görüşünü açıkça dile getirdi.

Öğretmen, öğrencilere kitabın özetini çıkarmalarını söyledi.

Sınavdan yüksek not alınca ailesi çok sevindi.

Yeni açılan kütüphane, öğrenciler için büyük kolaylık sağladı.

Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki anlatım bozukluğu, diğerlerinden farklı bir nedenden kaynaklanmaktadır?

Ağaçlar çiçek açmış, kuşlar cıvıldıyordu bahçede.

Salonu dolduran izleyiciler, sanatçıyı ayakta alkışladılar.

Toplantıya gelenlerin hepsi öneriyi beğenmiş, desteklemişlerdi.

Bir kısım öğrenci sınava girmiş, bir kısmı ise girmemişti.

Onun bu başarısıyla hepimiz gurur duyduk ve sevindik.

Türkçe

Anlatım bozuklukları özeti

Anlatım bozukluğunu bulmanın en güvenilir yolu cümlenin anlam ve yapı ilişkisini ayrı ayrı kontrol etmektir.

9 dk okuma · 2 bölüm

Anlama dayalı bozukluklar

Gereksiz sözcük, anlamca çelişen sözler ve sözcüğün yanlış anlamda kullanılması bu başlıktadır.

Yapıya dayalı bozukluklar

Özne-yüklem uyumsuzluğu, tümleç eksikliği ve çatı uyuşmazlığı sık karşılaşılan örneklerdir.

Bu konudan 10 soru

Okuduğunu hemen sına — her sorunun çözümü altında.

10 sorudan 0 tanesi cevaplandıSkor: 0/10

1.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlatım bozukluğunun nedeni diğerlerinden farklıdır?
YanlışDoğru cevap: D — Bu kitabı okuyanlar, çok yararlı bir kitap olduğunu belirtiyorlar.
A, B, C ve E'deki bozukluk olayların mantıksal/zaman sırasının yanlış verilmesinden kaynaklanır (yemekten sonra sofraya oturmak, sınavı bitirdikten sonra soruları okumak vb.). D'deki bozukluk ise sıralamayla değil, gereksiz sözcük kullanımı ("kitabı okuyanlar... bir kitap olduğunu" tekrarından doğan) anlatım kusurudur; bu yönüyle diğerlerinden farklıdır.
Anlatım bozukluğunun türü (mantıksal sıralama hatası ile gereksiz söz kullanımı) ayırt edilmelidir; hepsi aynı nedene bağlanamaz.
2.
"Öğretmenine çok saygı duyar, sınıfta her fırsatta överdi." cümlesindeki anlatım bozukluğunun türü ve düzeltilmiş biçimi aşağıdakilerin hangisinde birlikte doğru verilmiştir?
YanlışDoğru cevap: B — Nesne eksikliği — 'Öğretmenine çok saygı duyar, sınıfta her fırsatta onu överdi.'
'saygı duymak' dolaylı tümleç ister ('öğretmenine'), 'övmek' ise belirtili nesne ister ('kimi?' → onu). Ortak öge 'öğretmenine' yalnızca ilk yükleme uyar; ikinci yüklem 'överdi' için 'kimi?' sorusunun karşılığı olan nesne yoktur. Bu nedenle ikinci yükleme 'onu' nesnesi eklenmelidir; tür nesne eksikliğidir. A yanlış; özne zaten gizlidir, sorun öznede değildir. C yanlış; 'saygı duymak' zaten dolaylı tümleç almıştır ('öğretmenini saygı duymak' de hatalıdır). D anlamı değiştiren gereksiz bir çatı dönüşümüdür. E yüklemleri birleştirir ama eksik nesneyi gidermez.
Ortak ögenin ilk yükleme uymasına bakıp ikinci yüklemin farklı bir öge (nesne) istediğini atlamak.
3.
Aşağıdaki cümlelerin dördünde eş anlamlı sözcüklerin bir arada kullanılmasından doğan bir anlatım bozukluğu vardır. Buna göre, bu türden bir bozukluğun BULUNMADIĞI cümle aşağıdakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: B — Öğretmen, dersin sonunda konuyu ana hatlarıyla özetledi.
A'da "gereksiz" ile "fazla", C'de "karşılıklı" ile "iki taraflı", D'de "yeterince" ile "yeteri kadar", E'de "birbirleriyle" ile "karşılıklı" aynı anlamı yineler; bu dört cümlede eş anlamlı sözcüklerin bir arada kullanılmasından doğan gereksiz sözcük bozukluğu vardır. B'de ise böyle bir yineleme yoktur; "ana hatlarıyla özetlemek" anlamca tutarlıdır ve cümle sağlamdır. Bu nedenle bozukluğun bulunmadığı cümle B'dir.
Öğrenci her cümlede bir 'gereksiz sözcük' arıyor ve sağlam cümleyi de bozuk sanıyor; oysa eş anlamlı yineleme olmayan cümlede bu türden bir bozukluk yoktur.
4.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlatım bozukluğu, bir sözcüğün gereksiz kullanılmasından kaynaklanmaktadır?
YanlışDoğru cevap: C — Konuşmasına yaklaşık iki saat kadar ara vermeden devam etti.
C'de "yaklaşık" ve "kadar" sözcükleri aynı anlamı (yaklaşıklık) taşıdığından biri gereksizdir; bu, gereksiz sözcük kullanımından doğan anlatım bozukluğudur (doğrusu "yaklaşık iki saat" ya da "iki saat kadar"). A, B, D ve E'de ise anlatım bozukluğu yoktur; cümleler kurallı ve anlamca tutarlıdır.
Anlamı birbirini karşılayan iki sözcüğün (yaklaşık–kadar, gibi–sanki) bir arada kullanılması gereksiz sözcük kaynaklı anlatım bozukluğudur.
5.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlatım bozukluğu YOKTUR?
YanlışDoğru cevap: C — Bu başarısında, yıllarca verdiği emeğin payı yadsınamaz.
Yalnızca C'de anlam ve yapı bakımından hiçbir kusur yoktur. A'da 'yaklaşık' ve 'kadar' aynı yaklaşıklık anlamını verdiği için gereksiz sözcük vardır. B'de 'benimsemek' ile 'kabul etmek' anlamca aynı olduğundan eş anlamlı yığılması (gereksiz sözcük) oluşur. D'de 'karşılıklı' ile 'diyalog' anlamca çakışır; diyalog zaten karşılıklı konuşmadır. E'de 'bir kez daha' ile 'yeniden' aynı anlamı tekrarladığından gereksiz sözcük vardır. C'de böyle bir fazlalık ya da uyumsuzluk bulunmaz.
'yaklaşık ... kadar', 'karşılıklı diyalog', 'bir kez daha yeniden' gibi gizli eş anlamlı yığılmalarını doğal sanıp gözden kaçırmak.
6.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklemler arasında zaman (kip) uyuşmazlığından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
YanlışDoğru cevap: C — Toplantıya katılanlar hem dinlediler hem de not tutuyorlardı.
A, B, D ve E’de yüklemler arasında zaman/kip uyuşmazlığı YOKTUR; tutarlı cümlelerdir. C’de ise “hem dinlediler hem de not tutuyorlardı” bölümünde sıralı iki yüklem farklı zaman kipleriyle (görülen geçmiş zaman / şimdiki zaman) çekimlenerek zaman uyumsuzluğu doğmuştur. İki eylem aynı zaman dilimine ait olduğundan yüklemler aynı kiple çekimlenmeliydi (dinlediler/not tuttular). Bu nedenle bozukluk C’dedir.
Öğrenci sıralı yüklemlerdeki zaman uyumsuzluğunu (dinlediler/tutuyorlardı) fark etmeyip cümleyi kurallı sanır.
7.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir öge, hem nesne hem de dolaylı tümleç görevini karşılamadığı için oluşan bir bozukluk vardır?
YanlışDoğru cevap: D — Yeni komşularını çok sevmiş, sık sık uğruyordu.
D'de ortak öge 'yeni komşularını' (belirtili nesne) yalnızca 'sevmiş' yüklemine uyar; 'uğruyordu' yüklemi ise 'kime/nereye?' → dolaylı tümleç ister ('onlara'). Tek öge iki farklı görevi (nesne + dolaylı tümleç) karşılayamadığından tümleç eksikliği doğar. A'da 'kardeşine' (dolaylı tümleç) ve 'onu' (nesne) ayrı ayrı verilmiştir, eksik yok. B ve E ögece tamdır. C'de 'ondan' tümleci zaten bulunduğu için eksiklik yoktur.
Bir ögenin farklı görevdeki iki yüklemi aynı anda karşılayamayacağını gözden kaçırıp cümleyi tam sanmak.
8.
"Ünlü yazarın ölümünden birkaç yıl sonra kaleme aldığı bu anılar, edebiyat dünyasında büyük yankı uyandırdı." cümlesindeki bozukluğun türü aşağıdakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: B — Mantık (bilgi) hatası
Cümle, yazarın 'ölümünden sonra' anılarını 'kaleme aldığını' söylüyor; ölen bir kişi yazı yazamayacağı için gerçekle çelişen bir mantık hatası vardır. Doğrusu, anıların ölümünden sonra 'yayımlandığı' biçiminde olmalıdır. A yanlış; cümlede eş anlamlı yığılması yoktur. C yanlış; 'anılar ... uyandırdı' uyumludur. D yanlış; deyim kullanımı ('kaleme almak') biçimce doğrudur, sorun anlam mantığındadır. E yanlış; çatı sorunu yoktur.
'kaleme almak' deyiminin biçimce doğru olmasına bakıp cümleyi sağlam sanmak; mantık hatasını fark etmemek.
9.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "gereksiz sözcük kullanımından" kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
YanlışDoğru cevap: B — Yaşanan bu olay, ileride tekrar bir daha yaşanmamalı.
B'de "tekrar" ve "bir daha" sözcükleri aynı anlamı taşır; ikisinin birlikte kullanılması anlamca gereksiz yinelemedir ("tekrar bir daha"). Bu, gereksiz sözcük kullanımından doğan anlatım bozukluğudur. Diğer cümlelerde böyle bir eş anlamlı yığılma yoktur; hepsi kurallıdır.
Eş ya da yakın anlamlı sözcüklerin (tekrar/bir daha, en/en fazla, neden/-dan dolayı) birlikte kullanımı gereksiz yinelemeye yol açar. Öğrenci bunu vurgu sanıp bozukluk saymayabilir.
10.
Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki anlatım bozukluğu, diğerlerinden farklı bir nedenden kaynaklanmaktadır?
YanlışDoğru cevap: D — Ağaçlar çiçek açmış, kuşlar cıvıldıyordu bahçede.
A, B, C ve E’de bozukluk özne-yüklem uyumsuzluğundan kaynaklanır: A’da topluluk adı olan özne (“izleyiciler”) çoğul yüklem (“alkışladılar”) almış, oysa yüklem tekil olmalıdır; B ve C’de de benzer biçimde belgisiz/topluluk özneyle çoğul yüklem uyumsuzdur; E’de “sevindik” yükleminin öznesiyle uyumu sorunludur. D’de ise yüklemler arasında zaman/kip uyumsuzluğu (“açmış” duyulan geçmiş ile “cıvıldıyordu” sürekli geçmiş) vardır; bu, özne-yüklem uyumu değil, sıralı cümlede yüklemlerin kip uyumsuzluğudur. Bu yönüyle D diğerlerinden farklı bir nedene dayanır.
Sıralı cümlelerde yüklemlerin kip/zaman uyumu, özne-yüklem uyumuyla karıştırılır.