"Bir aday ancak yazılı sınavı geçerse mülakata çağrılır. Mülakata çağrılan her aday da sağlık raporu getirir." Bu iki önerme doğruyken aşağıdakilerden hangisi KESİNLİKLE doğrudur?

Mülakata çağrılan bir aday yazılıyı geçmiştir.

Yazılıyı geçen her aday mülakata çağrılır.

Sağlık raporu getiren her aday mülakata çağrılmıştır.

Sağlık raporu getirmeyen bir aday yazılıyı geçememiştir.

Yazılıyı geçemeyen bir aday sağlık raporu getirmez.

Pınar, Rıza, Selin ve Tuna yan yana 4 koltuğa (soldan 1-2-3-4) oturmuştur. Rıza, Selin'in hemen solundadır; Pınar bir uçta (1. ya da 4. koltukta) oturmaktadır; Tuna, Selin'in yanında oturmamaktadır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi KESİNLİKLE YANLIŞTIR?

Tuna 4. koltukta oturmaktadır.

Rıza 2. koltukta oturmaktadır.

Selin, Pınar'ın yanında oturmaktadır.

Pınar bir uçta oturmaktadır.

Rıza, Selin'in solunda oturmaktadır.

Beş kişilik bir koşuda Can; Deniz, Ahmet ve Burak’tan önce bitirmiştir. Deniz, Burak’tan önce; Ahmet ise Deniz’den sonra, Burak’tan önce yarışı tamamlamıştır. Emre’nin kaçıncı bittiği bilinmiyorsa aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Deniz, Ahmet’ten sonra bitirmiştir.

Türkçe

Sözel Mantık — Sıralama, Eşleştirme ve Çıkarım Teknikleri

Öncüllerden kesin sonuca ulaşmak için tablo kurma, koşullu önerme ve doğruluk-yalancılık akıl yürütmelerinin sistematik uygulaması.

14 dk okuma · 6 bölüm

Sözel Mantığın Mantığı: Öncül–Sonuç İlişkisi

Sözel mantık soruları ezber bilgi ölçmez; verilen öncüllerden (kurgu cümleleri) geçerli çıkarım yapma becerisini ölçer. Çözümün temeli üç adımdır:

Değişkenleri belirle: Kişiler, meslekler, katlar, renkler, sıralar — yani "eşleştirilecek kümeler".
Kısıtları sembolleştir: "Ali, Veli'nin hemen önünde" → Ali < Veli ve aralarında kimse yok.
Kesin bilgiden başla: Önce %100 sabitleyen öncülü yerleştir; belirsiz olanları en sona bırak.

Uyarı: Soru kökü "kesinlikle" mi yoksa "olabilir" mi diyor? "Kesin" sorularda tek senaryo, "olabilir" sorularda en az bir senaryo aranır. Bu ayrımı kaçıran öğrenci doğru tabloyu kursa bile yanlış şık işaretler.

Sık yapılan hata: Öncülde geçmeyen bir varsayımı (ör. "herkes farklı kattadır") kendiliğinden eklemek. Yalnızca yazılı olan kısıtları kullan.

Sıralama Kurguları (Kim Önde / Hangi Katta)

Sıralama sorularında nesneler bir eksen üzerine dizilir: yarış sırası, bina katları, koltuk sırası, yaş büyüklüğü. Kritik ifadeler ve anlamları:

İfade	Sembol	Anlamı
"A, B'den önce"	A ... B	Arada başkası olabilir
"A, B'nin hemen önünde"	A B	Bitişik, arada kimse yok
"A ile B arasında iki kişi"	A _ _ B	Tam iki koltuk boşluk
"A en az B kadar önde"	A ≤ B	Eşit ya da daha önde

Örnek kurgu: 5 katlı binada Deniz, Ece'nin üstünde; Can en altta değil; Ece 2. katta.

Ece = 2 → Deniz ∈ {3,4,5}. Can ≠ 1. Kalan katlar {1,3,4,5} Deniz, Can ve diğerlerine dağılır.

İpucu: Uç değerleri (en alt / en üst, ilk / son) veren öncül altın değerindedir; tabloyu bir uçtan doldurmaya başla.

Sık yapılan hata: "önce" ile "hemen önce" kavramlarını karıştırmak. "Hemen" yoksa arada boşluk olabilir; varsayarak sıra kilitlemek yanlış çıkarıma götürür.

Eşleştirme Tabloları (Kişi–Meslek–Şehir–Renk)

Birden çok özelliği eşleştiren sorularda ızgara (grid) tablo kurulur. Satırlara kişiler, sütunlara özellikler yazılır; kesin olmayanı ?, imkânsızı ×, kesini ✓ ile işaretle. Bir satır/sütunda tek ? kalırsa o ✓ olur ve aynı sütundaki diğerleri × olur (tekillik kuralı).

Örnek: Ayşe, Berk, Cem; meslekleri doktor/mühendis/avukat.

"Ayşe doktor değil" → Ayşe sütununda doktor ×.
"Mühendis, Berk'ten yaşça büyük" → Berk mühendis olamaz (kendinden büyük olamaz) → Berk mühendis ×.
Bu iki kısıttan mühendis = Ayşe, dolayısıyla Ayşe avukat/doktor değil.

Uyarı: Olumsuz öncüller ("... değildir") en az olumlu öncüller kadar bilgi taşır; ızgarada × koyarak zincirleme eleme yap.

Sık yapılan hata: İlişkisel öncülü ("büyüktür", "farklı şehirdedir") doğrudan eşleştirme sanmak. Bu tür öncül genelde bir olasılığı eler, kimliği tek başına vermez.

Koşullu Önermeler (Eğer ... ise)

"Eğer P ise Q" önermesinin (P → Q) mantık kuralları KPSS'de sık sınanır:

Modus ponens (geçerli): P doğruysa Q kesin doğrudur.
Modus tollens (geçerli): Q yanlışsa P kesin yanlıştır (karşıt tersine çevirme).
Geçersiz çıkarım 1: Q doğru diye P doğru denemez (sonucu doğrulama yanılgısı).
Geçersiz çıkarım 2: P yanlış diye Q yanlış denemez (öncülü yadsıma yanılgısı).

"Ancak ... ise" (yalnızca ... ise) ifadesi ise gerek şart kurar: "Ancak sınavı geçerse mezun olur" → Mezun olduysa sınavı geçmiştir (Mezun → Geçti).

İpucu: "P olmadan Q olmaz" = Q → P. Yönü ters yazmak en yaygın tuzaktır; oku her zaman sonuçtan şarta doğru çevir.

Sık yapılan hata: "Eğer yağmur yağarsa yer ıslanır; yer ıslak, öyleyse yağmur yağdı" demek. Yer başka nedenle de ıslanabilir; bu geçersiz çıkarımdır.

Doğruluk–Yalancılık Problemleri

Kimin doğru, kimin yalan söylediğinin bilinmediği sorularda yöntem varsayım–çelişki testidir:

Bir kişinin doğru (ya da yalancı) olduğunu varsay.
Bu varsayımın diğer ifadelerle çelişip çelişmediğini izle.
Çelişki çıkarsa varsayım yanlıştır; çıkmazsa tutarlı senaryodur.

Klasik kurgu: "Ben yalancıyım" diyen biri paradoks yaratır; sınavda genelde "içlerinden yalnızca biri doğru söylüyor" gibi sayısal kısıt verilir. Bu kısıt, senaryoları eleyen anahtardır.

Kısıt tipi	Strateji
"Tam biri doğru"	Her kişiyi tek tek doğru varsay, diğerlerinin yalancı olması gerektiğini doğrula
"En az biri yalan"	Herkesin doğru olduğu senaryoyu ele, kalanı test et
"Biri diğerini yalanlıyor"	İkisi aynı anda doğru olamaz; ikili çelişkiyi kur

Uyarı: İfadelerin içeriği (kim kimi suçluyor) ile sayısal kısıt birlikte kullanılmalı; yalnız birine bakmak eksik çözümdür.

Sık yapılan hata: İlk bulunan tutarlı senaryoyu kesin sanıp durmak. Sorunun "kesinlikle" istediği durumda tüm senaryoların aynı sonucu vermesi gerekir; birden fazla tutarlı senaryo varsa o bilgi "kesin" değildir.

Çıkarımı Kilitleme: "Kesin", "Olabilir", "Olamaz"

Son adım, kurulan tablodan doğru kipi seçmektir:

Kesinlikle doğru: Tüm geçerli senaryolarda istisnasız gerçekleşir.
Olabilir / mümkün: En az bir geçerli senaryoda gerçekleşir.
Olamaz / kesinlikle yanlış: Hiçbir geçerli senaryoda gerçekleşmez.

Şık ayıklama tekniği: "aşağıdakilerden hangisi kesinlikle yanlıştır" sorusunda, tek bir senaryoda bile doğru olan şık elenir; geriye hiçbir senaryoda gerçekleşemeyen tek şık kalır.

İpucu: Zaman kazanmak için önce en çok kısıtlanmış değişkeni sabitle; böylece senaryo sayısı hızla düşer ve şıkları tek tabloda test edebilirsin.

Sık yapılan hata: "olabilir" sorusunu "kesindir" gibi çözüp, tek senaryoda geçerli doğru şıkkı "yetersiz" diye elemek. Kip uyuşmazlığı, bilgisi tam olan öğrencinin bile en çok puan kaybettiği yerdir.

Bu konudan 10 soru

Okuduğunu hemen sına — her sorunun çözümü altında.

10 sorudan 0 tanesi cevaplandıSkor: 0/10

1.
Ayşe, Berk ve Cem'in meslekleri doktor, mühendis ve avukattır. Bilinenler: Ayşe doktor değildir; mühendis hem Berk'ten hem de Cem'den yaşça büyüktür; Cem avukat değildir. Buna göre kimin mesleği kesin olarak doğru verilmiştir?
YanlışDoğru cevap: C — Ayşe — mühendis
Mühendis hem Berk'ten hem Cem'den büyükse mühendis ne Berk ne Cem olabilir (kimse kendinden büyük olamaz) → mühendis Ayşe'dir. Kalan doktor ve avukat Berk ile Cem'e düşer; Cem avukat değildir → Cem doktor, Berk avukat. Ayşe doktor değil kısıtı da sağlanır. Tek dağılım: Ayşe mühendis, Berk avukat, Cem doktor. C doğrudur; A, B, D, E bu dağılımla çelişir; E ayrıca yaş kısıtını ihlal eder.
İlişkisel öncülü (yaşça büyük) doğrudan kimlik ataması sanmak; oysa o öncül mühendisin kim OLAMAYACAĞINI eleyerek çalışır.
2.
A, B, C, D ve E adlı beş öğrenci soldan sağa tek sıraya oturacaktır. Aşağıdaki koşullar biliniyor: • A, B'nin hemen solundadır. • D, E'nin hemen solundadır. • C ya sıranın en solunda ya da en sağ ucundadır. Buna göre baştan (soldan) üçüncü sırada aşağıdakilerden hangisi kesinlikle oturamaz?
YanlışDoğru cevap: C — C
AB ve DE ikilileri her zaman yan yana (blok hâlinde) durur; C ise yalnızca en sol (1.) ya da en sağ (5.) uçta olabilir. Koşulları sağlayan tüm diziler şunlardır: A B D E C, C A B D E, C D E A B, D E A B C. Bu dizilerde 3. sıraya sırasıyla D, B, E ve A gelir; yani A, B, D ve E'nin her biri uygun bir düzende 3. sırada bulunabilir. C ise yalnızca uçlarda kalabildiği için hiçbir düzende 3. sırada olamaz. Doğru cevap C'dir.
Öğrenci C'nin uç koşulunu göz ardı edip AB ve DE bloklarına odaklanarak elenmesi gereken kişiyi karıştırabilir; oysa 'yalnızca en solda ya da en sağda' koşulu C'yi 3. sıradan tümüyle dışlar.
3.
Bir sınavda A, B, C, D öğrencilerinden tam olarak ikisi geçmiştir. Bilinenler: A geçtiyse B de geçmiştir; D geçtiyse C de geçmiştir; B geçememiştir. Buna göre kesinlikle geçen iki öğrenci hangileridir?
YanlışDoğru cevap: E — C ve D
B geçememiştir (verilen). 'A geçtiyse B de geçmiştir' önermesinde B kaldığına göre modus tollens ile A da geçememiştir. Geçen tam iki kişi kalan C ve D'den seçilmek zorunda; iki aday, iki kontenjan → C ve D'nin ikisi de geçmiştir. 'D geçtiyse C de geçmiştir' kısıtı bu durumla (ikisi de geçti) uyumludur. Tek tutarlı sonuç: geçenler C ve D. Diğer şıklar A ya da B'nin geçtiğini içerdiğinden modus tollens ile elenir.
Modus tollens'i atlayıp A'yı olası geçen sanmak; B kaldığı an A da kesin kalır.
4.
Üç kutudan yalnızca birinde ödül vardır. Kutuların üzerindeki yazılar şöyledir: 1. kutu: "Ödül burada." 2. kutu: "Ödül burada değil." 3. kutu: "Ödül 1. kutuda değil." Bu üç yazıdan yalnızca biri doğruysa, ödül hangi kutudadır?
YanlışDoğru cevap: B — 2. kutu
Ödülü kutu kutu varsayalım. Ödül 1'de: yazı1 doğru, yazı2 doğru (ödül 2'de değil), yazı3 yanlış → iki doğru, kısıt bozulur. Ödül 2'de: yazı1 yanlış, yazı2 yanlış (ödül burada), yazı3 doğru (ödül 1'de değil) → tam bir doğru, kısıt sağlanır. Ödül 3'te: yazı1 yanlış, yazı2 doğru, yazı3 doğru → iki doğru, bozulur. Tek tutarlı durum ödülün 2. kutuda olmasıdır. A ve C iki doğru ürettiği için, D ve E ise tek çözüm bulunduğu için elenir.
Yazıların yalnız içeriğine bakıp 'tam bir doğru' sayısal kısıtını her kutu için ayrı sınamamak.
5.
5 katlı bir apartmanda Deniz, Ela, Ferit, Gül ve Halil oturmaktadır. Ferit en üst kattadır; Deniz, Ela'nın hemen üstündedir; Halil, Gül'ün hemen üstündedir; Halil, Deniz'den üst bir kattadır. Buna göre 1. katta oturan kimdir?
YanlışDoğru cevap: B — Ela
Ferit 5. kattadır. Kalan 1-4 katları iki bitişik çift doldurur: Ela-Deniz (Deniz üstte) ve Gül-Halil (Halil üstte). 'Halil, Deniz'den üsttedir' kısıtı Gül-Halil çiftini üst bloğa (3-4), Ela-Deniz çiftini alt bloğa (1-2) iter: Ela=1, Deniz=2, Gül=3, Halil=4. Tek tutarlı dağılım budur; 1. kat Ela'dır. Deniz (A) 2., Gül (C) 3., Halil (D) 4., Ferit (E) 5. kattadır.
'Hemen üstünde' bitişikliğini gevşetip çiftleri araya kat koyarak dağıtmak ya da 'Halil, Deniz'den üstte' kısıtını atlayıp iki farklı çözüm bırakmak.
6.
Beş kişi bir yarışa katılmıştır. Hakan, Emir'den önce; Emir, Filiz'den önce; Filiz de Gökçe'den önce bitirmiştir. İpek ise Gökçe'den sonra bitirmiştir. Buna göre yarışı üçüncü bitiren kimdir?
YanlışDoğru cevap: A — Filiz
Tüm öncüller tek zincire bağlanır: Hakan < Emir < Filiz < Gökçe < İpek. Bu tam sıralamada 3. sırada Filiz yer alır. Hakan (B) 1., Emir (C) 2., Gökçe (D) 4., İpek (E) 5. sıradadır. Sıralama tek olduğundan üçüncü kesin olarak Filiz'dir.
Bağımsız görünen öncülleri tek zincire bağlamayıp birden çok olası sıra bırakmak.
7.
"Bir aday ancak yazılı sınavı geçerse mülakata çağrılır. Mülakata çağrılan her aday da sağlık raporu getirir." Bu iki önerme doğruyken aşağıdakilerden hangisi KESİNLİKLE doğrudur?
YanlışDoğru cevap: B — Mülakata çağrılan bir aday yazılıyı geçmiştir.
'Ancak yazılıyı geçerse mülakata çağrılır' bir gerek şarttır: Mülakat → Yazılı geçme. 'Çağrılan sağlık raporu getirir': Mülakat → Rapor. B, Mülakat→Yazılı ilişkisinin doğrudan uygulanışıdır, kesindir. A yanlış: yazılıyı geçmek gerek şarttır ama yeter şart değildir. C yanlış: rapor getirmek mülakat dışı sebeplerle de olabilir (ters yön geçersiz). D yanlış: rapor getirmemek mülakata çağrılmamayı verir, yazılıyı geçmemeyi değil. E yanlış: yazılıyı geçmeyen başka yolla rapor getirebilir; önermeler bunu yasaklamaz.
'Ancak ... ise' gerek şartını 'eğer ... ise' yeter şartıyla karıştırıp koşul okunu ters yöne çevirmek.
8.
Bir rafta soldan sağa 4 kitap dizilidir: roman, şiir, deneme, tarih. Bilinenler: Roman en solda değildir; şiir, deneme'nin hemen solundadır; tarih ne ilk ne de son sıradadır. Buna göre en soldaki kitap hangisidir?
YanlışDoğru cevap: A — Şiir
Şiir-deneme bitişik ve şiir solda. Tarih 1 ve 4'te olamaz → tarih 2 ya da 3'te. Şiir-deneme ikilisini deneyelim: (1,2) alırsa kalan 3,4'e roman ve tarih; roman en solda değil kısıtı zaten sağlanmış, tarih 4'e gelemez → tarih 3, roman 4: şiir-deneme-tarih-roman. Bu tek geçerli dizilimdir (şiir 2'de olsa tarih ile deneme çakışır, 3'te olsa roman 1'e düşer → yasak). En sol şiirdir. Roman (B) sonda, deneme (C) ikinci, tarih (D) üçüncüdür; çözüm tek olduğundan E de yanlıştır.
'Tarih ne ilk ne son' kısıtını atlayıp tarihi en sola koyan ikinci bir çözüm üretmek.
9.
Pınar, Rıza, Selin ve Tuna yan yana 4 koltuğa (soldan 1-2-3-4) oturmuştur. Rıza, Selin'in hemen solundadır; Pınar bir uçta (1. ya da 4. koltukta) oturmaktadır; Tuna, Selin'in yanında oturmamaktadır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi KESİNLİKLE YANLIŞTIR?
YanlışDoğru cevap: C — Tuna 4. koltukta oturmaktadır.
Rıza-Selin bitişik (Rıza solda). Tüm yerleşimler denendiğinde yalnızca iki tutarlı dizilim kalır: (Tuna1, Rıza2, Selin3, Pınar4) ve (Pınar1, Tuna2, Rıza3, Selin4). Her ikisinde de Tuna 1. ya da 2. koltuktadır; hiçbir senaryoda 4. koltuğa gelemez → C kesinlikle yanlıştır. A ilk dizilimde (Rıza 2) doğrudur, B ilk dizilimde (Selin 3-Pınar 4 yan yana) doğrudur; D ve E her iki dizilimde de doğrudur. Bu yüzden yalnızca C her durumda yanlıştır.
Tek bir tutarlı yerleşim bulup diğer senaryoyu görmeden bir şıkkı 'olabilir' diye yanlış saymak; kesin yanlış için TÜM senaryolar taranmalı.
10.
Beş kişilik bir koşuda Can; Deniz, Ahmet ve Burak’tan önce bitirmiştir. Deniz, Burak’tan önce; Ahmet ise Deniz’den sonra, Burak’tan önce yarışı tamamlamıştır. Emre’nin kaçıncı bittiği bilinmiyorsa aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
YanlışDoğru cevap: B — Can birinci olmuştur.
Verilenlerden Can, Deniz-Ahmet-Burak’ın tümünden önde; Deniz, Burak’tan önce; Ahmet ise Deniz’den sonra ve Burak’tan öncedir. Buradan bu dört isim için sıra Can → Deniz → Ahmet → Burak biçiminde kesinleşir. Emre’nin yeri belirsiz olduğundan (araya herhangi bir konuma girebilir) Burak’ın sonuncu, Ahmet’in üçüncü ya da Emre’nin ikinci olması kesin değildir. Can ise diğer dört ismin tümünün önünde olduğundan ve Emre en fazla onun arkasına girebileceğinden, koşullar Can’ı her durumda birinci tutar. Dolayısıyla kesinlikle doğru olan, Can’ın birinci olduğudur.
Konumu bilinmeyen bir öğe (Emre) sıralamaya sokulunca, uçtaki (birinci) dışında kalan tüm konumlar (sonuncu, üçüncü vb.) belirsizleşir; yalnızca herkesin önünde olduğu bilinen öğenin sırası kesin kalır.

Sözel Mantığın Mantığı: Öncül–Sonuç İlişkisi

Sıralama Kurguları (Kim Önde / Hangi Katta)

Eşleştirme Tabloları (Kişi–Meslek–Şehir–Renk)

Koşullu Önermeler (Eğer ... ise)

Doğruluk–Yalancılık Problemleri

Çıkarımı Kilitleme: "Kesin", "Olabilir", "Olamaz"

Bu konudan 10 soru

Ayşe, Berk ve Cem'in meslekleri doktor, mühendis ve avukattır. Bilinenler: Ayşe doktor değildir; mühendis hem Berk'ten hem de Cem'den yaşça büyüktür; Cem avukat değildir. Buna göre kimin mesleği kesin olarak doğru verilmiştir?

Bir sınavda A, B, C, D öğrencilerinden tam olarak ikisi geçmiştir. Bilinenler: A geçtiyse B de geçmiştir; D geçtiyse C de geçmiştir; B geçememiştir. Buna göre kesinlikle geçen iki öğrenci hangileridir?

Üç kutudan yalnızca birinde ödül vardır. Kutuların üzerindeki yazılar şöyledir: 1. kutu: "Ödül burada." 2. kutu: "Ödül burada değil." 3. kutu: "Ödül 1. kutuda değil." Bu üç yazıdan yalnızca biri doğruysa, ödül hangi kutudadır?

5 katlı bir apartmanda Deniz, Ela, Ferit, Gül ve Halil oturmaktadır. Ferit en üst kattadır; Deniz, Ela'nın hemen üstündedir; Halil, Gül'ün hemen üstündedir; Halil, Deniz'den üst bir kattadır. Buna göre 1. katta oturan kimdir?

Beş kişi bir yarışa katılmıştır. Hakan, Emir'den önce; Emir, Filiz'den önce; Filiz de Gökçe'den önce bitirmiştir. İpek ise Gökçe'den sonra bitirmiştir. Buna göre yarışı üçüncü bitiren kimdir?

"Bir aday ancak yazılı sınavı geçerse mülakata çağrılır. Mülakata çağrılan her aday da sağlık raporu getirir." Bu iki önerme doğruyken aşağıdakilerden hangisi KESİNLİKLE doğrudur?

Bir rafta soldan sağa 4 kitap dizilidir: roman, şiir, deneme, tarih. Bilinenler: Roman en solda değildir; şiir, deneme'nin hemen solundadır; tarih ne ilk ne de son sıradadır. Buna göre en soldaki kitap hangisidir?

Pınar, Rıza, Selin ve Tuna yan yana 4 koltuğa (soldan 1-2-3-4) oturmuştur. Rıza, Selin'in hemen solundadır; Pınar bir uçta (1. ya da 4. koltukta) oturmaktadır; Tuna, Selin'in yanında oturmamaktadır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi KESİNLİKLE YANLIŞTIR?

Beş kişilik bir koşuda Can; Deniz, Ahmet ve Burak’tan önce bitirmiştir. Deniz, Burak’tan önce; Ahmet ise Deniz’den sonra, Burak’tan önce yarışı tamamlamıştır. Emre’nin kaçıncı bittiği bilinmiyorsa aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Türkçe — diğer konu anlatımları