KPSS Sözel Mantık — Çözümlü Sorular

YanlışDoğru cevap: C — C

AB ve DE ikilileri her zaman yan yana (blok hâlinde) durur; C ise yalnızca en sol (1.) ya da en sağ (5.) uçta olabilir. Koşulları sağlayan tüm diziler şunlardır: A B D E C, C A B D E, C D E A B, D E A B C. Bu dizilerde 3. sıraya sırasıyla D, B, E ve A gelir; yani A, B, D ve E'nin her biri uygun bir düzende 3. sırada bulunabilir. C ise yalnızca uçlarda kalabildiği için hiçbir düzende 3. sırada olamaz. Doğru cevap C'dir.

Öğrenci C'nin uç koşulunu göz ardı edip AB ve DE bloklarına odaklanarak elenmesi gereken kişiyi karıştırabilir; oysa 'yalnızca en solda ya da en sağda' koşulu C'yi 3. sıradan tümüyle dışlar.

YanlışDoğru cevap: B — Can birinci olmuştur.

Verilenlerden Can, Deniz-Ahmet-Burak’ın tümünden önde; Deniz, Burak’tan önce; Ahmet ise Deniz’den sonra ve Burak’tan öncedir. Buradan bu dört isim için sıra Can → Deniz → Ahmet → Burak biçiminde kesinleşir. Emre’nin yeri belirsiz olduğundan (araya herhangi bir konuma girebilir) Burak’ın sonuncu, Ahmet’in üçüncü ya da Emre’nin ikinci olması kesin değildir. Can ise diğer dört ismin tümünün önünde olduğundan ve Emre en fazla onun arkasına girebileceğinden, koşullar Can’ı her durumda birinci tutar. Dolayısıyla kesinlikle doğru olan, Can’ın birinci olduğudur.

Konumu bilinmeyen bir öğe (Emre) sıralamaya sokulunca, uçtaki (birinci) dışında kalan tüm konumlar (sonuncu, üçüncü vb.) belirsizleşir; yalnızca herkesin önünde olduğu bilinen öğenin sırası kesin kalır.

YanlışDoğru cevap: C — Emre

Öncüller birleşince tek bir sıralama çıkar: Deren < Ali < Emre < Barış < Can. 'Emre, Ali ile Barış arasında' kısıtı Emre'yi tam olarak Ali (2.) ile Barış (4.) arasındaki tek boş sıraya, yani 3. sıraya oturtur. Üçüncü biten Emre'dir (C). Deren (A) 1., Ali (B) 2., Barış (D) 4., Can (E) 5. sıradadır; sıralama tek olduğundan başka olasılık yoktur.

Emre öncülünü sıralamaya katmayıp yalnızca ilk zincire (Deren-Ali-Barış-Can) bakarak üçüncülüğü Barış'a vermek; oysa Emre araya girip Barış'ı bir sıra geriye iter.

YanlışDoğru cevap: B — Ela

Ferit 5. kattadır. Kalan 1-4 katları iki bitişik çift doldurur: Ela-Deniz (Deniz üstte) ve Gül-Halil (Halil üstte). 'Halil, Deniz'den üsttedir' kısıtı Gül-Halil çiftini üst bloğa (3-4), Ela-Deniz çiftini alt bloğa (1-2) iter: Ela=1, Deniz=2, Gül=3, Halil=4. Tek tutarlı dağılım budur; 1. kat Ela'dır. Deniz (A) 2., Gül (C) 3., Halil (D) 4., Ferit (E) 5. kattadır.

'Hemen üstünde' bitişikliğini gevşetip çiftleri araya kat koyarak dağıtmak ya da 'Halil, Deniz'den üstte' kısıtını atlayıp iki farklı çözüm bırakmak.

YanlışDoğru cevap: C — Ayşe — mühendis

Mühendis hem Berk'ten hem Cem'den büyükse mühendis ne Berk ne Cem olabilir (kimse kendinden büyük olamaz) → mühendis Ayşe'dir. Kalan doktor ve avukat Berk ile Cem'e düşer; Cem avukat değildir → Cem doktor, Berk avukat. Ayşe doktor değil kısıtı da sağlanır. Tek dağılım: Ayşe mühendis, Berk avukat, Cem doktor. C doğrudur; A, B, D, E bu dağılımla çelişir; E ayrıca yaş kısıtını ihlal eder.

İlişkisel öncülü (yaşça büyük) doğrudan kimlik ataması sanmak; oysa o öncül mühendisin kim OLAMAYACAĞINI eleyerek çalışır.

YanlışDoğru cevap: D — Ege sınava hazırlanmıyordu, öyleyse kütüphaneye gelmemiştir.

Önerme P→Q (gelir → hazırlanıyor). Geçerli tek çıkarım karşıt tersine çevirmedir (modus tollens): ¬Q→¬P, yani 'hazırlanmıyordu → gelmemiştir' (D). A sonucu doğrulama yanılgısıdır (Q'dan P'ye gidilmez). B öncülü yadsıma yanılgısıdır (¬P'den ¬Q çıkmaz). C önermede geçmeyen 'sınavı geçme' bilgisini uydurur. E önermenin yasakladığı durumu (gelip hazırlanmama) iddia eder.

Sonucu (Q) doğrulayınca ya da öncülü (P) yadsıyınca geçerli çıkarım sanmak.

YanlışDoğru cevap: E — Kaya

Kıranı tek tek varsayalım. Kıran Ali ise: Ali'nin sözü yalan, Veli doğru, Kaya doğru → iki doğru, kısıt bozulur. Kıran Veli ise: Ali doğru, Veli yalan, Kaya doğru → iki doğru, bozulur. Kıran Kaya ise: Ali'nin sözü yalan, Veli'nin 'kırmadım'ı doğru, Kaya'nın 'kırmadım'ı yalan → tam bir doğru (Veli). 'Yalnızca biri doğru' kısıtını sağlayan tek senaryo Kaya'dır. A, B iki doğru ürettiği için, C ve D ise tek çözüm bulunduğu için elenir.

İfadelerin içeriğine bakıp 'yalnızca biri doğru' sayısal kısıtını her sanık için ayrı test etmemek.

YanlışDoğru cevap: A — Şiir

Şiir-deneme bitişik ve şiir solda. Tarih 1 ve 4'te olamaz → tarih 2 ya da 3'te. Şiir-deneme ikilisini deneyelim: (1,2) alırsa kalan 3,4'e roman ve tarih; roman en solda değil kısıtı zaten sağlanmış, tarih 4'e gelemez → tarih 3, roman 4: şiir-deneme-tarih-roman. Bu tek geçerli dizilimdir (şiir 2'de olsa tarih ile deneme çakışır, 3'te olsa roman 1'e düşer → yasak). En sol şiirdir. Roman (B) sonda, deneme (C) ikinci, tarih (D) üçüncüdür; çözüm tek olduğundan E de yanlıştır.

'Tarih ne ilk ne son' kısıtını atlayıp tarihi en sola koyan ikinci bir çözüm üretmek.

YanlışDoğru cevap: B — Mülakata çağrılan bir aday yazılıyı geçmiştir.

'Ancak yazılıyı geçerse mülakata çağrılır' bir gerek şarttır: Mülakat → Yazılı geçme. 'Çağrılan sağlık raporu getirir': Mülakat → Rapor. B, Mülakat→Yazılı ilişkisinin doğrudan uygulanışıdır, kesindir. A yanlış: yazılıyı geçmek gerek şarttır ama yeter şart değildir. C yanlış: rapor getirmek mülakat dışı sebeplerle de olabilir (ters yön geçersiz). D yanlış: rapor getirmemek mülakata çağrılmamayı verir, yazılıyı geçmemeyi değil. E yanlış: yazılıyı geçmeyen başka yolla rapor getirebilir; önermeler bunu yasaklamaz.

'Ancak ... ise' gerek şartını 'eğer ... ise' yeter şartıyla karıştırıp koşul okunu ters yöne çevirmek.

YanlışDoğru cevap: C — Tuna 4. koltukta oturmaktadır.

Rıza-Selin bitişik (Rıza solda). Tüm yerleşimler denendiğinde yalnızca iki tutarlı dizilim kalır: (Tuna1, Rıza2, Selin3, Pınar4) ve (Pınar1, Tuna2, Rıza3, Selin4). Her ikisinde de Tuna 1. ya da 2. koltuktadır; hiçbir senaryoda 4. koltuğa gelemez → C kesinlikle yanlıştır. A ilk dizilimde (Rıza 2) doğrudur, B ilk dizilimde (Selin 3-Pınar 4 yan yana) doğrudur; D ve E her iki dizilimde de doğrudur. Bu yüzden yalnızca C her durumda yanlıştır.

Tek bir tutarlı yerleşim bulup diğer senaryoyu görmeden bir şıkkı 'olabilir' diye yanlış saymak; kesin yanlış için TÜM senaryolar taranmalı.

YanlışDoğru cevap: D — Kaan

Lale Bursa'da olduğundan Ankara ve İzmir, Kaan ile Mine'ye kalır. Ankara'da yaşayan öğretmendir; Kaan öğretmen olmadığına göre Kaan Ankara'da yaşayamaz → Kaan İzmir'de, Mine Ankara'da (öğretmen) yaşar. Tek dağılım budur; İzmir'de yaşayan Kaan'dır. Lale (A) Bursa'da, Mine (B) Ankara'dadır; çözüm tek olduğu için C ve E de yanlıştır.

Olumsuz öncülleri (öğretmen değil → Ankara değil) zincirlemeyip Kaan'ın şehrini boş bırakmak.

YanlışDoğru cevap: E — C ve D

B geçememiştir (verilen). 'A geçtiyse B de geçmiştir' önermesinde B kaldığına göre modus tollens ile A da geçememiştir. Geçen tam iki kişi kalan C ve D'den seçilmek zorunda; iki aday, iki kontenjan → C ve D'nin ikisi de geçmiştir. 'D geçtiyse C de geçmiştir' kısıtı bu durumla (ikisi de geçti) uyumludur. Tek tutarlı sonuç: geçenler C ve D. Diğer şıklar A ya da B'nin geçtiğini içerdiğinden modus tollens ile elenir.

Modus tollens'i atlayıp A'yı olası geçen sanmak; B kaldığı an A da kesin kalır.

YanlışDoğru cevap: A — Filiz

Tüm öncüller tek zincire bağlanır: Hakan < Emir < Filiz < Gökçe < İpek. Bu tam sıralamada 3. sırada Filiz yer alır. Hakan (B) 1., Emir (C) 2., Gökçe (D) 4., İpek (E) 5. sıradadır. Sıralama tek olduğundan üçüncü kesin olarak Filiz'dir.

Bağımsız görünen öncülleri tek zincire bağlamayıp birden çok olası sıra bırakmak.

YanlışDoğru cevap: B — 2. kutu

Ödülü kutu kutu varsayalım. Ödül 1'de: yazı1 doğru, yazı2 doğru (ödül 2'de değil), yazı3 yanlış → iki doğru, kısıt bozulur. Ödül 2'de: yazı1 yanlış, yazı2 yanlış (ödül burada), yazı3 doğru (ödül 1'de değil) → tam bir doğru, kısıt sağlanır. Ödül 3'te: yazı1 yanlış, yazı2 doğru, yazı3 doğru → iki doğru, bozulur. Tek tutarlı durum ödülün 2. kutuda olmasıdır. A ve C iki doğru ürettiği için, D ve E ise tek çözüm bulunduğu için elenir.

Yazıların yalnız içeriğine bakıp 'tam bir doğru' sayısal kısıtını her kutu için ayrı sınamamak.

YanlışDoğru cevap: B — Terfi alan her çalışan yabancı dil bilir.

Üçüncü öncül 'yabancı dil bilmeyen terfi alamaz' yani ¬Dil→¬Terfi'dir; karşıt tersi Terfi→Dil olur. Dolayısıyla terfi alan her çalışan mutlaka yabancı dil bilir (B kesin). A yanlış: yöneticiler mezundur ama 'bazı mezunlar dil bilir' herkesi kapsamaz, yöneticilerin dil bildiği garanti değildir. C yanlış: Terfi→Dil'in tersi (Dil→Terfi) geçerli değildir. D yanlış: dil bilmenin mezuniyetle zorunlu bağı kurulmamıştır; mezun olmayan biri de dil bilebilir. E yanlış: yöneticilerin dil bilmediği bilgisi öncüllerden çıkmaz, hepsi de biliyor olabilir.

'Bazı mezunlar dil bilir' niceleyicisini 'bütün yöneticiler dil bilir'e genişletmek ya da gerek şartı (Terfi→Dil) yeter şartla (Dil→Terfi) karıştırmak.

YanlışDoğru cevap: D — Yeşil

Poyraz sarı, Ruya kırmızı aldığına göre kalan mavi ve yeşil, Naz ile Onur'a düşer. Naz yeşil almadığına göre Naz mavi, geriye kalan yeşil ise Onur'undur. 'Onur mavi almamıştır' kısıtı da bununla tutarlıdır. Tek dağılım: Naz mavi, Onur yeşil. Kırmızı (A) Ruya'da, sarı (C) Poyraz'dadır; Onur mavi (B) olamaz; çözüm tek olduğu için E de yanlıştır.

İki olumsuz kısıtı (Naz yeşil değil, Onur mavi değil) birlikte kullanmayıp mavi/yeşil ayrımını rastgele yapmak.

YanlışDoğru cevap: E — Cenk kesinlikle gelmiştir.

İkinci önerme ¬Cenk → Aslı biçimindedir. Cenk gelmediğini varsayalım: o zaman Aslı gelir; birinci önerme (Aslı → ¬Berna) Berna'nın gelmediğini verir; ama üçüncü önerme 'Berna ya da Cenk gelmiştir' der — Cenk yok, Berna yok → çelişki. Öyleyse Cenk kesinlikle gelmiştir (E). Cenk gelince ikinci önerme sağlandığından Aslı'nın gelip gelmediği serbesttir: A yanlış. B yanlış: Aslı gelmezse Berna gelebilir. C yanlış: birinci önerme Aslı ile Berna'nın birlikte gelmesini yasaklar. D yanlış: üçünün birlikte gelmesi birinci önermeyi bozar.

Karşıt varsayımla çelişki kurmadan (¬Cenk'i deneyip elemek yerine) doğrudan Aslı'yı geldi kabul etmek.