Matematik
KPSS Özel Üçgenler — Çözümlü Sorular
Dik, ikizkenar, eşkenar üçgenler; açı-kenar ve benzerlik.
Bu konunun anlatımı da hazır: Özel Üçgenler — Açı Bağıntıları, Dik Üçgenler ve Benzerlik
23 soru — hepsi çözümlü
Şıkka dokun; doğru cevabı, gerekçesini ve yanlış şıkkın tuzağını görürsün.
- 1.
Bir ABC üçgeninde A açısı 90°, B açısı 30°'dir. A köşesinden BC kenarına indirilen dik ayak H olsun. |AB| = 6 cm ise |AH| kaç cm'dir?
YanlışDoğru cevap: C — 3
A = 90°, B = 30° olduğundan C = 60°'dir. Bu 30-60-90 üçgeninde A açısına komşu dik kenarlardan biri AB = 6'dır. Diğer dik kenar AC = AB·tan(30°) = 6·(1/√3) = 2√3, hipotenüs BC = AB/cos(30°) = 6/(√3/2) = 4√3'tür. A köşesinden hipotenüs BC'ye inilen yükseklik için dik üçgende AH = (dik kenarların çarpımı)/hipotenüs = (AB·AC)/BC = (6·2√3)/(4√3) = 12√3/4√3 = 3 cm'dir. Alan yöntemiyle de aynı sonuç bulunur: Alan = (1/2)·6·2√3 = 6√3 ve Alan = (1/2)·4√3·AH olduğundan AH = 3 cm.
Dik üçgende dik köşeden hipotenüse inilen yükseklik AH = (dik kenarlar çarpımı)/hipotenüs formülüyle bulunur; öğrenci sıklıkla bunu bir dik kenarla karıştırır.
- 2.
Bir üçgenin iç açılarının ölçüleri x−10, 2x ve 3x−20 derece biçimindedir. Buna göre bu üçgenin en büyük iç açısı kaç derecedir?
YanlışDoğru cevap: D — 85
Üçgenin iç açıları toplamı 180°'dir: (x−10) + 2x + (3x−20) = 180 → 6x − 30 = 180 → 6x = 210 → x = 35. Açılar: x−10 = 25°, 2x = 70°, 3x−20 = 3·35−20 = 105−20 = 85°'dir. En büyük açı 85°'dir (25+70+85 = 180 doğrular).
Öğrenci açı toplamını 180 yerine 360 alıyor ya da 'en büyük'ü belirlerken üç değeri hesaplamadan katsayısı en büyük terimi (3x−20) değil de 2x'i işaretliyor.
- 3.
Bir dik üçgende dik kenarlar 6 cm ve 8 cm’dir. Bu üçgende, dik açının karşısındaki kenara (hipotenüse) dik açının bulunduğu köşeden indirilen yüksekliğin uzunluğu kaç cm’dir?
YanlışDoğru cevap: C — 4,8
Önce hipotenüs bulunur: hipotenüs = √(6² + 8²) = √(36 + 64) = √100 = 10 cm. Dik üçgenin alanı iki dik kenarla hesaplanır: Alan = (6·8)/2 = 24 cm². Aynı alan, hipotenüs taban alınarak da yazılır: Alan = (hipotenüs · yükseklik)/2 = (10·h)/2 = 5h. Buradan 5h = 24 → h = 24/5 = 4,8 cm. Dolayısıyla yükseklik 4,8 cm’dir.
Hipotenüse ait yükseklik, dik kenarların ortalaması ya da hipotenüsün yarısı değildir; alan eşitliğinden (iki dik kenarla ve hipotenüs-yükseklikle) bulunur.
- 4.
Bir kenar uzunluğu 6 cm olan eşkenar üçgenin yüksekliği kaç cm'dir?
YanlışDoğru cevap: E — 3√3
Eşkenar üçgende yükseklik kenarı ikiye böler; taban yarısı 3 cm olur. Yükseklik h, dik üçgende h² + 3² = 6² → h² = 36 − 9 = 27 → h = √27 = 3√3 cm'dir. (Formül olarak h = a√3/2 = 6√3/2 = 3√3.)
Yükseklik kenar uzunluğuna eşit (6) sanılır veya a√3 formülü yanlış hatırlanıp 6√3 seçilir; doğru formül a√3/2 olduğundan sonuç 3√3'tür.
- 5.
Bir dik üçgende hipotenüs 25 cm, dik kenarlardan biri 7 cm'dir. Bu üçgenin alanı kaç cm²'dir?
YanlışDoğru cevap: A — 84
Diğer dik kenar b olsun. Pisagor: b²=25²-7²=625-49=576 → b=√576=24 cm. Dik üçgenin alanı, iki dik kenarın çarpımının yarısıdır: (7×24)/2=168/2=84 cm². Doğru yanıt 84.
Öğrenci hipotenüsü yükseklik/taban gibi kullanıp alanı (7×25)/2=87,5 sanır; oysa alan İKİ DİK KENARIN çarpımının yarısıdır, önce diğer dik kenar (24) bulunmalı, alan 84'tür.
- 6.
Bir ikizkenar üçgende tepe açısı, taban açılarından birinin 3 katıdır. Buna göre tepe açısının ölçüsü kaç derecedir?
YanlışDoğru cevap: D — 108
İkizkenar üçgende taban açıları eşittir; her birine x diyelim. Tepe açısı taban açısının 3 katı olduğundan tepe açısı = 3x. İç açılar toplamı 180°: x + x + 3x = 180 → 5x = 180 → x = 36°. Taban açıları 36°'şer, tepe açısı ise 3·36 = 108°'dir. Doğru yanıt D'dir.
İkizkenar üçgende eşit olan iki taban açısıdır; tepe açısı ayrı ele alınır. "Taban açısının 3 katı" ifadesinde katsayı tepe açısına aittir. Öğrenci bilinmeyeni tepe açısına atayıp denklemi ters kurarsa 36°'yi (A) yanlışlıkla seçer.
- 7.
Bir dik üçgende hipotenüs 25 cm, bir dik kenar 7 cm'dir. Bu üçgenin alanı kaç cm²'dir?
YanlışDoğru cevap: E — 84
Pisagor bağıntısıyla diğer dik kenar bulunur: 25²=7²+b² → 625=49+b² → b²=576 → b=24 cm (7-24-25 dik üçgeni). Dik üçgenin alanı, iki dik kenarın çarpımının yarısıdır: (7×24)/2 = 168/2 = 84 cm².
Alan hesaplanırken iki dik kenarın çarpımı ikiye bölünmelidir; bölme unutulursa 168 bulunur. Ayrıca hipotenüs bir kenar sanılıp alana katılmamalıdır.
- 8.
Bir dik üçgende dik açının karşısındaki kenar (hipotenüs) 13 cm, dik kenarlardan biri 5 cm'dir. Bu üçgenin çevresi kaç cm'dir?
YanlışDoğru cevap: B — 30
Dik üçgende Pisagor bağıntısıyla diğer dik kenar bulunur: 13²=5²+a², 169=25+a², a²=144, a=12. Kenarlar 5, 12 ve 13'tür. Çevre kenarların toplamıdır: 5+12+13=30 cm (B).
Çevre için üçüncü kenar hipotenüsten değil, Pisagor ile bulunur; 13−5=8 gibi çıkarma yapmak yanlıştır.
- 9.
Bir ABC üçgeninde A açısı 40°, C açısı ise B açısının 3 katıdır. Buna göre C köşesindeki dış açının ölçüsü kaç derecedir?
YanlışDoğru cevap: A — 75
İç açılar toplamı 180°: A + B + C = 180 → 40 + B + 3B = 180 → 4B = 140 → B = 35°, C = 3 × 35 = 105°. C köşesinin dış açısı = 180 − C = 180 − 105 = 75°. (Alternatif: dış açı = uzak iki iç açı = A + B = 40 + 35 = 75°.)
Dış açıyı komşu iç açı C = 105 ile karıştırmak; dış açı = 180 − komşu iç açı = uzak iki iç açı toplamıdır.
- 10.
Bir üçgenin iki kenarının uzunluğu 7 cm ve 11 cm'dir. Üçüncü kenarın uzunluğu tam sayı olduğuna göre, bu kenar kaç farklı değer alabilir?
YanlışDoğru cevap: C — 13
Üçgen eşitsizliğine göre üçüncü kenar x için |11 − 7| < x < 11 + 7 yani 4 < x < 18 olmalıdır. Uç değerler dahil değildir. x tam sayı olduğundan alabileceği değerler 5, 6, 7, ..., 17'dir. Bu değerlerin sayısı 17 − 5 + 1 = 13'tür.
4 ve 18 uç değerleri üçgen oluşturmaz; aralık açıktır. Ayrıca değer sayısını 'son − ilk' (17−5=12) diye eksik saymak yaygın hatadır; +1 eklenir.
- 11.
Bir dik üçgende dik kenarlardan biri 9 cm, hipotenüs 15 cm'dir. Buna göre üçgenin çevresi kaç cm'dir?
YanlışDoğru cevap: A — 36
Pisagor: diğer dik kenar b için 9² + b² = 15² → 81 + b² = 225 → b² = 144 → b = 12. Bu bir 9-12-15 (yani 3-4-5'in 3 katı) üçgenidir. Çevre = 9 + 12 + 15 = 36 cm.
15² − 9² yerine hipotenüsü dik kenar gibi kullanıp 9² + 15² almak hatalıdır; hipotenüs karesi diğer iki kenarın karelerinin toplamına eşittir. 9-12-15 üçlüsü 3-4-5'in katıdır.
- 12.
Bir dik üçgenin dik açısı C köşesindedir. A açısı 30° ve A açısının karşısındaki BC kenarı 6 cm'dir. Buna göre hipotenüs olan AB kenarı kaç cm'dir?
YanlışDoğru cevap: D — 12
C dik açı olduğundan AB hipotenüstür. A = 30° ise B = 60°'dir; bu bir 30-60-90 üçgenidir. 30°'nin karşısındaki kenar (BC = 6) en kısa kenardır ve hipotenüsün yarısıdır. Dolayısıyla hipotenüs AB = 2 × 6 = 12 cm.
30-60-90 üçgeninde 30°'nin karşısındaki kenar hipotenüsün YARISIDIR; onu √3 ile çarpmak (6√3) 60° karşısındaki kenarı verir, hipotenüsü değil.
- 13.
İkizkenar bir ABC üçgeninde AB = AC'dir ve tepe açısı A = 40°'dir. B köşesinin dış açısı kaç derecedir?
YanlışDoğru cevap: C — 110
AB = AC olduğundan taban açıları eşittir: B = C = (180 − 40) / 2 = 70°. B köşesinin dış açısı = 180 − 70 = 110°. (Alternatif: dış açı = uzak iki iç açı = A + C = 40 + 70 = 110°.)
İkizkenar üçgende eşit olan açılar tepe açısı değil, TABAN açılarıdır. Dış açıyı 180'den taban açısını çıkararak veya uzak iki iç açıyı toplayarak bulmak gerekir.
- 14.
İki benzer üçgenin karşılıklı kenarlarının oranı 3/5'tir. Küçük üçgenin alanı 27 cm² olduğuna göre büyük üçgenin alanı kaç cm²'dir?
YanlışDoğru cevap: C — 75
Benzer üçgenlerde alanların oranı, benzerlik (kenar) oranının karesidir. Kenar oranı küçük/büyük = 3/5 ise alan oranı (3/5)² = 9/25'tir. Küçük alan / Büyük alan = 9/25 → 27 / S = 9/25 → S = 27 × 25 / 9 = 75 cm².
Alan oranını kenar oranıyla (3/5) aynı almak en yaygın hatadır; alan oranı kenar oranının KARESİDİR (9/25).
- 15.
Bir kenarı 8 cm olan eşkenar üçgenin yüksekliği kaç cm'dir?
YanlışDoğru cevap: C — 4√3
Eşkenar üçgende yükseklik h = (a√3) / 2 formülüyle bulunur. a = 8 için h = (8√3) / 2 = 4√3 cm. (Yükseklik tabanı ortaladığından oluşan 30-60-90 üçgeninde 60° karşısı kenardır: taban yarısı 4, hipotenüs 8 → h = 4√3.)
Yüksekliği kenarın yarısı (4) sanmak veya √2 ile çarpmak hatalıdır; eşkenar üçgenin yüksekliği kenar × √3 / 2'dir.
- 16.
Bir ABC üçgeninde A açısı 50°, B açısı 60°'dir. Kenarlar a (A karşısı), b (B karşısı) ve c (C karşısı) olduğuna göre, bu kenarların küçükten büyüğe doğru sıralaması aşağıdakilerden hangisidir?
YanlışDoğru cevap: A — a < b < c
C açısı = 180 − 50 − 60 = 70°'dir. Açılar A = 50° < B = 60° < C = 70° sırasındadır. Bir üçgende büyük açının karşısında büyük kenar bulunur; açılar küçükten büyüğe A, B, C olduğundan karşı kenarlar da aynı sırada a < b < c olur.
Kenarı büyük açının değil de küçük açının karşısına yerleştirip ters sıralama yapmak yaygın hatadır. Büyük açı ⇒ büyük kenar.
- 17.
İkizkenar dik üçgenin (45-45-90) dik kenarlarından her biri 5√2 cm'dir. Bu üçgenin hipotenüsü kaç cm'dir?
YanlışDoğru cevap: B — 10
45-45-90 üçgeninde hipotenüs, dik kenarın √2 katıdır. Dik kenar 5√2 ise hipotenüs = 5√2 × √2 = 5 × 2 = 10 cm.
Hipotenüsü yine √2 katı bırakıp 5√2 × √2 çarpımını yapmamak; √2 × √2 = 2 olduğu için sonuç 10'dur, 10√2 değil.
- 18.
Kenar uzunlukları 5 cm, 12 cm ve 13 cm olan bir üçgen için aşağıdakilerden hangisi SÖYLENEMEZ?
YanlışDoğru cevap: E — Üçgen bir ikizkenar üçgendir.
5² + 12² = 25 + 144 = 169 = 13² olduğundan üçgen diktir (A doğru). Dik açı en büyük açıdır ve hipotenüs olan 13'ün karşısındadır (B doğru). Dik kenarlar taban ve yükseklik kabul edilirse alan = (5 × 12)/2 = 30 cm² (C doğru). 13 kenarına ait yükseklik h için alan = (13 × h)/2 = 30 → h = 60/13 cm (D doğru). Üç kenar da farklı (5, 12, 13) olduğundan üçgen çeşitkenardır, ikizkenar DEĞİLDİR; bu yüzden E söylenemez.
5-12-13 bir Pisagor üçlüsüdür ve çeşitkenar dik üçgendir; hiçbir iki kenarı eşit olmadığı için ikizkenar değildir. Dik üçgen olmasını ikizkenarlıkla karıştırmamak gerekir.
- 19.
Bir ABC üçgeninde DE kenarı BC kenarına paraleldir; D noktası AB üzerinde, E noktası AC üzerindedir. AD = 4 cm, DB = 6 cm ve DE = 8 cm olduğuna göre BC kenarı kaç cm'dir?
YanlışDoğru cevap: D — 20
DE // BC olduğundan ADE üçgeni ABC üçgenine benzerdir. Benzerlik oranı AD / AB = 4 / (4 + 6) = 4/10 = 2/5'tir. Karşılıklı kenarlar bu oranda olduğundan DE / BC = 2/5 → 8 / BC = 2/5 → BC = 8 × 5 / 2 = 20 cm.
Benzerlik oranını AD/DB = 4/6 almak hatalıdır; oran, küçük üçgenin kenarının BÜYÜK üçgenin tam kenarına oranıdır: AD/AB = 4/10.
- 20.
Bir üçgenin iç açılarının ölçüleri 2x, 3x ve 4x biçiminde ifade edilmektedir. Buna göre en büyük açının ölçüsü kaç derecedir?
YanlışDoğru cevap: D — 80
İç açılar toplamı 180° olduğundan 2x + 3x + 4x = 180 → 9x = 180 → x = 20. En büyük açı 4x = 4 × 20 = 80°'dir.
En büyük açıyı x'in kendisi (20) veya 3x sanmak; en büyük katsayı 4x'e karşılık gelir ve x bulunduktan sonra 4 ile çarpılır.
- 21.
Bir dik üçgende dik açının bulunduğu köşeden hipotenüse indirilen yükseklik, hipotenüsü 9 cm ve 4 cm uzunluğunda iki parçaya ayırıyor. Buna göre bu yüksekliğin uzunluğu kaç cm'dir?
YanlışDoğru cevap: B — 6
Dik üçgende hipotenüse ait yükseklik (öklit bağıntısı), hipotenüsü ayırdığı parçaların geometrik ortasıdır: h² = p × k = 9 × 4 = 36 → h = 6 cm.
Yükseklik için parçaları toplamak (9+4=13) ya da yarısını almak hatalıdır; öklit bağıntısında yükseklik parçaların ÇARPIMININ kareköküdür.
- 22.
Kenar uzunlukları 6 cm, 10 cm ve x cm olan bir üçgen için aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
YanlışDoğru cevap: B — x'in alabileceği en büyük tam sayı değeri 15'tir.
Üçgen eşitsizliği: |10 − 6| < x < 10 + 6 → 4 < x < 16. Uç değerler (4 ve 16) dahil değildir. Buna göre x = 16 olamaz (A yanlış); x = 4 üçgen oluşturmaz (C ve D yanlış); aralık açık olduğundan uçlar dahil değildir (E yanlış). x'in alabileceği en büyük tam sayı değeri 15'tir (B doğru).
Üçgen eşitsizliğinde 4 ve 16 uç değerlerini aralığa dahil etmek en yaygın hatadır; aralık açıktır, bu yüzden en büyük tam sayı 15, en küçük tam sayı 5'tir.
- 23.
Bir 30-60-90 üçgeninde 60°'nin karşısındaki kenarın uzunluğu 9√3 cm'dir. Bu üçgenin hipotenüsü kaç cm'dir?
YanlışDoğru cevap: C — 18
30-60-90 üçgeninde kenar oranları 1 : √3 : 2'dir (30° karşısı : 60° karşısı : hipotenüs). 60°'nin karşısı √3 birime karşılık 9√3 ise birim (30° karşısı kenar) 9'dur. Hipotenüs 2 birim = 2 × 9 = 18 cm.
60° karşısındaki kenarı hipotenüs sanmak ya da oranı ters kurmak hatalıdır; hipotenüs, en kısa kenarın (30° karşısı) 2 katıdır.
Sık sorulanlar
- KPSS Özel Üçgenler konusundan ne çıkıyor?
- Dik, ikizkenar, eşkenar üçgenler; açı-kenar ve benzerlik.
- Özel Üçgenler sorularının çözümü var mı?
- Var — bu sayfadaki her sorunun altında doğru cevap ve gerekçesi yazıyor, yanlış şıkların dayandığı hata da açıklanıyor.